بۇل – قازاقتىڭ تالانتتى جاۋىنگەر اقىنى جۇبان مولداعاليەۆتىڭ قازاق انالارىنا ارناپ جىردان تۇرعىزعان ەسكەرتكىشىنىڭ ءبىر ۇزىگى. اقىن اعامىز اسقاقتاتىپ جىرلاعانداي, ۇلى دالا توسىندە ەل اناسى, ەرىنىڭ سەنىمدى سەرىگى, شاڭىراقتىڭ ۇيىتقىسى اتانعان اسىل انالار از بولماعان.
مەن قازاق ايەلىنە قايران قالام,
جايناعان, جالىنداعان, جايراڭداعان.
سول مەنىڭ جۇرەگىمنىڭ حانشايىمى,
جىر شوعىن ۇسىنامىن ايدان دا وعان.
ساراداي اقىن بولعان, بي دە بولعان,
ديناداي دانا, دارقان كۇي دە بولعان.
نايزا الىپ, قول باستاعان, جاۋعا شاپقان,
بال-بۇل گۇل, باقتا بۇلبۇل, تۇزدە بالۋان.
قازىرگى تاڭدا دا حالقىنا قاناتىمەن سۋ سەپكەن قارلىعاشتاي رياسىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان قايراتكەر قازاق قىزدارى, قۇدايعا تاۋبە, بارشىلىق. سونداي ساناۋلى ساڭلاقتاردىڭ ءبىرى, الاشتان ات وزدىرعان, بەدەلدى ساحنالاردا ونەر كورسەتىپ, الەمدى اسەم سازبەن الديلەگەن, تالعامى بيىك تىڭدارماندارىن تامساندىرىپ جۇرگەن اياۋلىمىز دا اسىلىمىز – ايمان قوجابەكقىزى مۇساقوجاەۆا.
مەنىڭ ايماندى بىلگەنىمە, تىلەكتەس بولىپ جۇرگەنىمە دە قىرىق جىلدان استام ۋاقىت بولىپتى. «تار قولتىقتان وق تيسە, تارتىپ الار قارىنداس», دەپ جىراۋلار تولعاعانداي, تارىققانعا تىرەك, تورىققانعا تىلەك بولاتىن, مۋزىكانى ءومىرىنىڭ مانىنە, سكريپكانى اينىماس سەرىگىنە اينالدىرعان قازاقتىڭ قايراتكەر قىزى جايىندا جازىلعان ماقالالار تىم ماردىمسىز. وسى ءبىر ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرار ما ەكەنمىن دەپ قولعا قالام الىپ وتىرعان جايىم بار.
تەگىندە مۇساقوجاەۆتار اۋلەتى – قازاق مادەنيەتى تاريحىندا التىن ارىپپەن جازىلاتىن قاراشاڭىراق. بۇل اۋلەتتىڭ اسىرەسە مۋزاعا دەگەن ىڭكارلىگى ەرەكشە. جەر ءجانناتى جەتىسۋدا, الماتىنىڭ ىرگەسىندەگى قىزىلتۋ دەيتىن اياداي اۋىلدان اپالى-ءسىڭلىلى مۋزىكانتتار – رايسا, راۋشان, ايمان, باقىتجاندار شىعىپ, تۋعان ەلىن اسەم مۋزىكا اۋەنىمەن تەربەپ, قالا بەردى كۇللى الەمدى ءتانتى ەتىپ كەلەدى.
اكەسى قوجابەك ماسكەۋ اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىن ءبىتىرىپ, ءبىرشاما باسشىلىق قىزمەتتەردى اتقارعان اتپال ازامات بولعانىن ەل اۋزىنان ەستيمىز. اناسى راحيلا دۇتباەۆا دا ونەردەن قۇرالاقان جان بولماعان, ءۋاليدىڭ مايراسىنىڭ ءانىن شىرقاعاندا ءجۇزى ەرەكشە نۇرلانىپ كەتەتىن ەدى دەيدى كوزكورگەندەر. ول 1936 جىلى ماسكەۋدەگى قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ ونكۇندىگىنە دە قاتىسقان. ءار سەنبىدە اتا-انالارى اپالى-ءسىڭلىلى قىزدارىن جەتەلەپ الماتىداعى اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا اپارىپ جۇرەدى. وسىلايشا «الما اعاشىنان الىسقا تۇسپەيدى» دەگەندەي, ت ۇلىمشاعى جەلبىرەگەن ءتورت قىز ەسەيە كەلە كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبىنە وقۋعا تۇسەدى. ايماننىڭ مۋزىكا الەمىندەگى قۇس جولىنداي سايراعان سارا جولى وسى كەزدەن باستالدى.
قولىنا العاش سكريپكا تاياقشاسىن ۇستاتقان ۇستازى نينا ميحايلوۆنا پاترۋشەۆانىڭ ەسىمىن دە ايمان اركەز ىلتيپاتپەن ەسكە الىپ وتىرادى. «دومبىرام تاستامايمىن قايدا بارسام, جانىما جۇرە المايمىن بايلاماسام» دەپ اقىن كەنەن ازىرباەۆ جىرلاعانداي, ايمان دا 1965 جىلدان بەرى سكريپكا اسپابىن ءبىر ساتكە دە قولىنان تاستاعان ەمەس. قابىلەتتى دە قاعىلەز جەتكىنشەك قىز جەتىنشى سىنىپ وقىپ جۇرگەندە الماتىعا كەلگەن اتاقتى مۋزىكانت ارام يليچ حاچاتۋرياننىڭ باتاسىن الادى. جاستايىنان جاسىنداي جارقىلداعان ونەرىمەن جەكسەنبەك ەركىنبەكوۆ, ەركەعالي راحماديەۆ, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, عازيزا جۇبانوۆا, ارام حاچاتۋريان, ۆالەري كليموۆ سەكىلدى كوريفەيلەردىڭ كوزىنە تۇسەدى. ودان ءارى پ.چايكوۆسكي اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىندا جانە ونىڭ اسسيستەنتۋراسىندا پروفەسسور ۆ كليموۆتىڭ كلاسىندا وقيدى.
1976 جىلى يۋگوسلاۆيانىڭ بەلگراد قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق كونكۋرستا لاۋرەات بولدى. نەبارى 18 جاستاعى قارشاداي قىزدىڭ حالىقارالىق سايىستا قازاقستان اتىنان قايمىقپاي ونەر كورسەتiپ, جەڭiس تۇعىرىنان كورiنۋi كورەرمەندەردى ايرىقشا تاڭداندىرادى. بۇل ونىڭ مۋزىكا الەمىندەگى العاشقى باعىندىرعان شىڭى ەدى.
وسىدان كەيiن ايماننىڭ ۇدايى ءوسۋ, ورلەۋ, شارىقتاۋ جولدارى باستالادى. 1981 جىلى گەنۋياداعى پاگانيني اتىنداعى, 1983 جىلى توكيوداعى, 1985 جىلى حەلسينكيدەگi يا.سيبەليۋس اتىنداعى, 1986 جىلى ماسكەۋدەگi پ.چايكوۆسكي اتىنداعى VIII حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى اتانادى.
ونەردە شەكارا جوق, ءاربىر ۇلتتىڭ مۋزىكاسىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ءتىلدى ءبىلۋ شارت ەمەس. ءتىل جەتپەيتىن جەرگە مۋزىكا ءۇنى جەتەدى دەگەندەي, ايماننىڭ سكريپكاسىنان شىققان سيقىرلى ءۇن بۇگىندە الەم حالقىنىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ, جانىن باۋراپ الدى.
اسىلى, سكريپكانىڭ ءتۇپ اتاسى – قاسيەتتى قوبىز. قازاق قوبىزىنىڭ بارلىق ىشەكتى اسپاپتاردىڭ اتاسى ەكەندىگىن سوڭعى جىلدارى ەتنو-مۋزىكا تانۋشىلار ءجيى ايتىپ ءجۇر. بۇل تۋرالى نەمىس عالىمى ۆ.باحمان دا ءوز ەڭبەكتەرىندە جازىپ كەتكەن.
قوبىزى كۇڭىرەنگەن, دومبىراسى كۇمبىرلەگەن, ا.زاتاەۆيچ «بۇكىل قازاق دالاسى ءان سالىپ تۇرعانداي» دەپ سۋرەتتەيتىن ۇلى دالاعا سكريپكا اسپابى ءحىح عاسىردىڭ باسىندا كەلگەن. بۇل اسپاپتا جاياۋ مۇسا دا ويناعان دەگەن ءسوز بار. ابايدىڭ ۇلى ءابدىراحمان دا سكريپكانى جابىققاندا جانىنا سەرىك قىلعان دەسەدى. بۇگىنگى تاڭدا سكريپكانى جوعارى كاسىبي دەڭگەيدە, الەمدىك ماسشتابتا مەڭگەرگەن مۋزىكانتتاردىڭ اراسىندا ايمان مۇساقوجاەۆانىڭ الدىنا تۇسەتىن قازاق جوق. ماعان كەيدە ايمان قارىنداسىمىز وسى سكريپكا اسپابىمەن بىرگە تۋعانداي, بىرگە جارالعانداي اسەر قالدىرادى.
شاناعىنان سيقىرلى ساز توككەن سكريپكا اسپابى پايدا بولدى دەلىنەتىن يتاليا جۇرتىنان باستاپ, رەسەي, گەرمانيا, فرانتسيا, اۋستريا, يسپانيا, پورتۋگاليا, انگليا, فينليانديا, تۇركيا, قىتاي, اقش, كانادا, برازيليا سەكىلدى جۇزدەن اسا ىرگەلى مەملەكەتتەردىڭ مۋزىكاعا جانى ىڭكار تىڭدارماندارى ايماننىڭ ونەرىنە ءتانتى بولدى. قىسقاسى, بۇگىندە ايماننىڭ ورەلى ونەرىنە قوشەمەت كورسەتپەگەن, تىكەسىنەن تىك تۇرىپ قول سوقپاعان ادام كەمدە-كەم. بۇل اۋىزبەن ايتۋعا عانا وڭاي, مۇنىڭ ارعى جاعىندا قانشاما جول ازابى, سونشاما جان ازابى جاتىر. ءبىر تاڭعالارلىعى – ءبىزدىڭ ايمان ساحناعا كوتەرىلگەندە جاڭبىردان كەيىنگى قاۋىزىن جاڭا اشقان جاۋقازىنداي جايناپ شىعا كەلەدى.
ءيا, ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن تاۋەلسىزدىك دەگەن قۇدىرەتتىڭ قۇنىن تولىق باعالاپ, قادىر-قاسيەتىنە جەتە الماي كەلەمىز.
تاۋەلسىزدىك تالاي تالانتتاردىڭ باعىن جاندىردى, دارىندارعا داڭعىل جول اشتى, ونەرپازدارعا شالقار شابىت سىيلادى. جىر الىبى جامبىل سەكىلدى ءداۋىر قۇرساعىنان ەكىنشى مارتە قايتا تۋعانداي, تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە تۇلەگەن, تاۋەلسىزدىك قاناتتاندىرعان تالانتتار جايىندا ءسوز قوزعاعاندا الدىمەن ايمان قوجابەكقىزىنىڭ ەسىمى ەرىكسىز تىلگە ورالادى.
ەلىمىز ەگەمەندىك الىپ, ەل قاتارىنا قوسىلىپ, ءالى ەتەك-جەڭىن قىمتاپ ۇلگەرمەگەن ەلەڭ-الاڭ شاقتا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ەل استاناسىن سارىارقانىڭ تورىنە كوشىرۋ تۋرالى ۇسىنىسى تىپىرشىپ جۇرگەن تالاي تۇلپارلاردىڭ جاڭا تىنىسىن اشقانداي بولدى.
اقمولا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى دەپ جاريالانعان 1997 جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ ەلباسىمەن بىرگە ەلدىڭ ءبىرتالاي ازاماتتارى ارقاعا قاراي كوش تۇزەدى. جەتىسۋدىڭ جانعا جايلى جايماشۋاق اۋا رايىنا بويىمىز ۇيرەنگەن ءبىزدىڭ ءبىرازىمىز ادەپكىدە اقمولانىڭ ازىناعان ايازىنان جۇرەكسىنىپ, ءارى-ءسارى كۇيگە تۇسكەنىمىز دە جاسىرىن ەمەس. وسى كەزدە ەر ازاماتقا بەرگىسىز ەرەكشە جىگەرلىلىكپەن ەلباسىنىڭ ءبىر اۋىز ءسوزىن جىقپاي, اقمولانىڭ تورىنە قازاق ۇلتتىق مۋزىكا اكادەمياسىنىڭ قازىعىن قاققان قايسار قارىنداسىمىز ايمان قوجابەكقىزى مۇساقوجاەۆا بولاتىن.
اكادەميا قۇرۋ – ايتۋعا عانا وڭاي, شىندىعىندا وقۋ كورپۋستارىنىڭ ازدىعى, مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, قاراجاتتىڭ تاپشىلىعى, باسقا دا تولىپ جاتقان ماسەلەلەرمەن اينالىسۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە قوياتىن شارۋا ەمەس. وسىنداي قىرۋار قيىندىقتان تايسالماي, بىلەك سىبانا كىرىسىپ, ەل-جۇرتتى تاڭعالدىرعان ۇيىمداستىرۋشىلىق قاسيەت ايمان قوجابەكقىزىنىڭ بويىنان ارتىعىمەن تابىلدى.
ءالى ەسىمدە, 2000 جىلى استانادا جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتالىپ ءوتتى. ءىس-شارانى وتكىزۋ جونىندەگى كوميسسيانى سول كەزدەگى مەملەكەتتىك حاتشى ءابىش كەكىلباەۆ باسقاردى. ءابىشتىڭ ءوزى ارنايى تەلەفون شالىپ شاقىرعان سوڭ الماتىدان مەن دە كەلىپ سول جيىنعا قاتىستىم. سالتاناتتى شارا بۇگىنگى قازاق ۇلتتىق مۋزىكا اكادەمياسىنىڭ جەڭىس داڭعىلى بويىنداعى وقۋ كورپۋسىندا ءوتتى. شارا ۇستىندە پرەزيدەنت اپپاراتىنان جىگىتتەر تەلەفون سوعىپ, ەلباسىنىڭ مەنىمەن جۇزدەسكىسى كەلەتىندىگىن حابارلادى. كەزدەستىك. جىلى شىرايلى, بايتاق اڭگىمە بولدى. ءسابيت اعامىزدىڭ مەرەيتويىنا قاتىسۋعا كەلگەن مەن سول كۇنى ەلباسىنىڭ پارمەنىمەن ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولىپ تاعايىندالدىم.
جاڭا استاناعا ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرىن تارتۋدا, مادەنيەت پەن ونەردىڭ ورتالىعىنا اينالدىرۋعا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن قازاق ۇلتتىق مۋزىكا اكادەمياسى ۇلكەن ۇلەس قوستى. ءبىز ايمان ەكەۋمىز استانانى رۋحانيات ورداسىنا اينالدىرۋ جولىندا ايانباي بىرگە قىزمەت ەتتىك. ەتكەن ەڭبەك پەن توككەن تەردىڭ ناتيجەسى بولار, بۇگىندە استانا ءبىلىمى كەمەلدەنگەن, مادەنيەتى مەن ونەرى وركەندەگەن, ەڭ رۋحتى قالالاردىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى.
تالانتتى ادام بارلىق جاعىنان دا تالانتتى. ايمان قۇرعان اكادەميا بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ماڭدايالدى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە اينالدى. مەكتەپ-كوللەدج-ۋنيۆەرسيتەت-ماگيستراتۋرا-دوكتورانتۋرا دەڭگەيىندە ساتىلى ءبىلىم بەرەتىن جاڭا وقۋ باعدارلاماسى دا ويداعىداي جۇزەگە اسۋدا.
ەلوردامەن قاتار بيىلعى جىلى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى دە جيىرما جىلدىعىن تويلاعالى وتىر. ىرگەلى وقۋ ورنى جيىرما جىلدا تولاعاي تابىستارعا قول جەتكىزدى. ونەر كوگىندە كوپتەگەن جارىق جۇلدىزداردى جاقتى. جيىرما جىلدا جەتكەن جەتىستىكتەردىڭ باسىندا وسى وقۋ ورنىن جوق جەردەن قۇرىپ, ايداي الەمگە تانىتقان قازاقتىڭ قايراتكەر قىزى, دارىندى مۋزىكانت, اياۋلى قارىنداسىمىز ايمان قوجابەكقىزى مۇساقوجاەۆانىڭ ەڭبەگى وتە زور.
