«تاربيە تال بەسىكتەن باستالادى» دەيدى حالىق دانالىعى. جاس بالا جاس شىبىق سياقتى, قالاي يسەڭ سولاي قاراي مايىسادى. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بويىنا ءسىڭىرىپ وسكەن جاس وسكىن ەشقاشان ەلىن جەرگە قاراتپايدى. ول ءۇشىن ءار وتباسى ءوز شاڭىراعىنا مىقتى بولۋى كەرەك.
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن 2014 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان «مەرەيلى وتباسى» جالپىۇلتتىق بايقاۋىندا ۇلتتىق بولمىس ماسەلەسى ەرەكشە نازارعا الىنادى. قىزىلوردا وبلىسىندا وسى بايقاۋعا 361 وتباسى قاتىستى. سالتاناتتى شاراعا ارنايى كەلگەن وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ونىڭ ەلىمىز ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
– وتباسى قۇندىلىعى قاي كەزەڭدە دە, قاي مەملەكەتتە دە ساياساتتىڭ ەڭ ماڭىزدى بولىگى بولعان. بالا تۋ كورسەتكىشى بويىنشا سىر ءوڭىرى رەسپۋبليكادا ءتورتىنشى ورىندا كەلەدى. وبلىسىمىزداعى 44 مىڭنان استام كوپبالالى انانىڭ 27 مىڭدايى باتىر انا. ء«بىر قولىمەن بەسىكتى, ەكىنشى قولىمەن الەمدى تەربەتكەن» التىن قۇرساقتى انالارىمىزدىڭ 14 مىڭعا جۋىعى «التىن القا», 13 مىڭدايى «كۇمىس القا» يەگەرى, – دەدى وبلىس باسشىسى.
بايقاۋدىڭ ايماقتىق كەزەڭى مارەسىنە جەتىپ, جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەر ماراپاتتالدى. بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسى مەن رەسپۋبليكالىق كەزەڭگە جولداما سىرداريا اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى بايمەنوۆتەر وتباسىنا تابىستالدى. ءبىرىنشى ورىندى شيەلىلىك يشانقۇلوۆتار وتباسى جەڭىپ الدى. ەكىنشى ورىنعا جالاعاشتىق توقسانوۆتار يە بولسا, ءۇشىنشى ورىن قاراۋىلتوبە اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى دوسماحانوۆتار اۋلەتىنە بۇيىردى.
اتالىمدار بويىنشا: «جاراسىمدى جانۇيا» – نازاروۆتار وتباسى, قىزىلوردا قالاسى; «ۇلگىلى وتباسى» – بايداۋلەتوۆتەر وتباسى, قىزىلوردا قالاسى; «تاتۋ وتباسى» – جامانقاراەۆتار وتباسى, ارال اۋدانى; «ىزگىلىكتى شاڭىراق» – جانادىلوۆتەر وتباسى, قارماقشى اۋدانى; «ونەرلى وتباسى» – ەسىمسەيىتوۆتەر وتباسى, شيەلى اۋدانى; «ماۋەلى بايتەرەك» – ايتباەۆتار وتباسى, شيەلى اۋدانى; «ۇلاعاتتى وتباسى» – كومەكباەۆتار وتباسى, قىزىلوزەك اۋىلدىق وكرۋگى, ايناكول اۋىلى; «ونەگەلى وتباسى» – ابىلقاسىموۆتار وتباسى, سىرداريا اۋدانى, شىركەيلى اۋىلى ۇزدىك دەپ تانىلدى.
جاقسى وتباسى – ۇلتتىڭ التىن دىڭگەگى. وتباسىلىق جاراسىمدىلىقتى بۇزىپ العان ەۋروپا ەلدەرىندەگى قاراما-قايشىلىقتاردى دۇنيە ءجۇزى كورىپ وتىر. ۇلتتىق رۋح ساقتالۋ ءۇشىن انا سۇتىمەن بەرىلەتىن سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپتان ىرگە اجىراتۋعا بولمايدى.
ءبىر سلاۆيان ۇلتىنىڭ وكىلى بالاسىن قازاق بالاباقشاسىنا اكەلگەن. قازاق ىشىندە دە ءوز قاعىنان جەرىگەن قۇلانداي بالاسىن, نەمەرەسىن ادام بولادى دەپ ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندەگى مەكتەپتەرگە سۇيرەپ جۇرگەندەر كوپ. وسىنى ەسكە العان تاربيەشى الگى اتا-انادان: «نەگە قازاق بالاباقشاسىن تاڭدادىڭىزدار؟», دەپ سۇرايدى.
ء«بىز ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاپ قالۋدا قاتە جىبەردىك. بالالارىمىز ەرجەتكەن سوڭ ۇشقان ۇياسىن تەز ۇمىتادى. اتا-اناسىنا قارايلاماي, ءوز قىزىعىن قۋىپ كەتەدى. ال قازاق بالاباقشاسى, قازاق مەكتەبىندە وقىعان قازاق بالالارىنان بايقاعانىمىز, ەشقاشان اتا-اناسى, تۋعان-تۋىسىنان اجىرامايدى. قارتايعاندا باعىپ-قاعادى. قازاق بالالارىندا مەيىرىم مول. ءبىزدىڭ ۇل دا قازاق تاربيەسىمەن وسكەنىن قالايمىز», دەپتى ولار.
قازاقتىڭ قاسيەتىن ابىز اقىن قادىر مىرزا-ءالي ايتۋداي ايتىپ كەتتى. جەسىرىن جاۋعا بەرمەگەن, جەتىمىن جىلاتپاعان يماندى قازاق جۇرتى وزگەلەرگە وسىلاي ۇلگى بولىپ وتىر. «مەرەيلى وتباسى» وسىنداي جاقسى قاسيەتتەرىمەن قۇندى.
باس بايگە العان شاڭىراقتىڭ ۇيىتقىسى «التىن القا», «كۇمىس القا», ءى, ءىى دارەجەلى «انا داڭقى» وردەندەرىنىڭ يەگەرى ساپۋرا بايمەنوۆا:
– تاربيە رۋحاني تازالىقتان باستالادى. اتا-انا, ەڭ الدىمەن, ءوزارا سىيلاستىعىمەن, قاراپايىمدىلىعىمەن, قايىرىمدىلىعىمەن, ادالدىق, شىنشىلدىعىمەن, ۋادەگە بەرىكتىگىمەن, رۋحاني جانە ءتان تازالىعىمەن ەرەكشەلەنۋى كەرەك. وسىنداي بەرەكەسى ايرانداي ۇيىعان وتباسىنىڭ بالالارى جاقسى قاسيەتتەردى بويىنا ءسىڭىرىپ وسەدى, – دەيدى.
ەندى «سىرداريا اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» راقىمجان بايمەنوۆتىڭ وتباسى قىركۇيەك ايىندا استانا قالاسىندا وتەتىن رەسپۋبليكالىق كەزەڭگە قاتىسادى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى