اۋرۋ استان كەلمەسىن دەسەك...
تەكسەرۋ ناتيجەلەرى نە كورسەتتى؟
قانداي دا بولماسىن اتقارىلعان جۇمىسقا بەرىلەتىن ەڭ باستى باعا ونىڭ ساپاسىنا بايلانىستى بولماق. ەگەر اتقارىلعان جۇمىستار نەمەسە وندىرىلگەن ءونىم ساپاسىز بولىپ شىعىپ جاتسا, ولاردى ناتيجەلى اتقارىلعان ىستەر دەپ ايتۋعا اۋىز دا بارمايدى. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى جىلدارى ساپا ماسەلەسى وتكىر پروبلەماعا اينالىپ وتىر. ولقىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنان دا, تاماق ونەركاسىبى مەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنان دا كوپتەپ تابىلىپ جاتۋى سوعان ايعاق. مۇنىڭ ءوزى تۇپتەپ كەلگەندە جاۋاپتى ادامداردىڭ ءوز مىندەتتەرىنە سالعىرت قارايتىندىعىن, باقىلاۋدىڭ بوساڭسىعاندىعىن كورسەتەدى.
ءبىر كەزدەرى, دالىرەك ايتقاندا, اكىمشىل-ءامىرشىل جۇيە كەزىندە باقىلاۋلار ءتۇرى وتە كوپ بولاتىن. سونىڭ وزىندە دە, «اڭدۋشىنى الۋشى جەڭەدى» دەگەندەي, ءتارتىپتى اينالىپ وتەتىن پىسىقايلار ءار جەر, ءار جەردە تابىلىپ جاتاتىن. ال قازىر شە؟ قازىر دە باقىلاۋ مۇلدە جوق دەپ ايتا المايسىڭ. بىراق, سول باقىلاۋدىڭ ويداعىداي بولا الماي تۇرعان قالپى بار. بۇل رەتتە ءسىرا, ءوزىمىز ءجيى قايتالايتىن «بارماق باستى, كوز قىستى» ارەكەتتەردىڭ دە ۇلكەن ءرول ويناپ كەتەتىن سىڭايى بايقالاتىن سياقتى.
يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىنىڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ دەپارتامەنتتەرى ءۇستىمىزدەگى 2011 جىلدىڭ 5 ايى ىشىندە مەنشىكتىڭ ءتۇرلى فورمالارىنداعى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەردە تەحنيكالىق رەگلامەنتتەر تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى جانە ولشەۋ قۇرالدارىن پايدالانۋ مەن ولاردىڭ ساقتالۋىنا قاتىستى 2068 رەت تەكسەرۋلەر جۇرگىزگەن. وسى تەكسەرۋلەردىڭ ناتيجەسىندە 1316 جاعدايدا بۇرمالاۋشىلىقتاردىڭ ورىن العانى انىقتالعان. بۇل بارلىق تەكسەرۋلەر ناتيجەسىنىڭ 63,6 پايىزىن قۇرايدى.
تەكسەرۋلەردىڭ بارلىق ءتۇرلەرىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا جالپى سوماسى 990227,175 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن ساپاسى ناشار, ماركيروۆكالارى مەن سەرتيفيكاتتارى جوق ءارتۇرلى ونىمدەردىڭ 4414 پارتياسىن ساتۋعا تىيىم سالىنعان.
وسى ورايدا تاماق ءونىمدەرىنىڭ بەلگىلەنگەن تالاپتارعا ساي بولۋىنا باقىلاۋ جاساۋعا باسىمدىق بەرىلگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ماسەلەن, تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى جەكە كاسىپكەر ت.ۆ. نەمكينانىڭ «گۋرمان» اتتى دۇكەنىن تەكسەرگەن كەزدە بەلگىلەنگەن تالاپقا سايكەس كەلمەيتىن ءبىرقاتار ءونىمدەردىڭ ساتىلىپ جاتقانىن انىقتاعان. ولاردىڭ اراسىندا رەسەيدىڭ «موروزكو» اتتى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى ۇيىمى شىعارعان, قاتىرما قاعازدى وراماداعى ىرىمشىك سالىنعان قۇيما-ناندار, پىسىرىلگەن شۇجىق بۇيىمدارى بولعان. سول سياقتى رەسەيدىڭ «سوچي ەت كومبيناتى» ااق شىعارعان ءپىسىرىلىپ ىستالعان «مينسك» شۇجىعىنىڭ, «ۆيمم-بيل-دانن» ااق شىعارعان ءسۇتتى-شىرىندى سۋسىننىڭ, «يۋنيميلك» ااق شىعارعان ءسۇتتى كوكتەيلىنىڭ, كىمنىڭ شىعارعانى بەلگىسىز ء(وندىرۋشىسى كورسەتىلمەگەن) «اموۋ» اتتى سويا تۇزدىعىنىڭ جانە باسقا دا كوپتەگەن تاماق ونىمدەرىنىڭ ساپاسىز ەكەندىگى دە بەلگىلى بولىپ وتىر. بۇل اتالعان تاماق ونىمدەرى مەملەكەتتىك ستاندارت تالاپتارىنا مۇلدە سايكەس كەلمەيدى. ولاردى اسقا پايدالانعان ادامداردىڭ دەنساۋلىقتارىنا دا ايتارلىقتاي زيان كەلۋى مۇمكىن.
تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ قاراعاندى وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى دە ارنايى جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر كەزىندە كوپتەگەن كەمشىلىكتەردىڭ بەتىن اشقان. ماسەلەن, «Konstant-A» (الماتى قالاسى) جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى شىعارعان قۇيما-ناننىڭ, جەكە كاسىپكەر س.ا.ۆۋلفەرت شىعارعان «مۇزداتىلعان كلاسسيكالىق پەلمەندەردىڭ», «مۇزداتىلعان كلاسسيكالىق كوتلەتتەردىڭ» سانيتارلىق نورمالار تالاپتارىنا سايكەسپەيتىنى انىقتالعان. ول از دەسەڭىز, جەكە كاسىپكەر ي.م.باباكوۆتىڭ «گاسترونوم №40» اتتى دۇكەنىن تەكسەرگەن كەزدە تاماق ءونىمدەرىنە ۆەتەرينارلىق سەرتيفيكاتتاردىڭ الىنباعانى, كەيبىر تاماقتاردىڭ اس قاۋىپسىزدىگى ءجونىندەگى مىندەتتى نورماتيۆتىك تالاپتارعا مۇلدە سايكەسپەيتىنى بەلگىلى بولعان.
ەڭ تاڭقالارلىعى, وسى اتالعان ساۋدا ورىندارىنداعى كەمشىلىكتەردى, دالىرەك ايتقاندا, زاڭسىزدىقتاردى ەشقانداي قۇرال-جابدىقتاردىڭ كومەگىنسىز-اق انىقتاۋعا بولادى ەكەن. ول قالاي دەيسىز عوي؟ سويتسە, ساۋداعا شىعارىلعان بالىق, قۇس ەتى سياقتى بىرقاتار ونىمدەر كوگەرىپ, يىستەنىپ كەتىپتى. وسىنداي ساپاسىز تاماق ونىمدەرىن شىعارىپ, جەتكىزىپ بەرۋشىلەردىڭ قاتارىندا استانا قالاسىنداعى «مياسنوي دۆور» جشس, قاراعاندى قالاسىنداعى جەكە كاسىپكەر س.ب.كۋچينسكيدىڭ «تري كيتا» كاسىپورنى, تەمىرتاۋ قالاسىنداعى جەكە كاسىپكەر ي.ە. باباكوۆانىڭ «يرينا» اتتى ناۋبايحانالارى بار. سوڭعى اتالعان ازاماتشا بۇرمالاۋشىلىقتارعا جول بەرگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, ونىڭ تاماق ونىمدەرىنىڭ ب ۇلىنگەن پارتيالارىن ساتۋىنا تىيىم سالىنعان. وڭاي ولجا تاۋىپ داعدىلانعان ادامداردى مۇنداي شارانىڭ قانشالىقتى تارتىپكە شاقىرارى ارينە, بەلگىسىز. مۇنداي جاعدايدا, ەڭ باستىسى, كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلداناتىن ادامداردىڭ وزدەرىنىڭ ار-ۇياتتارىنىڭ بولعانى, ءوز ىسىنە جوعارى جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانى الدەقايدا ءتيىمدى بولماق.
ال جوعارىدا اتالعان تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ قوستاناي وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى جۇرگىزگەن تەكسەرۋلەر الماتى قالاسىنداعى «راحات» اق شىعارعان بىرقاتار كامپيتتەردىڭ تاۋارلارعا قويىلاتىن بىرەگەي سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق جانە گيگيەنالىق تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىنىن انىقتاعان. ولاردىڭ قاتارىندا ءوزىمىز دۇكەن سورەلەرىنەن ءجيى ۇشىراستىراتىن, كەيدە ءتىپتى ساتىپ تا الاتىن «كارا-كۋم» جانە «شوكولادتاعى جەمىس گريلياجى» كامپيتتەرى بار.
بىرقاتار تاماق ونىمدەرىنە قاتىستى ورىن العان زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى اتالمىش كوميتەتتىڭ شىعىس قازاقستان جانە قىزىلوردا وبلىستارى بويىنشا دەپارتامەنتتەرى دە انىقتاعان. ماسەلەن, رەسەيدىڭ التاي ولكەسىندەگى (بارناۋل قالاسى) «لەكرا-سەت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى ۇيىمى شىعارعان «تسەلەبنىي دار»-«ستەۆي ليستيا» ءشايلى سۋسىندارىنىڭ, وزبەكستانداعى «AGROMIR GAZALKENT» اگروفيرماسى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى ۇيىمى شىعارعان باكلاجاننان جاسالعان يكرانىڭ, سول سياقتى رەسەيدىڭ ۋليانوۆ قالاسىنداعى «كريستالل» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى ۇيىمى, جامبىل وبلىسىنداعى «الكوپيششەپروم» جشس شىعارعان بىرقاتار اراق ونىمدەرىنىڭ ساپاسىزدىعى بەلگىلى بولعان. ولاردىڭ قۇرامىندا سيۆۋش مايى مولشەردەن تىس بولىپ شىققان. سوعان بايلانىستى ونداي ونىمدەردى ساتۋعا تىيىم سالىنعان.
ءبىز كەلتىرگەن مىسالدار تەكسەرۋ ناتيجەلەرى انىقتاعان كەمشىلىكتەر عانا. تەكسەرۋ جەتپەگەن, دۇكەن سورەلەرىندە ايلاپ-جىلداپ جاتىپ قالعان تاماق ونىمدەرى قانشاما! ايتەۋىر, ءبىر ماسەلەنىڭ باسى اشىق. ول – دۇكەندەردەگى تاۋارلاردى ورامالارىنىڭ نەمەسە ىدىستارىنىڭ سىرتقى اسەمدىگىنە قاراپ, تاڭداۋسىز, تالعاۋسىز ساتىپ الا بەرۋگە بولمايتىندىعى. ءوز دەنساۋلىعىن ويلاعان ءاربىر ادام ساۋدا جاساعان كەزدە ءىستىڭ وسى جاعىنا اسا مۇقيات بولۋى ءتيىس. «اۋرۋ – استان» دەگەن حالقىمىزدىڭ ناقىل ءسوزىن دە وسىندايدا ەستە ۇستاي جۇرگەن ابزال.
سەيفوللا شايىنعازى.