عارەكەڭ, اتاقتى عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتىڭ, التىن قوردا قالعان سۇحباتتارى كوپ تە ەمەس شىعار. وتكەندە سونىڭ ءبىر شەتىنە ىلىككەندەي بولىپ, جۇقاناسىن ەستىگەنبىز. ول كەزدىڭ جۋرناليستيكاسىنىڭ ءوزى بولەك مانەردە, ءبىر قويعاندا ەكى-ءۇش سۇراقتى جولداپ جىبەرەدى عوي ءتىلشى. ارينە, سۇحبات الۋشىنىڭ داۋىسىنان ىزەت پەن قۇرمەت تە قاتار ءبىلىنىپ, كەيىپكەردىڭ دە ءۇن ىرعاعىنان كىسىلىك مەيىر مەن مەرەيدىڭ لەبىزى لەكىگەندەي, ماعمۇرلانىپ سويلەگەنى اڭعارىلادى. قازىرگى پودكاستارداي قيتۇرقى سۇراق تا, قۇيرىعىن ۇستاتپايتىن تۇلكىبۇلاڭ جاۋاپ تا جوق.
«كىشكەنتاي بالا كەزىمدە اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى بوساعاعا نە بۇرىشقا وتىرعىزىپ قويىپ ءان سالدىرىپ, جىر تىڭدايتىن. سەگىز جاستاعى سونداعى داۋىسىم شىرىلداپ كەرەمەت شىعاتىن.
مۇحيت دەگەن كىسى بولدى, بىلەسىزدەر. ونىڭ بالاسى شايقى دەگەن ءانشى. شىنتاس قاراتاەۆ دەگەن ءانشى جانە بار. ابۋعاليدىڭ قۇمارى, سارتاي, سارتايدىڭ بالاسى قۇبايىس, جارىلقاعان دەيتىن جىرشىلاردى تىڭدايتىنبىز. وسىلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ءبىر اۋىلعا كەلدى دەسە, بىرەۋدىڭ اتىنا مىنگەسەمىن دە, بارىپ تىڭداپ, قۇماردان شىعىپ قايتامىن.
ءسويتىپ ءجۇردىم دە, ون ەكى جاسىمنان باستاپ كوپ الدىندا دومبىرامەن ولەڭ ايتا باستادىم. ءان سالا باستاعاندا قىزىعا ءارى قۇمارتا تىڭداعانىم – مۇحيتتىڭ ۇلى شايقىنىڭ داۋسى. بىردە ەل الدىندا «ديدار» جانە «كوك ايداي» دەگەن ەكى ءاندى قاتار شىرقاپ سالدى. ەكەۋى دە كۇنى بۇگىنگە دەيىن مەنىڭ قۇلاعىمدا قالدى. ءسويتىپ مەن ەڭ ءبىرىنشى ءاندى شايقى مۇحيت ۇلىنان ۇيرەنگەن بولىپ شىعامىن. سونان كەيىن مۇحيتتىڭ «ۇلكەن ايدايى», «كىشى ايدايى», «اينامكوزى», «جايقوڭىرى», «پاڭكويلەك» دەيتىن اندەرىنىڭ بارلىعىن شىنتاس قاراتاەۆ دەگەن انشىدەن ۇيرەندىم. وعان دا ىلەسىپ ءان سالىپ ءجۇردىم. وسىلارداي ءانشى بولسام, وسىنداي داۋسىم بولسا دەپ جاڭاعى شايقىنى كورگەندە ارماندادىم», دەپ عارەكەڭ ءارى قاراي مۇحيتتىڭ «كوك ايدايىن» شىرقاپ الا جونەلەدى.
كەڭ تارالعان «كوك ايداي» – وتە اسەرلى ءان. ءان باستالارداعى ارىنداعان اساۋ قاعىستار ەستىلگەن دومبىرا داۋسىنىڭ ءوزى كىسى كوڭىلىن بەيجاي قالدىرمايدى. اۋەن سىرى اق مامىعىن بوراتقان, اق شۋاعىن تاراتقان ارقانىڭ جەلىندەي بۇرقىراپ الا جونەلەدى. بيىكتەن قۇلديلاي جونەلگەن اعىستاي ارىندى, اسىق كوڭىل تۋلاتقان عاشىق جۇرەكتىڭ دەمىن سەزدىرەدى.
«وي قالقا, سەن دە اقماڭداي,
مەن دە اقماڭداي,
قوسىلسا ەكى اقماڭداي
شام جاققانداي.
توبەسى تاقياڭنىڭ كورىنگەندە,
اياقتى باسا المايمىن
جىن قاققانداي»
دەگەن شۋماق مۇحيتقا عانا ءتان. بويداعى قۇشتارلىق, ىنتىق سەزىم مۇمكىن بارا-بارا ءتىل جەتكىسىز ىڭكارلىككە اينالعانىن بىلدىرەتىن سەكىلدى. ياعني قۇمارلىق, جەلىك سەزىمنەن ادا, ءماجنۇن جۇرەكتىڭ ىڭكارلىگى لەكىپ سالا بەرەردەي. «توبەسى تاقياڭنىڭ كورىنگەندە...» بۋىنى بوساپ, ءوزدى-ءوزى دەل-سال كۇي كەشكەن ىستىق جۇرەكتىڭ لۇپىلىندە ايالاپ وتەم دەگەن ىڭكار سەزىم تابى سەزىلەدى, قۇمارلىقتان گورى. تاقياسىنا شەيىن تانىپ-بىلگەن, قيمىل-قوزعالىسىن قالت جىبەرمەي تانيتىن ءھام سونىڭ وزىنە «ماس» بولىپ قالعان جۇرەكتىڭ ىرعاعىن, ارينە, اڭداۋ قيىن ەمەس. مۇنداي عاجايىپ تۋىندىنى عارەكەڭ مۇحيت سالدىڭ نەمەرەسى شايقىدان تىكەلەي ۇيرەنگەنىن ايتىپ تۇر. شايقى – قازاق مۋزىكاسىن نەگىزدەگەن اكادەميك احمەت جۇبانوۆتىڭ قالامىنا ىلىنگەن بىرەگەي ونەر يەسى. ول تۋرالى احمەت جۇبانوۆ «زامانا بۇلبۇلدارى» دەگەن اسا قۇندى ەڭبەگىندە ارنايى توقتالادى: «...مۇحيت بالالارى كوشىپ جۇرەتىن جىمپيتى ماڭى الىس بولماي, عاريفوللا شىنتاس, شايقىمەن كەزدەسىپ تۇراتىن بولدى. بۇل ەكەۋى مۇحيتتىڭ ءان رەپەرتۋارىن دا, ورىنداۋشىلىق ءادىسىن دە قاز-قالپىندا الىپ قالعان, كەيبىر جاعدايلاردا مۇحيتتان كەم تۇسپەيتىن مۋزىكا قايراتكەرلەرى بولدى. عاريفوللا ەندى شىنتاس پەن شايقىعا ءان جاعىنان شاكىرت بولىپ, ولاردىڭ قاسىنا ەرىپ ەل ارالادى. ءبىر جاعىنان وزدەرى دەم الۋ ءۇشىن, ەكىنشىدەن, ۇيرەنە بەرسىن دەپ, ايت-تويدا, بازار-جيىندا شىنتاس, شايقى ءاندى كوبىنە عاريفوللاعا ايتقىزادى», دەيدى.
وسىنداعى شىنتاس پەن شايقىعا قاراتا جازىلعان «مۇحيتتىڭ ءان رەپەرتۋارىن دا, ورىنداۋشىلىق ءادىسىن دە قاز-قالپىندا الىپ قالعان, كەيبىر جاعدايلاردا مۇحيتتان كەم تۇسپەيتىن مۋزىكا قايراتكەرلەرى» دەگەن سويلەمنىڭ استىن سىزىپ وقىرعا كەرەك.
«رەسپۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك ونەرى ستۋدياسىندا وقىپ جۇرگەندە, 1982–1985 جىلدارى, حالىق ءارتىسى عاريفوللا اتا قۇرمانعاليەۆپەن ءجيى سۇحبات قۇرىپ ەدىك» دەيتىن شايقىتانۋشى ءبورىباي كارتەننىڭ تومەندەگى لەپەسى ەستى قۇلاقتى ەلەڭ ەتكىزبەي قويمايدى.
«اڭگىمەنىڭ اياعىن ۇستازى شايقىعا اكەپ تىرەيتىن. سوندا ىلعي قايتالاپ ايتاتىن مىنا ءبىر سوزدەرى جادىمىزدا جاتتالىپ قالدى: «مەن ءاندى شايقىدان ۇيرەندىم. شايقىعا مۇشەل جاسقا تولار-تولماستان ەرىپ, اتقوسشىلىقتا ءجۇردىم. ۋاي, ونىڭ انشىلىگى سۇمدىق ەدى. تور توبەل اتى بولدى. قايدا جيىن-توي, سوندا اكەتەتىن مىنگەستىرىپ. ات ۇستىندە ءان سالادى سوندايدا, جازىق دالادا كەلە جاتىپ. ءبىرازدان سوڭ: «ال عاريفوللا, سەن سال», دەيدى. بوگەلمەيمىن, باسام. ءانىمدى اياقتاعان سوڭ جارىقتىق: «وي, قۇلدىعىم, ءتۇبى مىقتى ءانشى بولاسىڭ», دەپ باۋىرىنا قىساتىن. سوندا دەيمىن-اۋ, شايقىنىڭ ە-ەڭ جوعارعى داۋىسىنا ءۇنىمدى ءۇش تىنىس الىپ بارىپ تەڭەستىرەتىنمىن. «ديداردى» سالعاندا… قۇداي ساقتاسىن, ايتاتىنى جوق...», دەيتىن ىلعي دا».
مۇنان, ارينە, عيبرات الارعا كەرەك. ءالى كۇنگە مۇحيتتىڭ «كوك ايدايىنىڭ» جالىنا جارماسىپ, «تىزگىندەپ ءمىنىپ كەتكەن» ءانشى نەكەن-ساياق ەكەنىنە كوز جەتەدى. وسىدان-اق قازاق ءان ونەرى قادىم زاماننان بۇلتتان اسىپ, اسپان الەمىنە ۇيا سالعانىن بايقايمىز. نانباساڭىز, عارەكەڭنىڭ, حاتيموللا بەردىعاليەۆ, ساۋلە جانپەيىسوۆا, ايگۇل قوسانوۆانىڭ ورىنداۋىندا «كوك ايدايدى» تىڭداپ كورىڭىز.