ا.مۇساقوجاەۆانىڭ ەسىمى بۇگىندە مۋزىكالىق وليمپتە م.پلەتنەۆ, گ.كرەمەر, ە.گراچ, ۆ.ترەتياكوۆ, ي.گاۆرش سياقتى الەم جۇلدىزدارىمەن قاتار تۇر. ول شىعىس مۋزىكاسىنىڭ نازىكتىگىن, سەزىمتالدىعىن باتىس مۋزىكاسىنىڭ پافوسىمەن ۇشتاستىرىپ, ۇلتتىق ونەردى الەم حالقىنا تانىتتى.
ايمان مۇساقوجاەۆا سكريپكالىق مۋزىكانىڭ باي رەپەرتۋارىن جيناقتادى. سونىڭ iشiندە يوگانن سەباستيان باح, گايدن, موتسارت, بەتحوۆەن, پاگانيني, برامس, چايكوۆسكي, سيبەليۋس سەكiلدi جارقىن تۇلعالاردىڭ, جاڭا زامان كومپوزيتورلارىنىڭ, قازاقستان سازگەرلەرىنىڭ شىعارمالارى بار.
ايماننىڭ بيىك ونەرى مەن قايراتكەرلىك قىزمەتى ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان العان ماراپاتتارى مەن الەمدىك دەڭگەيدە يەلەنگەن اتاقتارى از ەمەس. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, يۋنەسكو سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى – «الەم ءارتىسى»...
اقيقاتىندا, دۇنيەدە ساتىپ تا الا المايتىن, تارتىپ تا الا المايتىن ەڭ قىمبات سىي – حالىقتىڭ شىنايى ىقىلاسى. بيىلعى جىلى الپىسىنشى كوكتەمىن قارسى الىپ وتىرعان قادىرلى قارىنداسىما قۇداي سەنى وسى بەرگەن باعا جەتپەس سىيدان ايىرماسىن, ەلىڭنىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنىپ جۇرە بەر دەگىم كەلەدى.
اسىلى, بيىل توقسان جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ جاتقان شىڭعىس اعامىزدى ەسكە العاندا «ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى» دەگەن تىركەس قوسا ايتىلادى. شىندىعىندا, شىڭعىس اعامىز الاتاۋدى جايلاعان اياداي قىرعىز ەلىنەن شىعىپ, اتاعى ايداي الەمگە ءماشھۇر بولعان قالامگەر ءارى قايراتكەر. ايمان قارىنداسىمىزدى دا مەن بۇگىندە تۋعان حالقىنىڭ اياسىنان اسىپ, اتا-اناسىنىڭ, ۇلتىنىڭ عانا ەمەس, كۇللى ادامزاتتىڭ پەرزەنتى دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن ۇلى مۋزىكانت دەپ باعالايمىن.
كاسىبي مۋزىكانتتىعى, ۇستازدىعى, شەبەر ۇيىمداستىرۋشىلىعى, قايراتكەرلىگى, وسىنىڭ ءبارىنىڭ باسىن قوساتىن ايمان قوجابەكقىزىنىڭ باستى قاسيەتى – ادامگەرشىلىگى. مەن ايماننىڭ ۇلكەندى ۇلكەندەي, كىشىنى كىشىدەي سىيلايتىن كىسىلىگىنە, قازاقى تاربيەسىنە, ەرەكشە جاراتىلىسىنا ءومىر بويى ءتانتى بولىپ كەلە جاتقان اعالارىنىڭ ءبىرىمىن.
جۇرەگىنىڭ كەڭدىگىمەن دە, جاراتىلىسىنىڭ تازالىعىمەن دە, كۇلكىسىنىڭ شىنايىلىعىمەن دە, اللا بەرگەن اجارىمەن دە ايماندى ەلدەن ەرەكشە عىپ بەرگەن قازاق حالقىنان دا, ايمانداي اسىلدان دا اينالدىق.
ءبىز ايمانمەن ماقتانا بەرەيىك, ايمان قارىنداسىمىز ايداي الەمگە ماقتالا بەرسىن!
مىرزاتاي جولداسبەكوۆ