«انا ءبىر قولىمەن بەسىكتى تەربەتسە, ەكىنشى قولىمەن الەمدى تەربەتەدى» دەگەن دانالىق ءسوز بار. مۇنىڭ ءوزى انالاردىڭ وتباسى مەن قوعام الدىنداعى ءرولى وتە جوعارى ءارى پارىزى مەن ارقالايتىن جۇگى سالماقتى ەكەنىن كورسەتەدى. تابيعات-انانىڭ كوكتەمدە ءبۇر جارىپ, جاپىراق جاياتىنى سەكىلدى, ايەل-اناسىز ادامزات بالاسى بالا ءسۇيىپ, ۇرپاق ءوسىرىپ, تابيعي دەموگرافيالىق وسىمگە قول جەتكىزە المايدى.
ءومىردىڭ ءمانى دە, ءسانى دە – انا. اناسىز دۇنيە – تۇل. سوندىقتان دا دانا حالقىمىز ورىندى ايتقانداي قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىردا انالارعا قۇرمەت كورسەتىپ, ومىردەن وتكەن مۇنداي عازيز جانداردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋ – ۇلكەننىڭ دە, كىشىنىڭ دە, باسشىنىڭ دا, قوسشىنىڭ دا اينىماس پارىزى. وسىنداي ماقساتتا اقتوبە ايماعىندا «انالارعا تاعزىم» اتتى ەلىمىزدە بالاماسى جوق بىرەگەي جوبا جاساقتالۋ ۇستىندە. حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى قارساڭىندا وسىعان وراي اقتوبە جۇرتشىلىعىنىڭ وكىلدەرى گازەت تىلشىسىنە ءوز وي-پىكىرلەرىن بىلايشا جەتكىزدى.
كامالحان قۋان,
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ارداگەرى, قازاقستاننىڭ وقۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى:
– اناڭدى مەككەگە ءۇش رەت ارقالاپ اپارساڭ دا, قارىزىنان قۇتىلا المايسىڭ دەگەن قاسيەتتى قاعيدا بار. مۇنىڭ ءوزى انا الدىنداعى بورىش پەن پارىزدىڭ وتە تەرەڭ ەكەنىن تانىتادى. وڭىردە بوي كوتەرگەن «انالارعا تاعزىم» ورتالىعى انالار الدىنداعى پارىزدى وتەۋدىڭ ءبىر بەلگىسى مەن كورىنىسى ىسپەتتەس. انا ءوز پەرزەنتى ءۇشىن ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت بولەتىن مەيىرىمى مول جاناشىر جان. وتباسى مەن شاڭىراقتىڭ التىن قازىعى. وسى ورايدا وبلىستا قولعا الىنعان «انالارعا تاعزىم» جوباسىنىڭ ماڭىزى مەن ءرولى جوعارى دەپ سانايمىن. اناسىن ايالاپ, قۇرمەتتەي الاتىن كەز كەلگەن ازامات وعان ءوز ۇلەسىن قوسا الادى. بۇل جوبا كەلەشەك ۇرپاقتىڭ بويىندا بيىك ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردىڭ قالىپتاسۋىنا سۇبەلى ۇلەسىن قوسا الادى دەگەن ويدامىن.
گۇلمەيرام سراجوۆا,
اقتوبە قالالىق سال اۋرۋىنا شالدىققان ازاماتتاردى قولداۋ قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى:
– قوعامىمىزداعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى قىز-كەلىنشەكتەر مەن ايەل-انالاردىڭ تاعدىرىنا سەلقوس, ەنجار قاراي الماساق كەرەك. بۇل تۇرعىدا وبلىس اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى قۇرالاي بايمەنوۆا مۇگەدەك انالارعا قولداۋ مەن قامقورلىق كورسەتۋ ماسەلەلەرىن ۇدايى كوتەرىپ كەلەدى. اشىعىن ايتقاندا, مۇگەدەك قىز بالالاردىڭ دا وتباسىن قۇرىپ, انا اتانۋىنا تولىق مورالدىق قۇقى بار. مۇنداي كەزدە ولار بىرقاتار كەدەرگىلەر مەن قيىنشىلىقتارعا كەزىگەتىنى ايتپاسا دا بەلگىلى. وسى ورايدا اتالعان الەۋمەتتىك پروبلەما «انالارعا تاعزىم» جوباسى اياسىنان تىس قالمايدى دەپ سەنىم ارتقىمىز كەلەدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى قىز بالالاردىڭ انا اتانۋى – ونىڭ ءومىرىنىڭ باقىتى. وسىنى ۇمىتپاساق ەكەن.
