ومبۋدسمەن ءوز ۇندەۋىندە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, جوعارىدا اتالعان قالالار مەن وبلىستارداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىسىن اتاپ كورسەتكەن.
سونىمەن قاتار, ۇندەۋدە مونيتورينگ جۇرگىزۋ قورىتىندىسى بويىنشا ءومىر بويى ءتيىستى مەكەمەلەردە قالۋعا ءماجبۇر تاستاندى جانە فيزيكالىق, اقىل-وي اۋىتقۋلارى بار اۋرۋ بالالاردىڭ سانى ءوسىپ وتىرعانى ايتىلعان. سونداي-اق, وسىنداي بالالاردى اسىراپ الۋ جانە وتباسىلارعا ورنالاستىرۋدىڭ بالامالى نىساندارىن قولدانۋ تاجىريبەسى (پاتروناتتىق تاربيەگە, قامقورلىققا جانە قورعاۋشىلىققا بەرۋ) قازاقستاندا كەزدەسپەيتىنى قوزعالعان. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, بۇل جاعداي قازاقستاندىق قوعامنىڭ اتالعان ساناتتاعى بالالاردى پاتروناتتى قابىلداۋعا نيەتتى ەمەستىگىن بىلدىرمەيدى. ول مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى تاربيەلەۋ تاجىريبەسىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە قاتىستى بولىپ وتىر. ءپاللياتيۆتى ناۋقاستاردىڭ بەلگىلى ءبىر پايىزىنا قاراماستان, وسى مەكەمەلەردەگى بالالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى الەۋمەتتەندىرۋ پروتسەسىنە تولىق قاتىسا الادى. ومبۋدسمەن جوعارىدا كورسەتىلگەن ءوز ۇندەۋىندە شەت ەلدەردىڭ وڭ تاجىريبەسىن مىسال رەتىندە كورسەتەدى. وندا دەنساۋلىعىندا ەلەۋلى پروبلەماسى بار بالالاردى اسىراپ الۋ پروتسەسى كەڭ تاراعان. ءتىپتى, شەتەلدىك كەيبىر ازاماتتار ءوز ەلىنەن باسقا مەملەكەتتەردەن دە دىمكاس بالالاردى قامقورلىعىنا الادى. مىسالى, يسپانيا ازاماتتارى جىلىنا رەسەيدەن 40-قا جۋىق مۇگەدەك بالالاردى اسىراپ الادى, يتاليا – 35, گەرمانيا – 20, فرانتسيا – 10, اقش ازاماتتارى رەسەيدە ءتيىستى موراتوري ەنگىزگەنگە دەيىن – 100. كوپتەگەن ەلدەردە ءداستۇرلى پاتروناتتان وزگە, سوماتيكالىق جانە پسيحيكالىق ەرەكشەلىگى بار بالالار ءۇشىن مەديتسينالىق جانە پسيحوتەراپيالىق پاتروناتتار دامىعان. جىل بويى ماماندار اسىراپ العان وتباسىلارمەن جۇمىس جاساپ, ولارعا جان-جاقتى كەڭەس پەن مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتىپ, مەرزىم اياقتالعاننان كەيىن اسىراپ الۋشىلارعا ساۋ كۇيىندە بالانى جەتكىزۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. ايتسە دە اسىراپ العان ۋاقىتتان كەيىن دە, مەملەكەت اسىراپ العان وتباسىلارعا قولداۋ جاساپ, بىلىكتى ماماندار تاراپىنان كەڭەس قىزمەتىن كورسەتەدى, سونىمەن قاتار, بالانىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن قارجى بولەدى. بۇل ءتاسىل, اسىراپ الۋشىلارعا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ىقپالدى كومەك كورسەتۋى مەن ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردى تاربيەلەۋگە ءاردايىم كومەك قولىن سوزا الاتىنىن بىلدىرەدى. ۇندەۋدە اتالعان ساناتتاعى بالالاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىنداعى جۇمىستاردى جانداندىرۋ قاجەتتىلىگى دە ايتىلعان. بۇل تۇرعىدا, ومبۋدسمەن استانا قالاسىنداعى «نۇرلى جۇرەك» بالالار پسيحونەۆرولوگيالىق مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەسىنىڭ وڭدى دا لايىقتى تاجىريبەسىن اتاپ ءوتتى. بۇل مەكەمەدە دەمەۋشىلەردى, ەرىكتىلەردى, سونىمەن قاتار, ستۋدەنتتەردى بەلسەندى تارتۋ ارقىلى بالالاردى قوعامعا الەۋمەتتەندىرۋ جانە ينتەگراتسيالاۋعا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ومبۋدسمەننىڭ ايتۋىنشا, مەكەمەنىڭ بازاسىندا بالالارعا ارنالعان ءتۇرلى ءبىلىم بەرۋ جانە ساۋىقتىرۋ شارالارى وتەدى. مىسالى, ساۋ بالالارمەن بىرلەسكەن جازعى لاگەرلەر, سونىمەن قاتار, جاياۋ ەكسكۋرسيالىق شارالار ۇيىمداستىرىلادى. ومبۋدسمەننىڭ پىكىرى بويىنشا, مەملەكەتتىك ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ, مۇددەلى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن بيزنەس-قۇرىلىمداردىڭ قاتىسۋىمەن ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى باقىلاۋعا الۋ مەن ولاردىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءتيىستى شارالاردى قولعا الۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى, ۇندەۋدە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى قولداۋعا قاتىستى مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەۋدە باستاماشى بولۋ كەرەكتىگى اتاپ وتىلگەن. ادام قۇقىعى جونىندەگى ۋاكىل مونيتورينگ جۇرگىزۋ بارىسىندا قازاقستاندا بالالار ءۇيىنىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق قۇجاتتىڭ, بالالار ءۇيىنىڭ قىزمەتىن ايقىندايتىن قۇقىقتىق بازانىڭ جوقتىعىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. بۇرىن قولدانىستا بولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ iسi جونiندەگى اگەنتتiگi توراعاسىنىڭ 2000 جىلعى 6 ماۋسىمداعى № 228 «بالالار ءۇيi قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋدىڭ ەرەجەلەرىن» جانە «بالالار ۇيiنە بالالاردى قابىلداۋدىڭ جانە ودان شىعارۋدىڭ ەرەجەلەرىن» قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ 2014 جىلعى 22 ساۋىردەگى №206 بۇيرىعى بويىنشا ءوز كۇشىن جوعالتقان. سودان بەرى جاڭا ەرەجە قابىلدانباعان. سونىمەن قاتار, «بالانىڭ قۇقىقتارى تۋرالى» زاڭنىڭ 30-بابى 2-تارماعىندا, بالانىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونiندەگi فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمدارعا بالالاردى قابىلداۋ جانە ولاردى كۇتiپ-باعۋ تالاپتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكiمەتi ۋاكiلەتتiك بەرگەن ورگان بەكiتكەن وسى ۇيىمدار تۋرالى ەرەجەمەن ايقىندالادى دەپ بەلگىلەيدى. ومبۋدسمەن بىرقاتار اكىمشىلىك قىزمەتكەرى ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە, جارامسىز نورماتيۆتىك قۇجاتتى باسشىلىققا الا وتىرىپ ارەكەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتىپ, وسىعان بايلانىستى ءتيىستى شارالاردى قابىلداۋعا شاقىرعان.
جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان»