كەشە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن ورىنداۋداعى توعىز ايداعى كورسەتكىشتەر باياندالىپ, بيزنەس-ورتانى ودان ءارى جاقسارتۋ جونىندەگى شارالار تالقىلاندى. سونىمەن قاتار استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى ءسوز بولدى.
ينفراقۇرىلىمى جوق دايىن ۇيلەر كوپ
«نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ بيىلعى 9 ايداعى قورىتىندىسى بويىنشا 8,8 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 11,6%-عا جوعارى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى 77 مىڭنان استام وتباسى تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتىپ, ونىڭ ىشىندە 9,5 مىڭعا جۋىق وتباسى مەملەكەتتىك قارجى ەسەبىنەن سالىنعان باسپاناعا قول جەتكىزىپ وتىر.
− تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 31,5%-عا ارتىپ, 818,9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. سونىمەن قاتار بيىل 12,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا. ونىڭ ىشىندە 1,3 ملن شارشى مەتر نەمەسە 22 مىڭ پاتەر مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن تاپسىرىلادى, – دەدى ج.قاسىمبەك.
حالىقتى باسپانامەن قامتۋ بويىنشا استانا قالاسى كوش باسىندا. اتالعان مەرزىمدە ەلوردادا 1,8 ملن شارشى مەتر باسپانا قولدانىسقا بەرىلدى. الماتى قالاسىندا – 1,3 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 910,5 مىڭ شارشى مەتر باسپانا بەرىلىپ وتىر.
جالپى, 2018 جىلى مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 148,6 ملرد تەڭگە ءبولىندى. قارجىلاندىرۋدىڭ نەگىزگى بولىگى, ياعني, 69,4 ملرد تەڭگە تۇرعىن ءۇي سالىناتىن اۋداندارعا ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيا تارتۋعا قاراستىرىلعان. سونداي-اق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن 26,9 ملرد تەڭگە, «قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اكتسيونەرلىك قوعامى سالىمشىلارىن نەسيەلەندىرۋگە 24 ملرد تەڭگە, استانا قالاسىندا اپاتتى جاعدايداعى تۇرعىن ۇيلەردى جويۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوباعا 20 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق 7,9 ملرد تەڭگە حالىقتىڭ يپوتەكاسىن جانە جەكە قۇرىلىسشىلاردىڭ زايمدارىن سۋبسيديالاۋعا بولىنبەك.
«نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا الەۋمەتتىك ءالسىز توپتار ءۇشىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيلەر قاراستىرىلعان. بيىل باعدارلامانىڭ وسى باعىتى بويىنشا 3 470 پاتەر (184,5 مىڭ شارشى مەتر) سالۋ جوسپارلانۋدا. ال بۇگىنگە دەيىن 1 176 پاتەر (61,5 مىڭ شارشى مەتر) الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توپتارعا تاپسىرىلعان.
ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا, باعدارلاما بويىنشا جالپى كورسەتكىشتە ءوسىمنىڭ بارىن ايتا كەلىپ, كەمشىن تۇستاردى دا جىپكە ءتىزدى.
– ءبىرىنشى ماڭىزدى ماسەلە – قاراجاتتى يگەرۋ. بىرقاتار وڭىردە توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قاراجاتتى يگەرۋ قارقىنى تومەن بولىپ وتىر. جالپى جوسپاردا 12,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋ كەرەك ەدى. بۇل كولەم وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا جوعارى. جىل سوڭىنا دەيىن ەكى اي عانا قالدى, بۇل مەرزىمدە تۇرعىن ءۇيدىڭ جوسپارلانعان كولەمىن ورىنداۋعا, بولىنگەن قاراجاتتى يگەرۋگە كىرىسۋ قاجەت. ەكىنشى ماسەلە ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالارعا قاتىستى. بيىل «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا بولىنگەن قاراجاتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى وسى سالاعا ارنالىپ وتىر. كەيبىر وڭىرلەردە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم بولماعاندىقتان قۇرىلىسى بىتكەن دايىن ۇيلەر پايدالانۋعا بەرىلمەي وتىر. ەلىمىز بويىنشا ينفراقۇرىلىمى جوق نىساندار پەتروپاۆل, سەمەي, اقتوبە, شىمكەنت, قاراعاندى, ورال سىندى قالالاردا كەزدەسەدى. بۇل ماسەلە ۋاقتىلى ءوز شەشىمىن تابۋى قاجەت, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ب.ساعىنتاەۆ بۇعان قوسا, ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن باعدارلاماعا جاڭا اسپەكتىلەر مەن باعىتتاردى قوسۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
كاسىپكەرلىك ورتانى جاقسارتۋ – باستى نازاردا
كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ماسەلە – ەلدەگى بيزنەس ورتانى جاقسارتۋ. بۇل جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, اعىمداعى جىلى دۇنيەجۇزىلىك بانك 5 ينديكاتور بويىنشا 9 رەفورمانى ەسەپكە العان. قازاقستان «كاسىپورىنداردى اشۋ» باعىتى بويىنشا 5 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, 36-ورىنعا تابان تىرەگەن. «حالىقارالىق ساۋدا» ينديكاتورى بويىنشا 21 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, رەيتينگتەگى 102-ورىنعا جايعاسقان. «كەلىسىمشارتتاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ» ينديكاتورى بويىنشا قازاقستان وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, 4-ورىنعا يە بولدى.
− اتالعان ينديكاتور بويىنشا سوت شەشىمدەرىن جانە سوت جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى ستاتيستيكالىق ەسەپتەردى اشىق قولجەتىمدىلىكتە جاريالاۋ بويىنشا 2 رەفورما ەسەپكە الىندى. بۇگىندە «سوت كابينەتى» سەرۆيسى شەڭبەرىندە ۇيدەن نەمەسە كەڭسەدەن شىقپاي, سوتقا تالاپ-ارىز (شاعىم, ءوتىنىش, پىكىر, قارسى تالاپ ارىز نەمەسە ءوتىنىش) بەرۋ جانە مەملەكەتتىك باجدى ونلاين رەجىمدە تولەۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى. ماسەلەن, ەلەكتروندى تۇردەگى وتىنىشتەردىڭ ۇلەسى 90%-دان اسادى. كەلەسى ينديكاتور – «قۇرىلىسقا رۇقسات الۋ», ءبىز 17 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, 35-ءشى ورىنعا يە بولدىق, – دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.
مەجەلى كورسەتكىشتەردىڭ ينديكاتورلارىمەن تانىسقان ب.ساعىنتاەۆ اتالعان رەيتينگتەگى كەرى كورسەتكىشتەرگە نازار اۋدارىپ, ماسەلەنىڭ ءمانىسىن جاۋاپتى مينيسترلەردەن سۇرادى. ب.ساعىنتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ارتقا تارتىپ وتىرعان ينديكاتورلاردىڭ ءبىرى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنە قاتىستى. قازاقستان بۇل باعىتتا 70-تەن 76-شى ورىنعا دەيىن تومەن تۇسكەن. ۇكىمەت باسشىسى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتان ماسەلەنىڭ ءمانىسىن سۇرادى.
– جالپى ايتقاندا, ەلەكتر ەنەرگياسىمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنە قوسىلۋ ءۇشىن 7 كەزەڭ قاراستىرىلعان بولاتىن. وتكەن جىلدىڭ ىشىندە 3 كەزەڭدى جويدىق. بۇل ءۇش رەفورمانى اتالعان بانك ەسەپكە الماعان. بىراق كەلەسى جىلى ەسەپكە الادى, – دەدى ق.بوزىمباەۆ.
ۇكىمەت باسشىسى كەلەسى سالىق ماسەلەسىندە دە ينديكاتور جاعىنان 6 پوزيتسياعا تومەن كورسەتكىش بارىن ايتتى.
– سالىق سالاسى بويىنشا كەزىندە 18-ءشى ورىندا بولعانبىز. جىل سايىن كەرى كەتىپ بارامىز, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ب.ساعىنتاەۆ جالپى كورسەتكىشتىڭ جامان ەمەس ەكەنىن, وسى ورايدا مىڭنان اسا زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن ەسكەرىپ, كەلەسى جىلى ونىڭ جالپى ەسەپتە وڭ ىقپالى بولاتىنىن ايتتى.
ازىق-ت ۇلىك باعاسىن قاداعالاۋدى تاپسىردى
استانا قالاسىنىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ باياندادى.
− 2017-2018 جىلدارعا ارنالعان استانا قالاسىنىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جول كارتاسى 2017 جىلى بەكىتىلدى. ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىنە اقمولا وبلىسىنىڭ 17 اۋدانى مەن قاراعاندى وبلىسىنىڭ 4 اۋدانى كىرەدى. بىلتىر اقمولا وبلىسىنداعى 17 اۋداندا قۋاتى جىلىنا 7 560 توننا بولاتىن 28 ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتىن, جالپى قۋاتى جىلىنا 1026 باس بولاتىن بورداقىلاۋ الاڭدارىن, قۋاتى جىلىنا 250 توننا بولاتىن 1 مال سويۋ پۋنكتىن اشۋ قاراستىرىلدى. قاراعاندى وبلىسىنىڭ 4 اۋدانىندا جالپى قۋاتى جىلىنا 300 باستى قۇرايتىن 30 وتباسىلىق بورداقىلاۋ الاڭىن جانە قۋاتى جىلىنا 1250 توننا بولاتىن 1 مال سويۋ پۋنكتىن قۇرۋ قاراستىرىلعان. ال استانا قالاسىندا بيىل 9 اي ىشىندە كاسىپورىندار 138806 توننا ءونىم وندىرگەن, بۇل 2017 جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 3,8%-عا ارتىق. اتاپ ايتقاندا 1929 توننا – شۇجىق, 105893 توننا – ۇن, 12169 توننا – نان, 18815 توننا ماكارون ونىمدەرى وندىرىلگەن. بيىل ماۋسىم ايىنان باستاپ 17 جارمەڭكە وتكىزىلىپ, 2 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 7286 توننا تاۋار وتكىزىلدى, – دەدى ول.
ۇكىمەت باسشىسى تاقىرىپتى قورىتىندىلاي كەلە, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنا قاتىستى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ب.ساعىنتاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرى مەن اقمولا, قاراعاندى وبلىستارىنىڭ جانە استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە ءوزارا بىرلەسە وتىرىپ, ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىنە قاتىسۋشىلاردىڭ باعا تۇراقتىلىعىن ساقتاۋىن نازاردا ۇستاۋدى تاپسىردى.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»