بۇقتىرىلعان كيىك ەتى ساۋداعا شىقتى

ەلىمىز كەيىنگى جىلدارى مەملە­كەتتىك دەڭگەيدە قورعاۋ شارا­لارىنىڭ ارقاسىندا سانى اجەپ­تاۋىر كوبەيگەن اقبوكەننىڭ ەتىن ەل يگىلىگىنە جاراتا باستادى. بىلتىر بەس ايدىڭ ىشىندە باتىس قازاقستان وبلىسىندا 108 مىڭ 458 باس كيىك اۋلانعان. اقبوكەننىڭ ەتى باتىسقازاقستاندىق 14 كاسىپورىنعا, اتىراۋ وبلىسىنىڭ ءبىر ەت كومبيناتىنا جەتكىزىلگەن ەدى. ارينە, بۇل كاسىپورىندار ەتتى توڭازىتىپ ساقتاپ, سول كۇيىندە عانا ارزان باعامەن حالىققا ساۋ­دالادى. اڭشىلاردىڭ قولىنان كيلوگرامىن 500 تەڭگەدەن ساتىپ العان ارزان ەتتى ودان ءارى وڭدەپ, جاڭا ءونىم شىعارعان «كۇبىلەي» ­زاۋىتى عانا بولدى. جاقىندا اتالعان زاۋىتقا ارنايى بارىپ, قالبىردا بۇقتىرىلعان كيىك ەتىنىڭ قالاي جاسالاتىنىن باستان-اياق كورىپ قايتتىق.

«كۇبىلەي» جشس – 1992 جىلى قۇرىل­عان, ەت, بالىق, كوكونىس قالبىرلارىن وندىرە­تىن ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى كاسىپورىننىڭ ءبىرى. قازىر كومپانيانىڭ ەكى زاۋىتى بار. ونىڭ ءبىرى – جىلىنا 20 مىڭ توننا ەت وندىرەتىن ەت وڭدەۋ كەشەنى. ەكىنشىسى – جالپى قۋاتى كۇنىنە 200 مىڭ قالبىر وندىرەتىن كونسەرۆى زاۋىتى.

زاۋىت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى زاۋرە بەرەكەشەۆانىڭ ايتۋىنشا, كيىك ەتىن وڭدەۋ جوباسى بىلتىر كۇزدە باستالعان. «كيىك اۋلاۋدى ۇيىمداستىرعان «وحوتزووپروم» مەكەمەسى مەن ءبىزدىڭ زاۋىت اراسىنداعى كەلىسىمشارت بويىنشا جەلتوقسان ايىندا كيىك توشكەلەرى ساتىپ الىندى. ول اۋەلى ءبىزدىڭ ەت وڭدەۋ كەشەنىندە العاشقى وڭدەۋدەن ءوتتى. بيىلعى قاڭتاردان باستاپ قالبىردا بۇقتىرىلعان كيىك ەتىن جاساپ شىعارىپ جاتىرمىز. زاۋىتتىڭ قۋاتى كۇنىنە 50 مىڭ قالبىر شىعارۋعا جەتەدى. بۇقتىرىلعان كيىك ەتى ازىرگە تەك ەل اۋماعىندا عانا ساتىلادى. قازىر ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن شەتەلدەرگە ەكسپورتتاۋ ماسەلەسىن دە سويلەسىپ جاتىرمىز», دەيدى زاۋرە تالعاتقىزى.

قالبىر تسەحىنا كەلگەنگە دەيىن كيىك ەتى اۋەلى سۇيەگى مەن سىڭىرىنەن اجىراتىلادى ەكەن. سودان كەيىن كونۆەيەرمەن جىلجىپ كەلە جاتقان ەتتى زاۋىت جۇمىسشىلارى قولدارىنداعى پىشاقپەن قالبىردىڭ كولەمىنە لايىقتاپ تۋرايدى. ودان كەيىنگى جۇمىستىڭ ءبارى اۆتوماتتاندىرىلعان, تەمىر اربا تولى كەسەك ەتتەر الدەبىر قۇبىرعا اۋدارىلادى. شاماسى سول جەردە ءتۇرلى قوسپا, دامدەۋىش قوسىلىپ, ارالاستىرىلسا كەرەك. ايتا كەتەيىك, زاۋىت ءوز ونىمدەرىنە جاساندى, زياندى, گەنى تۇرلەنگەن قوسپالاردى مۇلدەم ارالاستىرمايدى. ءبىز ايتىپ وتىرعان قالبىرداعى كيىك ەتىنە سيىر مايى, پياز, تۇز, قارا بۇرىش, لاۆر جاپىراعى عانا قوسىلادى ەكەن. سوندىقتان دا وعان «حالال» سەرتيفيكاتى بەرىلگەن.

– ءبىزدىڭ زاۋىتتا سانيتارلىق نورما قاتاڭ ساقتالادى. قالبىرداعى ەت ارنايى اپپاراتتا 120 گرادۋستا وڭدەلەدى. دايىن ءونىم تاعام قاۋىپسىزدىگى بويىنشا زەرتحانالىق تالداۋدان وتەدى. قازىر ءبىر كەزەكتە 15 مىڭ دانا قالبىر شىعارىپ جاتىرمىز. ءار قالبىردىڭ سالماعى – 350 گرامم. جالپى, كيىك ەتى سيىر مەن قوي ەتىنە قاراعاندا دارۋمەندەرگە وتە باي. ونىڭ قۇرامىندا اسىرەسە, D دارۋمەنى وتە كوپ. سوندىقتان دا ول ديەتالىق تاعامعا جاتادى. بۇل ەتتى سپورتشىلارعا دا, اياعى اۋىر ايەلدەرگە, بالالارعا دا بەرۋگە بولادى, – دەيدى زاۋىتتىڭ باس تەحنولوگى گۇلجازيرا كەنجەعاليەۆا.

زاۋىتتى ارالاپ كەلەمىز. كوز الدىمىزدا قاقپاعى جابىلىپ, تىزبەكتەلگەن قالبىرلار قاز-قاتار جينالىپ, سوڭعى كەزەڭگە – اۆتوكلاۆ بولىمىنە كەلەدى. ءوزىن «سۇڭعات ءابۋوۆ, اۆتوكلاۆ ءبولىمىنىڭ باسشىسىمىن» دەپ تانىستىرعان جاس جىگىت بىزگە جۇمىس ءۇردىسىن تانىستىرا باستادى. «بۇل – اۆتوكلاۆ ءبولىمى, قىسقاشا ايتقاندا, پەش دەسە دە بولادى. جۇزدەگەن قالبىر ءبىر مەزەتتە وسى پەشتىڭ ىشىنە سالىنىپ, اۋەلى 20 مينۋت قىزدىرىلادى, ودان كەيىن 55 مينۋت بۇقتىرىلىپ پىسىرىلەدى, سوسىن 20 مينۋت سۋىتىلادى. بىزدەن شىققان ءونىم پايدالانۋعا ءازىر دەسە دە بولادى. تەك كەلەسى تسەحتا سىرتىنا قاعازى جاپسىرىلىپ, قاعاز جاشىككە 36 قالبىردان جيناقتالىپ, تاسىمالداۋعا ىڭعايلى قالىپقا تۇسەدى», دەيدى سۇڭعات.

ارينە, ءار قالبىردىڭ سىرتىنا ءونىمنىڭ شىعارىلعان كۇنى, ۋاقىتى جازىلعان. قالبىردىڭ سالماعى – 325 گرامم. زاۋىتتان شىققانداعى ءار قالبىردىڭ باعاسى – 949 تەڭگە بولسا, ساۋدا ورىندارى وعان تەك 15 پايىز ۇستەمە باعا قوسىپ ساتا الادى.

كەيىنگى جىلدارى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىندا شارۋا قوجالىقتارى «كيىك سانى تىم كوبەيىپ كەتكەندىكتەن زيان شەگىپ جاتىرمىز» دەپ دابىل قاعىپ كەلەدى. باتىس قازاقستان وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى نۇرلان راقىمجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلى كوكتەمدە, كيىك تولدەمەس بۇرىن جۇرگىزىلگەن ساناق كەزىندە وبلىستا 2 ملن 300 مىڭ باس اقبوكەن تىركەلگەن ەكەن. ءتۇز جانۋارىنىڭ پوپۋلياتسياسىن باقىلاپ, عىلىمي تالداۋ جۇرگىزىپ وتىرعان عالىمدار وڭىردە 460 مىڭ كيىك اۋلاۋعا بولادى دەگەن بيولوگيالىق نەگىزدەمە جاساعان. 2025 جىلدىڭ بەس ايى ىشىندە ارنايى اڭشى توپتارى 108 مىڭنان استام كيىك اۋلاپ, رۇقسات ەتىلگەن كولەمنىڭ ءبىر بولىگىن عانا يگەرە الدى. 2023 جىلى تەك باتىس قازاقستان وبلىسىندا 226 مىڭ كيىك اۋلاۋعا رۇقسات بەرىلگەنىمەن, سول جىلى ەلىمىزدە نەبارى 42 مىڭ كيىك اۋلانعان بولاتىن. جىل وتكەن سايىن اقبوكەن ونىمدەرىن پايداعا جاراتۋ ءىسى جولعا قويىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, جاڭگىر حان اتىنداعى اگروۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى بىلتىر كيىك ەتىنەن شۇجىق جاساپ, قازىر ءتيىستى قۇجاتتارىن تىركەتىپ جاتىر. ولار دا اقبوكەن ەتىنىڭ اقۋىزعا, دارۋمەنگە باي ەكەنىن ايتادى. ودان بولەك, ازىرگە ەلىمىز كادەگە اسىرا الماي وتىرعان ءبىر بايلىق – اقبوكەننىڭ ءمۇيىزى. بىلتىر باتىس قازاقستان وبلىسىندا عانا اۋلانعان كيىكتەن 91 مىڭ 450 دانا ءمۇيىز الىنىپ, الماتى قالاسىنا ساقتاۋعا جىبەرىلگەن. الەمدىك نارىقتا اسا قىمبات باعالاناتىن بۇل ءمۇيىز بولاشاقتا حالىقارالىق شەكتەۋلەر الىنعان سوڭ ساۋداعا شىعارىلىپ, ەل قازىناسىنا قوماقتى قارجى قۇيار ­دەگەن ءۇمىت بار.

باتىس قازاقستان وبلىسى