پارلامەنت ماجىلىسىندە پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكونىڭ توراعالىق ەتۋىمەن «اگروونەركاسىپتىك كەشەندى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جاڭا باعىتتارى مەن وتاندىق اگروبيزنەستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ پەرسپەكتيۆالارى» دەگەن تاقىرىپتا ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى. وندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ پەن ءماجىلىستىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى ساپارحان وماروۆ بايانداما جاسادى.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو اتاپ وتكەندەي, اۋىل شارۋاشىلىعى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى سالالارىنىڭ ءبىرى. جىل وتكەن سايىن اگروونەركاسىپ كەشەنىنە باسا نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. «قازاگرو» اق پەن ونىڭ مەكەمەلەرى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن 13 ينۆەستيتسيالىق باعىت بويىنشا قارجىلاندىرۋدا. «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلىق قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە 2012-2015 جىلداردىڭ ارالىعىندا وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 1999 ميلليارد تەڭگەدەن 3307 ميلليارد تەڭگەگە ارتتى», – دەدى. ۆ.بوجكو.
ال پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما جوباسىندا كوزدەلگەن نەگىزگى مىندەتتەرگە توقتالدى. ۆيتسە-پرەمەردىڭ اتاپ وتۋىنشە, مينيسترلىك جۇرگىزگەن تالداۋ سالانىڭ دامۋىن تەجەيتىن مىناداي نەگىزگى فاكتورلاردى ايقىندادى: ءبىرىنشى – جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار مەن ۇساق شارۋا جانە فەرمەرلىك قوجالىقتاردىڭ رەسۋرسىن پايدالانۋدىڭ تومەندىگى.
ويتكەنى, وندىرگەن ءونىمدى دايىنداۋ جانە وتكىزۋ ماسەلەلەرى شەشىلمەگەن, ال ولار ءسۇتتىڭ, ەتتىڭ, كارتوپتىڭ, جەمىستەر مەن كوكونىستەردىڭ 70-90%-ىن وندىرەدى. ەكىنشى – ءونىمدى وڭدەۋ ۇلەسىنىڭ تومەندىگى. قازىرگى ۋاقىتتا ەتتىڭ, ءسۇتتىڭ, جەمىس پەن كوكونىستىڭ
30%-ى عانا وڭدەلەدى. ءۇشىنشى – بيداي ءوندىرۋدىڭ ارتىق كولەمى. سەبەبى, جىل سايىنعى وتپەلى قالدىق 2-3 ملن توننانى قۇرايدى. ال قۇراما جەم, ارپا, جۇگەرى, ازىقتىق جانە مايلى داقىلدار ءوندىرۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ءوز كەزەگىندە مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن تەجەيدى.
ءتورتىنشى – يمپورت ۇلەسىنىڭ جوعارى, ال ەكسپورت دەڭگەيىنىڭ تومەن بولۋى. مىسالى, ءوندىرىس كولەمى ىشكى قاجەتتىلىكتەردەن اسىپ تۇسەتىن ەت, ءتىرى مال, ءداندى-بۇرشاقتى داقىلداردىڭ 5%-دان از كولەمى ەكسپورتتالادى ەكەن. سونداي-اق, ەلدە وندىرۋگە بولاتىن قانت, كوكونىس قالبىرلارى, ەت جانە ءسۇت ءونىمدەرى, وسىمدىك مايى, قۇس ەتى يمپورتىنىڭ ۇلەسى جوعارى. ول – 40%-دان 90%-عا دەيىن بارادى. بەسىنشى – اگرارلىق عىلىمنىڭ السىزدىگى جانە اگرارلىق تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋ جۇيەسىنىڭ بولماۋى. وسى پروبلەمالار 2015 جىلى 1,3 ملرد اقش دوللارى كولەمىندەگى ىشكى ساۋدانىڭ تەرىس سالدوسىنا اكەپ سوققان.
ا.مىرزاحمەتوۆ مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنەن دە حاباردار ەتتى. «انىقتالعان پروبلەمالاردىڭ نەگىزىندە نارىقتا سۇرانىسقا يە, باسەكەگە قابىلەتتى اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ ءونىم ءوندىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ – باعدارلامانىڭ ماقساتى بولىپ ايقىندالدى, – دەدى ول. – ولار: 500 مىڭنان استام جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق پەن ۇساق شارۋا (فەرمەر) قوجالىقتارىنا ارنالعان اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسى; اگروونەركاسىپتىك كەشەندى مەملەكەتتىك رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ; اگروتەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ; ماقساتقا باعىتتالعان ەكسپورتتىق ساياسات, ورگانيكالىق ءونىم برەندىن ىلگەرىلەتۋ; اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشىلەردى بارىنشا قامتي وتىرىپ, مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءتيىمدىلىگى مەن قولجەتىمدىلىگى; مال شارۋاشىلىعىنىڭ ءتيىمدىلىگىن 40%-عا, وسىمدىك شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىن 30%-عا, كاسىپورىنداردىڭ وڭدەۋ جانە جۇكتەلۋ ۇلەسىن 1,3 ەسەگە ارتتىرۋ».
ۆيتسە-پرەمەر ءونىمدى وتكىزۋ مەن وڭدەۋگە ارنالعان اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىنا قاتىستى ماسەلەلەردى دە اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, نەبارى 5 جىلدىڭ ىشىندە 500 مىڭنان استام جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق پەن ۇساق شارۋا قوجالىقتارىن اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىنا تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. كووپەراتيۆتەر مىناداي نەگىزگى باعىتتار بويىنشا قۇرىلادى: ءسۇت, ەت, جەمىس جانە كوكونىستەردى جيناۋ. مۇنداعى ەرەكشەلىك – ەسەپ ايىرىسۋ تىكەلەي ءوندىرۋشى كووپەراتيۆ مۇشەسىمەن جۇرگىزىلەدى, ال سۋبسيديانى كووپەراتيۆ الاتىن بولادى. كووپەراتيۆتەر, سونداي-اق ۆەتەريناريا, ۇرىقتاندىرۋ, جەمشوپ ءوندىرۋ, اگروحيميا, لوگيستيكا جانە باسقالار بويىنشا قىزمەتتەر كورسەتەدى.
جوعارىدا اتالعان شارالار وڭدەۋشى كاسىپورىنداردىڭ جۇكتەلۋىن 30%-عا ارتتىرۋعا, ءوندىرۋشى مەن سوڭعى تۇتىنۋشى اراسىنداعى ساۋدانىڭ ۇستەمە باعاسىن 15-20%-عا تومەندەتۋگە جانە اۋىلعا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى ءۇشىن قوسىمشا شامامەن 300 ملرد تەڭگە پايدا الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«ءونىمدى سىرتقى نارىقتارعا ىلگەرىلەتۋ كەزىندە وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا ءبىر مەزگىلدە «قازاگروگارانت» اكتسيونەرلىك قوعامىمەن جانە «KAZNEX» اكتسيونەرلىك قوعامىمەن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي وتىرىپ, «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى بازاسىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى ەكسپورتتىق ورتالىق قۇرۋ جوسپارلانۋدا», – دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ ءارى قاراي. – قۇرىلاتىن ورتالىقتىڭ فۋنكتسيالارىنا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشىلەردەن سىرتقى نارىقتا سۇرانىسقا يە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن – سيىر, قوي, شوشقا ەتىن, ءداندى-بۇرشاقتى, مايلى, جەمىس-كوكونىس داقىلدارىن فورۆاردتىق ساتىپ الۋ جانە ەكسپورتتىق ارنالار قۇرۋ, سىرتقى نارىقتاردى تالداۋ جانە وتكىزۋدىڭ پەرسپەكتيۆالى ەلدەرى – رەسەي, قىتاي, ءۇندىستان, ورتالىق ازيا جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرى ءۇشىن جول كارتالارىن جاساۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتارىن ساۋدالىق قارجىلاندىرۋ جانە ساقتاندىرۋ جانە «كZ ORGANIC FOOD» شاتىرلى برەندتەردى ىلگەرىلەتۋ».
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, سونداي-اق, وسىمدىك شارۋاشىلىعى مەن مال شارۋاشىلىعى جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنىن, ينفراقۇرىلىمدىق قامتاماسىز ەتۋ, تاعى باسقا دا ءماسەلەلەردەن حاباردار ەتتى. سالانى مەملەكەتتىك رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ اياسىندا عىلىم مەن ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءىس-شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىنا دا توقتالدى. سونىمەن قاتار, ول دەپۋتاتتار تاراپىنان قويىلعان سۇراقتارعا ناقتى مالىمەتتەر كەلتىرە وتىرىپ, جاۋاپتار قايتاردى.
ۇكىمەت ساعاتىندا قوسىمشا بايانداما جاساعان ءماجىلىستىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى ساپارحان وماروۆ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە «اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن» جانە «اگروونەركاسىپ كەشەنىن مەملەكەتتىك قولداۋدى وزگەرتۋ تاسىلدەرىن» ازىرلەۋدە بىرقاتار ماسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ ەڭ باستىسى – مەملەكەتتىك رەتتەۋ تەتىكتەرىنىڭ تۇراقتىلىعىن جانە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتۋ. «مەملەكەتتىك پرەفەنتسيالار فەرمەرلەرگە كەپىلدىك بولۋى قاجەت, – دەدى س.وماروۆ. – بارلىق ماقساتتى باعدارلامالار قارجىلىق جانە ماتەريالدىق رەسۋرستارمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس. ءوز كەزەگىندە «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسى بويىنشا بىرقاتار ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلمەۋدىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى, باعدارلاما قۇرالدارىنىڭ تولىق قارجىلاندىرىلماۋى سالدارىنان ورىن العانىن اتاپ وتكەن ءجون».
بۇعان قوسا, ول اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنا بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋ ءماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت ەكەندىگىنە, سۋبسيديالاۋ مەحانيزمدەرىن اۆتوماتتاندىرۋعا, ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋگە قاتىستى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»