اۋىرعان بالانىڭ جاعدايىن تۇسىنەتىن انادان كەيىنگى بالا دارىگەرى دەر ەدىك. قوستاناي وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنداعى تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دميتري گەراسيموۆ ناق وسىنداي جان.
ول جاراقاتتانىپ تۇسكەن بالانىڭ جاعدايى اۋىر بولسا, سول كۇنى ۇيىنە بارماۋعا, بولىمشەدە قالۋعا دايىن. سونداي كۇندەر مەن تۇندەر ءجيى بولىپ تۇرادى. ناۋقاس بالا جاراقاتىنا جانە سۇيەك, جالپى بالا اعزاسىنىڭ ىشتەن تۋعان كەمىستىگىنە بايلانىستى بولعاندىقتان, كۇن قۇرعاتپاي ءتۇرلى وپەراتسيالاردىڭ جاسالۋى – بولىمشە جۇمىسىنىڭ ەرەكشەلىگى ءارى قيىندىعى. ءبىز كەلگەن كۇنى دميتري ۆلاديميروۆيچ سەگىز وپەراتسيا جاسادى. قىس ايلارىندا بالانىڭ جاراقاتتانۋى سيرەگەنىمەن, جازعى دەمالىس كۇندەرىندە كۇيىپ قالعان, بيىكتەن قۇلاعان, يت قاپقان بالالاردىڭ جاراقاتى تولاستامايدى. ونىڭ ۇستىنە ىشتەن كەمىس تۋعان بالالارعا جوسپارمەن جاسالاتىن وپەراتسيا- لار دا بارشىلىق. كابينەتىنىڭ الدىندا بالاسىن جەتەكتەگەن اتا-انالار كەزەگى تاعى بار. – ورتوپەديالىق پروبلەمالار, بالانىڭ ىشتەن كەمىس تۋى سوڭعى جىلدارى جيىلەپ كەتتى. ونى دەر ۋاقىتىندا وپەراتسيالىق جولمەن تۇزەۋ كەرەك, – دەيدى ول. بالالار مەديتسيناسىنداعى وسى ماسەلە ونى كوپتەن تولعاندىراتىن. تاجىريبە جيناقتاي ءجۇرىپ, عىلىممەن اينالىستى. سۇيەكتى بالانىڭ بۋىنى قاتپاي تۇرىپ, تۇزەپ جىبەرگەنگە نە جەتسىن. وسى ماسەلە بويىنشا «ۆەستنيك حيرۋرگي كازاحستانا» جۋرنالىنا ماقالالار جاريالادى. 2012 جىلى ماقالالار جەلىسى قازاقستان تراۆماتولوگتارى-ورتوپەدتەرى سەزىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرى قاتارىندا جارىق كوردى. 2010 جىلى رەسەيلىك عالىم, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, جاراتىلىستانۋ اكادەميگى ن.ن.سمەلىشەۆپەن بىرلەسىپ, «رۋكوۆودستۆو پو چرەكوستنومۋ وستەوسينتەزۋ» اتتى كىتاپ شىعاردى. بۇل قازىر رەسەيدە دە, قازاقستاندا دا ورتوپەدتەر مەن حيرۋرگتار ۇستەلىنىڭ ۇستىندە جاتاتىن ادىستەمەلىك قۇرال سانالادى. تەك تەوريا ەمەس, وزدەرىنىڭ تاجىريبەسى ارقىلى كورسەتەتىن ەمدىك شارالار ارىپتەستەر جۇمىسىن جەڭىلدەتىپ قانا قويمايدى, ەڭ باستىسى, بالانى قاتەسىز ەمدەۋگە كومەكتەسەدى. ول «سكوليوز ەمدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرى», «بالالار جاراقاتى مەن ورتوپەدياسى» تاقىرىبىنداعى سەمينارلاردان دا قالعان ەمەس, ۇيرەنۋگە جالىقپايدى, ارىپتەستەرىنە ءوزىنىڭ دە ايتارى از ەمەس. قاتەسىز دەمەكشى, دميتري ءۆلاديميروۆيچتىڭ تاجىريبەسىندە بالاعا قاتە جاسالعان وپەراتسيانىڭ زاردابىنان اۋرۋحاناعا قايتا تۇسكەن بالالاردى ەمدەۋ از كەزدەسپەيدى. – قازاقستاننىڭ مەديتسيناسى جاقسى دامىپ كەلەدى. ءار حيرۋرگتىڭ, ورتوپەدتىڭ ءوز ىسىنە بەرىلە, ىزدەنىسپەن قاراۋى تۇپكى ناتيجە بەرەدى. سونىمەن قاتار, سوڭعى جىلدارى مەديتسينالىق قۇرالدار جاقساردى, وزىق, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى مەڭگەرەم دەسەڭ دە كولدەنەڭ تۇرعان ەشكىم جوق. ال ءبىزدىڭ اتا-انالار كەيدە جەكە كلينيكالارعا, الىس-جاقىن شەت ەلدەرگە ءوز بەتىنشە كەتىپ قالادى, ال ولاردىڭ قاتەلەرىن كەلگەن سوڭ ءبىز تۇزەتەمىز, – دەيدى دميتري ۆلاديميروۆيچ. مۇنى دارىگەر بەكەر ايتپاعان ەدى. «تۇسكە دەيىن جاساعان وپەراتسيالاردىڭ اراسىندا كۇردەلىسى بولدى ما؟» دەگەن سۇراققا ول وسىلاي قينالا وتىرىپ جاۋاپ بەرگەن ەدى. ايتۋىنشا, رەسەي دارىگەرلەرىنىڭ قاتە جاساعان وپەراتسياسىنان كەيىن مەشەل بالا قانشا جىل قيىندىق كورگەن. سول قاتەنى بالا ۇلكەيىپ قالعاندا بۇگىن جوندەۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپتى. – عىلىممەن اينالىسۋ ارينە, جاقسى. بىراق قازىر ەشقانداي ۋاقىتىم جوق, مىنە, كورىپ وتىرسىز, جاڭا عانا وپەراتسيا جاساپ شىقتىم, ەندى اۋرۋلاردى قابىلداۋ كەرەك, ەسىكتىڭ سىرتىندا قانشا اتا-انا بالاسىمەن تۇرعانىن كوردىڭىز. تۇستەن كەيىن وپەراتسيالار قايتا جالعاسادى. ايىنا اۋرۋحانانىڭ وسى بولىمشەسىنەن 130-140 بالانى ەمدەپ شىعارامىز. ال بۇل سان جاز ايلارىندا 160-قا دەيىن جەتەدى, – دەيدى دميتري ۆلاديميروۆيچ. ول قىزمەت ىستەيتىن بولىمشەدە بارلىعى ءتورت دارىگەر عانا بار. ماماننىڭ جەتىسپەيتىندىگىن, قيىن سالاعا جاستاردىڭ كوڭىلى اۋا بەرمەيتىندىگىن دە قىنجىلىسپەن ايتىپ قالدى. قاراعاندى مەديتسينا ينستيتۋتىن 1995 جىلى بىتىرگەن ونىڭ بالالار دارىگەرى ماماندىعى جۇرەك قالاۋى بولاتىن. ول دا ۇستاز كوردى, جاس دارىگەر رەتىندە بار نيەتىن سالا ىزدەندى. بالانى جاقسى كورۋدى ىسىمەن دالەلدەپ جۇرگەن ازامات بولىمشەدە اپتا بويى جۇمىس ىستەيدى دەسە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ويتكەنى, دەمالىس كۇندەرى جاراقاتپەن شۇعىل تۇسەتىن اۋرۋلار بولادى. ول اۋرۋحاناعا جەتكەنشە ءار مينۋتىن سانايدى. – قازىر بالالار اۋىر جاراقاتتانادى. باياعىداي ولار تەك اتتان نەمەسە بيىك تالدان عانا قۇلامايدى عوي, قازىر تەحنيكا دا كوپ, قۇرىلىس, تاس, وت پەن سۋ بار, ادام سانامالاپ تاۋىسا المايدى. بالا يتكە, مىسىققا اۋەس كەلەدى, ءبىر بەتىن تۇگەل يت جۇلىپ العان وقيعالار دا كەزدەستى. الدىمەن بالا امان قالۋى كەرەك, ەكىنشىدەن مۇگەدەك بولىپ قالماۋى ءتيىس. اۋرۋحانادان وسىنداي توتەنشە شاقىرۋ تۇسكەندە ۇيقىڭ شايداي اشىلادى, ەكى وكپەڭدى قولىڭا الىپ جۇگىرەسىڭ. جانىم بالامەن بىردەي شىرقىراپ بارا جاتقانداي سەزىنەمىن ءوزىمدى. ءبىر بالانىڭ ارتىندا قانشا تاعدىر تۇرعانىن بىلەسىز بە؟ – دەپ تەبىرەندى دارىگەر. وسى اۋرۋحانادا قىزمەت ەتكەن 22 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا الدىنان جۇزدەگەن بالا جازىلىپ شىعىپتى. ولاردىڭ الدى اياق-قولى بالعاداي ازامات بولىپ, دەنساۋلىقتىڭ ارقاسىندا ءبىلىم الىپ, ەڭبەككە, ومىرگە ارالاسا باستادى. «دارىگەر گەراسيموۆ» دەسە تانىمايتىن اتا-انا جوقتىڭ قاسى. ويتكەنى, ءبىر بالانى ولىمنەن, مۇگەدەكتىكتەن الىپ قالعان دارىگەردىڭ اتى ءجۇز ادامعا جايىلادى. بالاسىنىڭ امان-ساۋ ۇيىنە ورالعانىنان كەيىن اتا-انانىڭ اۋزىنان گەراسيموۆتىڭ اتى ۇزاق ۋاقىت تۇسپەيدى. سوندىقتان بولار, قازاقستاننىڭ ءار شالعايىنان, ءتىپتى كورشى ەلدەن ناۋقاس بالاسىن كورسەتىپ الۋ ءۇشىن ونىڭ الدىنا كەلەتىندەر از ەمەس. بىلىكتى دارىگەر وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ قۇرمەت قاعازىمەن الدەنەشە رەت ماراپاتتالعان. الايدا دميتري ۆلاديميروۆيچ ءۇشىن اۋىر جاعدايدا تۇسكەن بالانىڭ اۋرۋحانادان ويناپ, ك ۇلىپ شىققانى – باستى ماراپات. ءتاۋىر بولعان ۇلىن نەمەسە قىزىن الىپ كەتەردە اتا-انالار دا گەراسيموۆتى پەرزەنتىنىڭ جەبەۋشىسىندەي كورىپ, العىسىن جاۋدىرىپ جاتادى. سونىمەن قاتار, بولىمشەگە كەلگەن جاس مامانداردى قولىنان جەتەكتەپ ءجۇرىپ, ءتۇسىندىرىپ, تراۆموتولوگيا مەن ورتوپەديانىڭ قىر-سىرىن تاجىريبە جۇزىندە جالىقپاي ۇيرەتۋى ونىڭ ازاماتتىق بەينەسىن اشا تۇسكەندەي بولادى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي