ەل جۇرەگىنە اينالعان قۇتتى قالا

پرەزيدەنت بىزگە, بۇكىل قا­زاق­­ستاندىقتارعا بولاشاققا قارىش­تاپ قادام باسقان قالانى سىيعا تارتتى. وسى ورايدا ەلباسىنىڭ 1997 جىلعى 10 قازاندا استانانى كوشىرۋ تۋرالى ايتقان مى­نا ءبىر سوزدەرى ەسكە ورالىپ وتىر. «XXI عاسىرعا اياق باسار تۇس­تا ءوز شەشىمىمىزدى – سايىن سارى­ارقا توسىندەگى جاڭا ەلوردامىزدى جاريالايمىز. وسىدان بىلاي جانە ماڭگىلىك مۇندا, كەڭ بايتاق ەلىمىزدىڭ ورتالىعىندا حالىقتىڭ تاعدىرىن شەشەتىن شەشىمدەر قابىلداناتىن بولادى. ەندى بۇل جەردە وتانىمىزدىڭ جۇرەگى سوعادى. بۇل جەردە, قازاق­ستان ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ تابالدىرىعىندا ءوزىنىڭ تاريحي تاعدىرىن انىقتايدى».

قازىرگى تاڭدا سول سوزدەردىڭ شىندىققا اينالعانىنا كوز جەت­كىزىپ وتىرمىز. ەسىل وزەنىنىڭ جا­عاسىنا ورىن تەپكەن زاماناۋي قالا ءوزىنىڭ دامۋ قارقىنىمەن, ەرەك­شە جوبالارىمەن, داڭعىل جولدارىنىڭ شۇعىلالى ساۋلە­لەرىمەن تاڭعالدىرادى. استانا 1999 جىلدىڭ وزىندە-اق الەمدى مويىنداتىپ ۇلگەردى. سول كەزدە تاۋەلسىز قازاقستان استاناسىنا يۋنەسكو-نىڭ «بەيبىتشىلىك قالاسى» ماراپاتى بەرىلگەن بولاتىن. بۇل قۇرمەتتى اتاق از ۋا­قىت ىشىندە الەۋمەتتىك, ەكونو­مي­كالىق, ساياسي جانە مادەني دامۋدا تاڭعالارلىق ناتيجەگە قول جەتكىزگەن, ماقساتى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق دوستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان جاڭا قالالارعا بەرىلەدى. 1999 جىلعى 16 شىلدەدە بوليۆيا استاناسى لا-پاستا يۋنەسكو-نىڭ باس حاتشىسى فەدەريكو مايور استانا­عا «بەيبىتشىلىك قالالارى» بايقاۋى­نىڭ مەدالى مەن سەرتيفيكاتىن تابىستادى.

سونىمەن قاتار ەلوردانى كوپ­ەتنوستى جاڭا ايماققا كوشىرۋ دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا سەپ بولدى. استانانىڭ ەرەكشە ەتنومادەني كەلبەتى قا­لىپ­تاسىپ, استانالىق رۋحتى بىلدىرەتىن تولەرانتتىق, كوپەتنوستى قوعام قۇرىلدى. وسى باعىتتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بەل­سەندى جۇمىس ىستەپ, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق جاعدايدا قو­لاي­لى ورتا قالىپتاستىرۋعا بار ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. وسىنىڭ ءبارى باسقالارعا ۇلگى عانا ەمەس, ەلور­دانىڭ «بەيبىتشىلىك پەن دوستىق قالاسى» ەكەنىن ايعاقتايدى.

ەلوردامىز 20 جىلدىق قىسقا مەرزىمدىك تاريحىنا قاراماستان, قاناتىن كەڭگە جايدى. استانا – ازيا مەن ەۋروپانى جالعاپ جات­قان, رەسپۋبليكاداعى الەۋەتتى ەكو­نوميكالىق ايماقتاردىڭ بارىنە بىردەي قاشىقتىقتا ورنالاسقان ماڭىزدى گەوساياسي ورتالىق.

جەدەل قارقىنمەن دامي وتىرا ەلوردا قىسقا مەرزىم ىشىندە وڭىرلىك قالادان زاماناۋي مەگاپوليسكە اينالدى. ايتا كەتەرلىگى شاھاردىڭ ارحيتەكتۋرالىق جوسپارىنا پرەزيدەنت, ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى باسشىلىق جاسادى. استانا – باتىس پەن شىعىستىڭ وزىق ۇلگىلەرى وتە ىجداعاتپەن ۇشتاسىپ, ءوزىنىڭ بىرە­گەي كەلبەتى – ەۆرازيالىق ستيل­گە يە بولىپ, تۇرعىندار مەن قوناقتارعا تارتىمدى بولعان شاھار. قازىرگى تاڭدا ەلوردا ەرەكشە سيمۆولعا يە بولدى. ماسەلەن, «بايتەرەك» مونۋمەنتى, «حان شاتىر» ويىن-ساۋىق ورتالىعى سەكىلدى استاناعا عانا ءتان ارحيتەكتورلىق تۋىندىلار قازاقستاننىڭ ايبىنىن اسىرىپ تۇر.

سونداي-اق استانا ەۋرازيا كە­ڭىس­تىگىنىڭ ءتۇرلى فورۋمدار, كون­گرە­س­تەر, حالىقارالىق شارالار وتكىزەتىن الاڭعا, بايلانىس­تىرۋشى ورتالىققا اينالىپ وتىر. ەلوردادا تۇراقتى تۇر­دە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندە­رى كوشباسشىلارىنىڭ سەزى, اس­­تانا ەكونوميكالىق فورۋمى سەكىلدى الەم نازارىن اۋدارعان ماڭىزدى شارالار ءجيى ءوتىپ تۇرادى. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تاريحي ءسامميتى, شىۇ مەن يىۇ-نىڭ سامميتتەرى ۇيىمداستىرىلدى. بۇدان بولەك, استانا بەيبىتشىلىكتى ورناتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسىپ, اسكەري قاقتىعىستاردى شەشۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسۋدا. ماسەلەن, سيرياداعى جاعداي بويىنشا استانا كەلىسسوزدەرىن ەسكە الساق بولادى.