الماگۇل سارىباي,
اقتوبە وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, «شولپان» قىزدار كلۋبىنىڭ جەتەكشىسى:
– قازىرگى كەزدە قىز بالالاردىڭ تاربيەسىنە قوعام مەن كوپشىلىك تاراپىنان ويداعىداي كوڭىل ءبولىنىپ جۇرمەگەن سەكىلدى. مەنى وسى ماسەلە الاڭداتادى. بۇگىنگى كۇنى قىزداردىڭ اراسىندا ەرتە جۇكتى بولۋ نەمەسە «كارى قىز» اتانۋ كورىنىستەرى ءجيى كەزدەسىپ قالىپ ءجۇر. وسى ورايدا جاڭا جوبا بۇل الەۋمەتتىك ءتۇيىننىڭ ءتىنىن تارقاتۋعا جانە قىزداردىڭ تاربيەسىن جولعا قويۋعا سەپتىگىن تيگىزە بىلگەنىن قالايمىز. بۇل باعىتتا «شولپان» قىزدار كلۋبى يگى باس- تامانى ءبىراۋىزدان قولدايدى. ءبىز ءبارىمىز قىز بالالاردىڭ الدىندا ەل مەن ۇلتتىڭ بولاشاعى تۇرعانىن تۇيسىنە بىلۋگە ءتيىسپىز. سوندىقتان دا ولاردىڭ حالقىمىزدىڭ ەجەلگى وزىق سالت-داستۇرلەرىنە ساي بوي جەتۋىنە ىقپال ەتۋدى باستى پارىزىمىز دەپ بىلەمىز.
ۆالەنتينا دىننيك,
«ولەسيا» بەلورۋس ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى:
– سۇراپىل سوعىس جىلدارىندا ايەلدەردىڭ كورمەگەن قيىندىعى مەن تارتپاعان تاۋقىمەتى جوق. سوعان قاراماستان ولار جەڭىسكە دەگەن سەنىمىن جوعالتپاي, جانقيارلىقپەن ەڭبەك ەتتى. بۇگىنگى كۇنى دە ەرەن ەڭبەكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ جۇرگەن ايەل-انالار جەتكىلىكتى. وسى ورايدا «انالارعا تاعزىم» رۋحاني-ادامگەرشىلىككە تاربيەلەۋ ورتالىعى ەڭبەك جونىندەگى داستۇرلەردىڭ ساباقتاستىعىنا كوڭىل بولسە – بۇدان ەش ۇتىلماس ەدى. بۇل باستامانىڭ ورنى بولەك, قىزمەتى ايىرىقشا. ال اتالعان ورتالىق عيماراتى اقتوبەنىڭ اجارىن ودان ءارى اشا تۇسەتىنى قانداي عانيبەت.
يلمان يۋسۋپوۆ, «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى:
– «انالارعا تاعزىم» مەملەكەت باسشىسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا سالىنىپ جاتقان كەلە جاتقان كەلىستى كەشەن. ونىڭ ەلىمىزدە ەشقانداي تەڭدەسى جوق. مۇنداعى جاساقتالاتىن ەكسپوزيتسيا زالىندا قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا ايىرىقشا ءىز قالدىرعان تۇلعالار, ەرلىگى مەن ەڭبەگىنىڭ جانە قايتالانباس ءبىتىم-بولمىسىنىڭ ارقاسىندا ەل اۋزىندا قالعان قازاق قىزدارى بوپاي حانىم, ءاليا مولداعۇلوۆا مەن مانشۇك مامەتوۆا, اققاعاز دوسجانوۆا, نۇرسۇلۋ تاپالوۆا, روزا جامانوۆالاردىڭ ءومىر جولدارىنان مول دەرەكتەر قويىلماق. ونىڭ كەلەشەك ۇرپاقتى وتانشىلدىققا تاربيەلەۋ ىسىنە تيگىزەتىن ىقپالى مول بولاتىنى كامىل. قازاق حالقى سەكىلدى قازاقستانداعى شەشەن حالقىنىڭ وكىلدەرى دە انالار مەن ايەلدەرگە ەرەكشە قۇرمەتپەن قاراي بىلەدى. ءبىز وبلىستا انالارعا تاعزىم ەتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان جارقىن جوباعا ايىرىقشا ءتانتىمىز.
تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان»