ازاماتتار – ەلدىڭ تىرەگى, قورعاۋشىسى, قامقورى. سوندىقتان قاي زاماندا دا ءار ءوڭىردىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ءبىرتۋار, ابزال ازاماتتارى بولادى. ول ازاماتتار بولمىسىنان حالقىنىڭ, ەلىنىڭ, جەرىنىڭ قامىن وتە ەرتە ويلاعان جاندار. وسىنداي ەلىم دەپ شىن جۇرەگىمەن ەلجىرەگەن ازاماتتار ەل مۇددەسىن شەشپەيىنشە, ەل, جەر كوكتەمەيدى. دەمەك, ەل ءۇمىتىن اقتاعان زامانداستارىمىزدىڭ ابىرويىن اسقاقتاتۋ – ازاماتتىق بورىشىمىز.
مىنە, وسىنداي مەن بىلەتىن: «مەن ىستەدىم دەگەنشە, مىڭ ىستەدى دەسەيشى, ەر ىستەدى دەگەنشە ەل ىستەدى دەسەيشى» دەگەن قاعيداتتى بەرىك ۇستانعان, ماقتاعاندى قۇلقى سۇيمەيتىن, سىڭىرگەن ەڭبەگىن مىندەتسىنبەيتىن, كەزىندە بيلىكتىڭ تۇتقاسىن ۇستاپ ەل باسقارعان, ال قازىر تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تايقازانىن بەل شەشىپ بەلسەنە قايناتىسىپ جۇرگەن اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ ازاماتى, ءىرى تۇلعا, كاسىپكەر – توكەن جۇماعۇلوۆ.
ەڭبەك جولىن 15 جاسىنان, قاراپايىم جۇمىسشىدان باستاعان توكەڭ – قانداي جۇمىس بولسا دا جان-تانىمەن اتقاراتىن قايسار, قارا جۇمىسپەن شىڭدالعان ازامات. ەڭبەكتەن قولى ويىلا ءجۇرىپ, توكەڭ سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى ماسكەۋ قالاسىندا بۇكىلوداقتىق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتى ءبىتىرىپ, ءجۇرگىزۋشى, جوندەۋشىلەر بريگاديرى, وندىرىستىك-تەحنيكالىق ءبولىمنىڭ باستىعى, ت.ب. قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقاردى. كەيىن تەڭىز كەنىشىندەگى «تەڭىزمۇنايقۇرىلىس» مەحانيزاتسيا مەن كولىك باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ, 1992 جىلى اكتسيونەرلىك قوعام بولىپ قۇرىلعان وسى مەكەمەنىڭ باس ديرەكتورى, كەيىن پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى.
قانداي قىزمەتتە بولماسىن, ءوزىنىڭ ىسكەرلىك, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىن تانىتقان توكەن تانا ۇلى ءار كەزدەردە ماڭعىستاۋ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءمۇشەسى, ەراليەۆ, جاڭاوزەن اۋداندارىنىڭ, ماڭعىستاۋ وبلىستىق كەڭەستەرىنىڭ حالىق دەپۋتاتى, قازاقستان كومپارتياسى XVII سەزىنىڭ دەلەگاتى بولىپ سايلاندى.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى قيىن-قىستاۋ جىلدارىندا, ۇزاق جىلدار بويى مەكەمە, ءوندىرىس كاسىپورىن باسشىلىعىندا بولعان توكەن تانا ۇلىنا وبلىس باسشىلىعى زور سەنىم ءبىلدىرىپ, 1994 جىلى اتىراۋ وبلىسىنىڭ جىلىوي اۋدانىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالدى. بۇل كەزدە ەكونوميكانىڭ قۇلدىراعان كەزى بولاتىن. توكەن تانا ۇلىمەن سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە اكىم بولىپ جۇرگەن كەزىندە تانىسىپ, تالاي رەت جۇزدەسىپ, ىسكەرلىگىنە, ادامي قاسيەتتەرىنە ءتانتى بولعان ەدىم. سول كەزدىڭ وزىندە كوپتەگەن شارۋاشىلىقتار قۇلدىراپ, قۇلاعان كەزدە, ول ازدىرماي-توزدىرماي ءوزى باسقارعان اۋداندى تىعىرىقتان شىعاردى.
ادەتتە اكىمدەر جايلى ءسوز بولا قالسا, جۇرتشىلىقتىڭ كوبى جاقتىرا بەرمەيتىنى بەلگىلى. ال بۇگىن سوزگە تيەك ەتىپ وتىرعان توكەن تانا ۇلى جايلى حالىقتىڭ پىكىرى مۇلدە وزگەشە, ول تۋرالى كوپشىلىكتىڭ تەك جىلى-جىلى پىكىرلەرىن عانا ەستيسىڭ.
ءيا, توكەن تانا ۇلىنىڭ ەلگە جاساعان جاقسىلىعى ۇشان-تەڭىز. اۋدان اكىمى بولعان كەزەڭدە توكەن تانا ۇلىنىڭ باستاماسىمەن اۋداننىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك دامۋى ايتارلىقتاي دارەجەگە كوتەرىلدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ, كۇردەلى قۇرىلىس, جول جوندەۋ, اسىرەسە, جەكە كاسىپكەرلەر مەن شاعىن مەكەمەلەردى «تەڭىزشەۆرويل» بىرىككەن كاسىپورنى ارقىلى نەسيەمەن قارجىلاندىرۋدا زور ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. اۋدان اكىمى مىندەتىن 1998 جىلعا دەيىن ابىرويمەن اتقارعان توكەڭ ءوز ءوتىنىشى بويىنشا «تەڭىزمۇنايقۇرىلىس» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە قايتا ورالىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋدا.
جاسىراتىنى جوق, قازىرگى تاڭدا كاسىپكەر, بيزنەسمەن دەگەندە كوز الدىمىزعا بايلىققا بەلشەسىنەن باتىپ, قوس-قوس ءۇي سالىپ, قوساق-قوساق كولىك ءمىنىپ, ءاردايىم اكىمدەردى عانا جاعالاپ, باسقالاردى كوزگە ىلمەي جۇرەتىن بەلسەندىلەر ەلەستەيدى. ال توكەڭ – ناعىز ەڭبەكقور, قاراپايىم جان. ول ءوزىنىڭ كاسىپكەرلىك ءوندىرىسىن ۇزاق جىلدار بويى قاجىرلى ەڭبەگىمەن قالىپتاستىرعان. كۇندى كۇنگە, ءتۇندى تۇنگە ۇرىپ جۇمىس ىستەپ, ءوزىنىڭ قاجىماس قايراتى مەن جىگەرىنىڭ, بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا بىرنەشە مىڭداعان قىزمەتكەرلەرى بار «تەڭىزمۇنايقۇرىلىس» اكتسيونەرلىك قوعامىن ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق كەزەڭدەردەن الىپ شىعىپ, اياعىنان نىق تۇرعىزدى.
«جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەن حالىق ناقىلى بار عوي, جاقسىلىعىن وسىندايدا ايتا كەتكەن ءجون بولار.
ول وندىرىستىك جۇمىستارمەن قاتار, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە دە كوپ كوڭىل ءبولىپ, ەلدىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ءبولىستى. «اۋىل جىلدارىندا» ماحامبەت اۋدانىنداعى العا اۋىلدىق وكرۋگىن قامقورلىعىنا الىپ, اۋىلدىق وكرۋگ ءۇشىن ميلليونداعان قارجى ءبولدى, سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمدەرىن شىعارۋ, مينەرالدى تىڭايتقىشتار مەن جانار-جاعارماي ماتەريالدارىن الۋعا قارجىلاي كومەك كورسەتتى. ءوزى باسقارعان «تەڭىزمۇنايقۇرىلىس» اق جانىنان جۇمىس ورىندارىن اشىپ, اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتىدى جانە الەۋمەتتىك جاعدايلارى تومەن وتباسىلاردىڭ ۇيلەرىنە ءجوندەۋ جۇرگىزۋ سەكىلدى قايىرىمدىلىق ىستەرگە مۇرىندىق بولىپ, ونەگە كورسەتتى. تۋعاننان مۇگەدەك جانە اقىل-ويىندا كەمىستىگى بار بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتار مەن ەڭبەك جانە سوعىس ارداگەرلەرىنە دە ۇلكەن الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلىپ ءجۇر.
جىل سايىن توكەڭ باسقارعان اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ الەۋمەتتىك سالاسى ۇلعايىپ كەلەدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا «جەرۇيىق-ماشات» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى, باتىس قازاقستان وبلىسىندا «شالقار» دەمالىس بازاسى اشىلدى. اتىراۋ قالاسىندا «دينا-مەديكال», «پروسپەكت-مەديكال كاسپيان» مەديتسينالىق ورتالىقتارى جۇمىس ىستەي باستادى. وبلىستا تۇڭعىش رەت بالالاردى وقىتۋ مەن تاربيەلەۋگە ارنالعان «تاعىلىم» جەكە مەكتەبى بوي كوتەردى. وبلىس اۋماعىندا قۇرىلىسىن سالعان اقمەشىت كەسەنەسى بۇل كۇندەرى حالىق سۇرانىسىنا يە بولىپ وتىر, ال قۇلسارى قالاسىندا سالىنعان مەشىت ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ, العىسىن الۋدا.
جيىرماعا جۋىق مەكەمەنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن «تNS-grup» كونتسەرنىنىڭ جانىنان قۇرىلعان «توكەن جۇماعۇلوۆتىڭ قايىرىمدىلىق قورى» كوپتەگەن يگى شارالارعا مۇرىندىق بولۋمەن ەل اراسىندا ۇلكەن بەدەلگە يە. قور ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى «وتپان تاۋ» كەشەنىن, اتىراۋ وبلىسى جىلىوي اۋدانىنداعى بەكەت اتا كەسەنەسىن تۇرعىزۋعا, اداي اتانىڭ مەرەيتويىن, بەكەت اتانىڭ 260 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە ۇلكەن دەمەۋشىلىك جاسادى. سونداي-اق, كورشىلەس باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى سىرىم, بوكەي ورداسى, قاراتوبە, جانىبەك اۋداندارىنىڭ ورتالىقتارى مەن ەلدى مەكەندەرىنە گاز قۇبىرىن تارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى قۇرىق كەنتىندە 280 ورىندىق بالاباقشا قۇرىلىسىن اياقتاپ, پايدالانۋعا بەردى.
توكەڭنىڭ اقپارات قۇرالدارىنا, اسىرەسە, قازاق باسىلىمدارىنا اسا كوڭىل بولەتىنىن ەرەكشە ايتا كەتۋ كەرەك. سونىڭ ءبىر ايعاعى – ۇلى وتان سوعىسى مەن ەڭبەك ارداگەرلەرىنە مەرزىمدى باسىلىمداردى تەگىن جازدىرىپ بەرۋى.
مىنە, مۇنىڭ ءبارى توكەن تانا ۇلىنىڭ ۇلكەن جۇرەكتى ازامات, ەل مۇددەسىن بارىنەن دە بيىك قوياتىن تۇلعا ەكەندىگىنىڭ ايعاعى.
توكەن تانا ۇلىنىڭ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا قوسقان زور ەڭبەگى باعالانىپ, بىرنەشە وردەن-مەدالدارمەن ناگرادتالدى. ول – «قۇرمەت بەلگىسى», قۇرمەت, دوستىق, «كنياز دانيل موسكوۆسكي» II دارەجەلى وردەندەرى جانە كوپتەگەن مەدالداردىڭ يەگەرى.
ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى تۇردە دامىپ وركەندەۋىنە توكەڭ سياقتى ازاماتتاردىڭ قوسقان ۇلەستەرى وراسان. ول قانداي ءىستى قولعا السا دا, ول ءىس ءوزىنىڭ مول جەمىسىن بەرۋدە. سوندىقتان توكەڭنىڭ وڭ ىستەرىنىڭ, بۇدان بىلاي دا ورگە باسا بەرەتىنىنە سەنىمىمىز زور. بۇل –حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى جاقسارىپ, ەل بايلىعىنىڭ ەسەلەي تۇسەتىنىنىڭ كەپىلى.
ءيا, توكەڭ بۇگىن ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا اعالىق كەزەڭنەن ابىرويمەن ءوتىپ, دانالىققا بەت بۇرعانداي سىڭايى بار. قاجىماس قايراتى مەن تۋعان جەرگە دەگەن سۇيسپەنشىلىگىن, پەرزەنتتىك بورىشىن ادال اتقارعان ەڭبەگىن شىنايى باعالاپ, ەلىنىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن بۇل ازاماتقا قانداي قۇرمەت كورسەتسەك تە لايىق.
ورالباي ابدىكارىموۆ.