ەلىمىزدە 2011 جىلى VII قىسقى ازيادا وتكەنى بەلگىلى. استانا دا سول ءدۇبىرلى دوداعا اتسالىستى. بىلتىر ەلوردادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن ءساتتى اتقارىپ شىقتىق. سول مەرەكەلى شاراعا كۇردىستاننان كەلگەن دەلەگاتسيا دا قاتىسقان بولاتىن. كەيىنىرەك تانىمال كۇرد ءپۋبليتسيستى, جازۋشى حوشاۆي مۇ­حام­ماد ءوز ماقالاسىندا «ەگەر جۇ­ماقتىڭ قانداي ەكەنىن بىلگىڭ كەلسە, استاناعا بارىڭىز» دەپ جازدى. استاناعا ارنالعان ماقا­لاسىندا كۇردتەر ءبىزدىڭ ەلوردامىزدى «ەۋرازيا جۇرەگى», «باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىنداعى كوپىر», «بەيبىتشىلىك ورناتۋشى», «دانالىقتىڭ قالاسى» دەپ سيپاتتادى. سونىمەن قاتار وسىنداي كەرەمەت ەلدە تۇرىپ جاتقان باۋىرلاس حالىقتىڭ بار ەكەنىنە قۋاناتىنىن جەتكىزدى.

استانانى ودان ءارى دامى­تۋ ىسىنە ارنالعان جيىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «قالانى ءوز قولىمىزبەن سالعانىمىز ءۇشىن ءبىز قۋانامىز, تامسانامىز. بۇل ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ جەڭىسى, قازاقستاننىڭ جەڭىسى جانە وسى قالانى سالىپ, كىرپىشىن قالاعان ءاربىر ازاماتتىڭ جەڭىسى. بىراق, ءبىز مۇنىمەن توقتاپ قالمايمىز, ودان ءارى جۇمىس ىستەيمىز» دەگەن ەدى.

قازاقستان ەلورداسى مەم­لە­كەتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك, ەكو­نو­­مي­­كالىق جانە ساياسي تابىس­تا­رى­نىڭ كىلتى عانا ەمەس, ەلدىڭ دامۋ قارقىنىن دا ايعاقتايدى. استانا – رەسپۋبليكادا باستالعان جانە قايتا قالىپتاسقان كەز كەلگەن يگى باستامالاردىڭ كوش باسىندا تۇر. شاھار ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنىڭ دامۋىنا سەرپىلىس بەرىپ, ۇلكەن جانە كىشىگىرىم قالالار ءۇشىن ۇلگى بولىپ وتىر.

باستاپقىدا استانا اكىمشىلىك قانا ەمەس, قازاقستاننىڭ عىلى­مي جانە مادەني ورتالىعى رەتىن­دە جوسپارلاندى. سونىڭ ناتي­جە­سىندە شاھار بۇگىندە جوعا­رى ءبىلىمدى حالىقتىڭ كوپ شوعىر­لانعان ايماعىنا اينالدى. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن ءبىلىم وردالارى جۇمىس ىستەيدى. ەلدەگى ءبىلىمنىڭ بەتكە ۇستارى رەتىندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتى اتاپ وتۋگە بولا­دى. وندا ينتەللەكتۋال­دى, يننو­ۆاتسيالىق كلاستەر قالىپ­تاسقان. بۇل عىلىمي جوبالارعا, تانىمال يننوۆاتسيالىق جانە وندىرىستىك كومپانيالارعا مول مۇمكىندىك بەرەتىن الاڭ رەتىندە ارەكەت ەتەدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ال­دىڭعى قاتار­لى ۋنيۆەر­سيتەت­تەرىنىڭ ۇستازدارى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە تاعى­لىم­دامادان ءوتىپ, تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن كەلەدى.

بۇگىندە استانا قازاقستاندا بولىپ جاتقان شارالاردىڭ, ءبىلىمنىڭ, حالىقتىڭ ءوز كۇشىنە سەنىمىنىڭ, كەلەشەككە تالابىنىڭ سيمۆولىنا اينالدى. جاس شاھاردىڭ تۇرعىندارى دا جاس. قازىرگى تاڭدا ەلوردا حالقىنىڭ ورتاشا جاسى – 32 جاس. ياعني ولاردىڭ ءوز-وزدەرىن قالىپتاستىرۋعا, مانساپتىق جو­­عا­رى­لاۋىنا مۇمكىندىك مول. مۇن­دا قازاقستاندى الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوساتىن كوش­­باسشىلاردىڭ جاڭا بۋىنى قالىپ­تاسۋدا.

استانانىڭ 20 جىلدىعى بۇكىل رەسپۋبليكا ءۇشىن داۋىرلىك وقي­عا. قيىن داۋىردە تاۋەلسىز قازاق­­ستاندى قالىپتاستىرعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ عاسىرلار توعىسىندا بۇكىل الەم تانيتىن تاڭعا­لارلىق ەرەكشە شاھار سالدى. بۇل مەرەيتوي ەلوردانىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستان دامۋىنىڭ جاڭا ءداۋىرى بولاتىنىنا سەنىمدىمىز.

جاڭا استانانىڭ جىلناماسى جالعاسا بەرەدى.

كنياز ميرزوەۆ,

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, «باربانگ» قازاقستان كۇردتەرى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى