تاۋەلسىزدىكتىڭ تەڭدەسسىز تۋىندىسى

استانانى سالۋ – وتكەن­دەگىلەردىڭ ارمانىن ورىنداپ, بۇگىنگىلەردىڭ مۇددەسىن تۇگەندەپ, ەرتەڭگىلەردىڭ مەرەيىن تاسىتۋ. استانانى سالۋ – ەل ورتالىعىن ءبىر قا­لادان ەكىنشىسىنە كوشىرۋ عانا ەمەس, وزىندىك مەملەكەتتىك فيلوسوفياسى, ستراتەگيالىق ۇمتىلىسى, گەوساياسي ورنالاسۋى بويىنشا جاڭا استانانى سالۋ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ناعىز ستراتەگيالىق, كورە­گەندىلىك شەشىمى.

ات اۋىزدىعىمەن سۋ ءىشىپ, ەر ەتىگىمەن سۋ كەشكەن ەل باسىنا كۇن تۋعان قيىن-قىستاۋ زامانداردا بىلگە قاعان ءبۇي دەگەن ەكەن: «باز كەشسەك – وكىنەرمىز, جاڭىلىسساق – تۇزەلەرمىز! بىرىكسەڭ ەتتى, ەلىم!». مىنە, بۇگىن ىرگەمىز تۇگەل, بىرلىگىمىز بەكەم, تەرەزەمىز وزگە ەلدەرمەن تەڭ. كۇللى جۇرت تانىعان اجارلى استانا سالۋىمىز سونىڭ ناقتى ايعاعى ىسپەتتەس. باعامداساڭىز, بۇنىڭ بارىنە كەرىسپەي, جانجالسىز, سوعىس­سىز, جاسامپازدىق ءھام بەيبىت جول ارقىلى جەتىپپىز. بۇل ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارعان», بىرلىگى مىعىم ەلى, بىلىكتى ءتورى بار, سارابدال كوپشىلىكتىڭ عانا قولىنان كەلمەك. راسىندا دا, بۇگىنگىدەي الماعايىپ زاماندا داڭقى ارتقان, ساۋلەتى اسقان استانا سالۋ الدەقايدا قيىن.

تاريحتا قالالار, ءتىپتى استانالار سالعان ادامدار بولعان. ماسەلەن, رە­­سەيدە سانكت-پەتەربوردى سالعان ­I پەتر, XX عاسىردا ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن برازيليادا جاڭا ەل ورتالىعى – برازيليا سالىندى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شەشىمى بو­يىنشا بوي كوتەرگەن استانا ارحيتەكتۋرالىق قانا ەمەس, سونىمەن قاتار قازاقستان تاۋەل­سىزدىگىنىڭ, بيلىك پەن حالىقتىڭ بىرلىگىنىڭ جوعارعى ساياسي نىشانى, مەملەكەتتىڭ كورنەكتى تۋىندىسى بولىپ تابىلادى. ەلباسى استانانىڭ ايرىقشا مىندەتىنە بىلاي دەپ باعا بەرەدى: «سارىارقانىڭ تورىندە جاي عانا استانا پايدا بولعان جوق, الەمنىڭ بولاشاق بەسىگى كەلدى. استانا تاريحى مەن قازاقستاندىقتاردىڭ تاعدىرى ءوزارا بايلانىسقان. ەگەر ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا استانا بولماسا, قازاقستان بۇگىنگى جەتىستىكتەرگە جەتپەس ەدى. استانا تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىندىسى, ءوز كەزەگىندە استانا ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى نى­عايتىپ, ونى ءارى قاراي دامىتۋدا».

1999 جىلى يۋنەسكو شەشىمىمەن استاناعا «بەي­­بىتشىلىك قالاسى» دەگەن جوعارى اتاق بەرىلدى. الەم­دىك بەدەلدى ۇيىم تاراپىنان مۇنداي ماراپاتقا يە بولۋدىڭ سەبەپتەرى دە جوق ەمەس. ويتكەنى استانا – بەيبىتشىلىك ماسەلەلەرىن تال­قى­لايتىن قالا. استانا – كون­فەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ قالاسى. استانا – ءوزىنىڭ ءتول تاريحىندا ۇلى وركەنيەتتەردىڭ تاريحي, ياكي مادەني مۇرالارى توعىساتىن نەگىزگى ورتالىعى بولعان ەلدىڭ ورداسى.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستامالارى الەمدى الاڭداتقان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ تەتىكتەرىن ۇسىنۋىمەن بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۆاشينگتوندا عالامدىق سامميتتە جاريا­لانعان «مانيفەست. الەم. XXI عاسىر» اتتى ماڭىزدى قۇجاتى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تاراپىنان ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. قازاق ەلى باسشىسىنىڭ جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋگە ارنالعان, الىستى بولجاعان جاڭا باستاماسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مەن باس اسسامبلەيا تاراپىنان رەسمي قۇجات مارتەبەسىنە يە بول­دى. بۇل ەلباسىمىزدىڭ بەي­بىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى جونىنەن الەم تا­نىعان جاھاندىق ستراتەگ دەڭگەيىنە ەركىن كوتەرىلگەن ەرەن تۇلعا ەكەندىگىنىڭ ايقىن دالەلى. قازاق ەلى ءوز تاراپىنان يادروسىز الەم قۇرۋ تۋرالى كۇللى مىندەتتەمەسىن جۇزەگە اسىردى. توقسانىنشى جىلدارى سەمەي پوليگونىن جاۋىپ, ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋى – بارلىق وتانداستارىمىز ءۇشىن تاريحي كەزەڭ, قازىرگىمىز بەن كەلەشەگىمىزگە سونى سەرپىلىس بەرەتىن تاريحي ءىس بولعاندىعى بەلگىلى. قازاقستاننىڭ وسى ماسەلەدەگى ۇستانىمى الەمدى يادرولىق ز ۇلىمدىقتان ساقتاۋدىڭ العىشارتى دەپ قابىلداۋعا بولادى. 18 جىل بۇرىن ەلىمىز ايماقتاعى كورشىلەرىمىزبەن بىرگە ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويدى. قازىر دە قازاقستان جاھاندىق انتيادرولىق قوزعالىستىڭ كوش باسىندا كەلەدى. ءبىزدىڭ بۇل تاجىريبەمىز الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتتەرىنە ۇلگى بولادى دەگەن ۇمىتتەمىن. قازاقستان زىمىراندىق-يادرولىق ارسەنالىنىڭ اۋقىمى جونىنەن الەمدەگى ءتورتىنشى ەل بولسا دا, بەيبىتشىلىكتى جوعارى قويعاندىقتان وسىنداي تاريحي شەشىممەن الەمنىڭ نازارىنا ىلىكتى. سوندىقتان الەمدى يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ سامميتتەرىنە ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋى ۇلكەن ماڭىزعا يە.

قازاقستان پرەزيدەنتى جاڭا باستاماسىمەن ءوزىنىڭ وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قامى مەن كۇللى الەمنىڭ تاعدىرى ءۇشىن الاڭداۋشىلىعىن كورسەتەدى. اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە قان­­­داي دا بولسىن داۋدى قارۋ­دىڭ, قورقىتىپ-ۇركىتۋدىڭ كۇشى­مەن ەمەس, كەلىسسوزدەردىڭ نەگىزىندە شەشكەننەن جاپا شەكپەيتىنىمىز بەسەنەدەن بەلگىلى. ەلباسىنىڭ وسىنداي يگى قادامدارىنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە قازاقستاننىڭ ازيا-تىنىق مۇحيت مەملەكەتتەر توبىنان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە سايلانۋى ءىرى ساياسي جەڭىس بولدى. ءسويتىپ قازاقستان جارعىسى بو­يىنشا جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋعا وكىلەتتىلىك سەنىپ تاپسىرىلاتىن بۇۇ-نىڭ اسا ماڭىزدى ساياسي ورگانى قۇ­رامىنا سايلانعان ورتالىق ازياداعى تۇڭعىش مەملەكەت اتاندى.

مەملەكەت باسشىسى «يدەولو­گيانىڭ باستى مۇ­راتى – تاۋەلسىز­دىگىمىزدى بايان­دى ەتۋ, مىنا شىرعا­لاڭى مول داعدارىس كەزەڭىنەن ەلدى امان-ەسەن الىپ ءوتۋ, وسى­عان دەيىنگى عاسىرلار بويى جاسالىپ كەلگەن رۋحاني بايلىقتارىمىزدىڭ قاينارلارىن بۇزباي, ونى ءورىسى كەڭ الەمدىك وركەنيەتكە ۇلاستىرۋ» دەپ الدىمىزعا ۇل­كەن مىندەت قويعانى ءما­لىم. وسىناۋ ۇلان-عايىر مىن­­­­دەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن ەلباسى قازاقستاننىڭ دا­مىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋى ءۇشىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنا, «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى مەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا جانە «بەس الەۋمەتتىك باستاماعا» باسىمدىق بەردى.

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇنەمى دامۋ ۇستىندە ەكەندىگىنىڭ كۋاسىندەي, ونىڭ ارقا توسىنەن بوي كوتەرگەن ارۋ استاناسىنىڭ اجارى جىلدان-جىلعا ارتۋدا. تالاي جاھاندىق ماڭىزى بار ءدۇبىرلى جيىندار وتكەن استانانىڭ كەلبەتىنە, ونىڭ بولاشاعىنىڭ زور ەكەندىگىنە تاڭدانباعان كىسى كەمدە-كەم. ۇلتتىڭ ۇياسىنا, قازاقتىڭ التىن بەسىگىنە اينالعان ۇلى دالانىڭ ەلورداسى ەلىمىزبەن بىرگە ءوسىپ-وركەندەيتىنىنە كامىل سەنىمدىمىز.

گاۋحار الدامبەرگەنوۆا,

قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور