سايىن دالانىڭ جازيرالى بەلدەۋىندە بوي كوتەرگەن استانا قالاسىنىڭ توڭىرەگى بۇگىندە جايقالعان جاسىل جاپىراقتى نۋ ورمانعا اينالىپ كەلەدى. حالىق اراسىندا «پرەزيدەنت ورمانى» اتالىپ كەتكەن استانا قالاسىنىڭ جاسىل بەلدەۋى ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن سوناۋ 1997 جىلى قولعا الىنعان ەدى. سودان بەرگى وتكەن ۋاقىتتا باس قالانىڭ جاسىل بەلدەۋىن قۇرايتىن 55 مىڭ گەكتار القاپقا ورمان ەگىلدى. ونىڭ 16,5 مىڭعا جۋىق گەكتارىنا 12 ميلليون ءتۇپ اعاش, تال-شىلىك پەن بۇتا وتىرعىزىلعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, 2020 جىلعا دەيىن استانا ورمانى بۋرابايدىڭ تابيعي ورمانىنا قوسىلۋى كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا وسى جايقالعان نۋ ورماندا وسەتىن سان ءتۇرلى اعاشتاردى زيانكەس جاندىكتەردەن قورعاۋ ەرەكشە ماڭىزدى ماسەلە بولىپ وتىر. سوعان بايلانىستى تومەندە قازاق وسىمدىك قورعاۋ جانە كارانتين عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مامانىنىڭ وسى كوكەيكەستى ماسەلەگە ارنالعان ماقالاسىن جاريالاپ وتىرمىز.
قازىرگى ساتتە استانا قالاسىنىڭ كوشەلەرى مەن ونىڭ ماڭىنداعى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە رەسپۋبليكامىزدىڭ وزگە ەلدى مەكەندەرىندەگى دە ەكپە اعاشتاردى, زياندى اسەرلەرىن ەسكەرمەستەن, تەك ينسەكتيتسيدتەرمەن ءجيى-ءجيى حيميالىق وڭدەۋ جاعدايلارى قالىپتاسقان. زياندى ورگانيزمدەردەن ورمان قورعاۋ شارالارىنىڭ, حيميالىق ءوڭدەۋدەن باسقا, عىلىمي نەگىزى دە بولۋى كەرەك جانە قۇرامىنا الدىن الۋ شارالارى, ەكپە اعاشتاردىڭ ورمان پاتولوگيالىق مونيتورينگى, زيانكەستەردىڭ جەكە ءتۇرى سانىنىڭ مونيتورينگى مەن بولجامى كىرەتىن كارانتيندىك جانە قورعانىش شارالاردىڭ تولىق جۇيەسىن, سونداي-اق باسقا دا كۇرەس امالدارىن (مەحانيكالىق, فيزيكالىق, بيولوگيالىق) قولدانا وتىرىپ, جىل بويى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋى كەرەك. ەگەر باسىمدىلىق حيميالىق وڭدەۋگە بەرىلسە, وندا پايدالانىلاتىن ينسەكتيتسيدتىڭ ەڭ الدىمەن ادامعا, اينالاداعى ورتاعا, جانۋارلار الەمىنە, سونداي-اق پايدالى جاندىكتەرگە زيانسىز بولۋى ءتيىس. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ونداي ينسەكتيتسيدتەر ءىس جۇزىندە جوق.
ارينە, زيانكەستەرگە قارسى ينسەكتيتسيدتەر پايدالانۋ وڭاي, ول كوزگە دە تەز تۇسەدى. ويتكەنى, قىسقا مەرزىمدە زيانكەستەر جاپپاي قىرىلىپ قالادى. بىراق ينسەكتيتسيد پايدالانعاندا زيانكەستەرمەن بىرگە ولاردىڭ تابيعي جاۋى دا (ەنتوموفاگتەر) جويىلادى. بۇل جاعداي زيانكەستەردىڭ قالعان جەكە تۇرلەرىنىڭ كەشىكپەي وسۋىنە, سوعان وراي حيميالىق وڭدەۋدى قايتالاۋعا اكەپ سوعادى. ءجيى-ءجيى جانە ويلاستىرىلماي جۇرگىزىلگەن مۇنداي وڭدەۋ زياندى جاندىكتەردىڭ ينسەكتيتسيدتەرگە دەگەن بەيىمدىلىگىن ارتتىرادى. سوندىقتان دا ولاردى پايدالانۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا, بيولوگيالىق تۇرعىدان دا پايداسىز بولادى. سونىمەن بىرگە, ەكىنشى دارەجەلى زيانكەستەردىڭ كەيبىر تۇرلەرى, ولاردىڭ تابيعي جاۋلارىنىڭ قىرىلۋىنا وراي, حيميالىق دارمەكتەردى ودان سايىن كوپ پايدالانۋدى قاجەت ەتەدى. ءبىزدىڭ بولجاۋىمىزعا جانە كەيبىر عىلىمي دەرەكتەرگە قاراعاندا, حيميالىق ءوڭدەۋدى بۇلاي پايدالانۋ قارقىنىمەن استانانىڭ جاسىل بەلدەۋىندە زيانكەستەردىڭ ينسەكتيتسيدتەرگە دەگەن ءتوزىمدىلىگى ارتقان, ولار بۇل حيميالىق وڭدەۋگە بەيىمدەلىپ كەتكەن ءجانە ەكىنشى دارەجەلى زيانكەستەر جاپپاي ءورشىگەن جاعدايلار كەزدەسىپ تە جاتىر. مۇنداي فيتوفاگ-جاندىكتەر (جاپىراق جانە قىلقان كەمىرگىشتەر) سانىنىڭ ارتۋى اعاشتاردى جالاڭاشتاپ, السىرەتىپ تاستايدى. سونىڭ سالدارىنان ولار اۋرۋلار مەن ءدىڭ زيانكەستەرىنىڭ شابۋىلىنا شىداي المايدى. اقىرىندا ەكپە اعاشتاردىڭ كەيبىر تەلىمىنىڭ, كەي جاعدايلاردا بۇكىل ورمان القابىنىڭ قۋراپ قالۋىنا اكەپ سوعادى. زيانكەستەر ماسەلەسىنە تەرىس كوزقاراس جانە ولاردى استانانىڭ جاسىل بەلدەۋىنەن ينسەكتيتسيدتەرمەن جويۋ, ونىمەن قايتا-قايتا ۋلاۋ “جاسىل ايماق” باعدارلاماسىنا كەدەرگى كەلتىرىپ, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ناتيجەسىز جانە قايتارۋسىز شىعىنىنا اكەپ سوعادى.
پەستيتسيدتەردى تىم كەڭ قولدانۋ ءبىزدىڭ ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ اراسىندا كادىمگىدەي قوبالجۋ تۋدىرۋدا. قورشاعان ورتانى (سۋ كوزدەرى, توپىراق, اۋا) ول دارىلەردى شاشۋ كەزىندە لاستاۋ جانە ادام اعزاسىنا پەستيتسيد قالدىقتارى جينالىپ, ءتۇرلى ىسىك جانە اللەرگيالىق, سونداي-اق بەلسىزدىك اۋرۋلارىن تۋدىرۋى, سونداي-اق جانۋارلار الەمى مەن وسىمدىك الەمىنىڭ جۇتاڭ تارتۋى كىم-كىمدى دە الاڭداتادى عوي. ءارينە, پەستيتسيدتەر ونىڭ تەرىس اسەرلەرى ەسكەرىلىپ, توتەنشە شارا رەتىندە قولدانىلۋى ءتيىس. بۇل كۇرەستىڭ بيولوگيالىق امال ءتارىزدى ەكولوگيالىق قاۋىپسىز شاراعا باسىمدىلىق بەرە وتىرىپ, زيانكەستەرگە قارسى قورعانىش شارالارىنىڭ كەشەندى جۇيەسىن جاساپ, پايدالانۋ ماسەلەسىن كوكەيكەستى ماسەلە ەتپەك.
پەستيتسيدتەردى توتەنشە جاعدايدا پايدالانۋعا بايلانىستى ماسەلەنىڭ اسا ءماندى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاق وسىمدىك قورعاۋ جانە كارانتين عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ءوزىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى بولاشاعىندا وسىمدىك قورعاۋدىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىز امالدارىن جاساپ, دامىتۋدى الداعى ۋاقىتتاعى مىندەتى دەپ تاپتى. قازىرگى كەزدە ينستيتۋت قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرىسىندەگى, سونداي-اق ەلدى مەكەندەردىڭ كوشەلەرىندەگى, سونداي-اق ولاردىڭ ماڭىنداعى ورمان-باق اعاشتارىنىڭ زيانكەس جاندىكتەرى مەن كەنەلەردى بيولوگيالىق باقىلاۋ ءۇشىن بيولوگيالىق ءدارمەكتەر مەن بيولوگيالىق اگەنتتەردى جاپپاي ءوندىرۋ جانە كەڭ اۋقىمدى پايدالانۋ ماسەلەسىن ناسيحاتتاۋدا. بىراق قازاق وسىمدىك قورعاۋ جانە كارانتين عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى كوممەرتسيالىق ماقسات ەمەس, اقشالاي تۇرعىدا ءتۇسىندىرۋ قيىن قورعانىش شارالارىن ەكولوگيالاندىرۋعا, قازاقستان حالقىنىڭ دەنساۋلىعى مەن اينالاداعى ورتانى ساقتاۋعا ارنالعان بيولوگيالىق ءتاسىلدى العا باستىرۋدى كوزدەيدى.
قازبەك تولەۋباەۆ, قازاق وسىمدىك قورعاۋ جانە كارانتين عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.