ەكىنشى حالىقارالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كونگرەسى

كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ءداستۇرلى سيپاتقا يە بولعان ەكىنشى حالىقارالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كونگرەسى ءوز جۇمىسىن باستادى. ونىڭ جۇمىسىنا الەمنىڭ 25 ەلىنەن 1300 ادام قاتىسۋدا. ولار 250-دەن استام كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى بولىپ تابىلادى. قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىندا اقش-تان, ۇلىبري­تا­نيادان, تۇركيادان, شۆەيتساريادان, يسپانيادان, يتاليادان, جاپونيادان, گەرمانيا, فرانتسيا, چەحيا, كانادا, كورەيا, ءۇندىس­تان جانە باسقا ەلدەن كەلگەن ساراپشىلار مەن كاسىپكەرلەر بار. كونگرەستىڭ اشىلۋ سالتانا­تى­نا قاتىسىپ, ءسوز سويلەگەن ەلى­مىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ ونىڭ قاتىسۋشىلارىنا جولداعان مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆتىڭ قۇت­تىق­تاۋ ءسوزىن وقىپ بەردى. ەلباسى ءوز قۇتتىق­تاۋىندا بۇل تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كون­گرەسىنىڭ قا­زاق­ستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىعىندا ءوتىپ وتىرعان­دى­عىن, مىنە وسى جىلداردىڭ ءون بويىندا مەتاللۋرگيا قازاقستان­نىڭ ما­ڭىز­دى نەگىزگى سالالارىنىڭ قا­تا­رىندا دامۋدىڭ جوعارى دەڭ­گەيىن كورسەتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ كور­سەتىپ, قازىرگى كۇنى ەلى­مىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 7 پايىزدان استا­مى, ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ 17 پايىزعا جۋىعى ءجا­نە جالپى ەكس­پورتتىڭ 20 پا­يىزى ونىڭ ۇلە­سىنە تيەتىندىگىنە توقتالىپتى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت قا­زاقستاندا ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەم­لەكەت­تىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقاندىعىنا قوناق­تاردىڭ نازا­رىن اۋدارعان. قا­زىرگى كۇنى گەولو­گيالىق بارلاۋ جۇمىس­تارىنا قار­جى­لان­دىرۋ­دىڭ ارتتى­رىلۋى ونى جۇزەگە اسىرۋ­داعى ماڭىزدى قادام­داردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ەلباسى حاتىن وقىعاننان كەيىن قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى قوناقتارعا ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن مەتال­لۋرگيا سالاسىنىڭ باسەكەلەس­تىك قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇكى­مەتتىڭ ۇلكەن كىشى-جىگەر جۇمساي­تى­ن­دىعىن ايتىپ ءوتتى. «ءبىز تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنە جاڭا ينۆەستيتسيالار سالۋدىڭ تاۋەكەلى زور, قارجىنى كوپ تالاپ ەتەتىن جانە ۇزاق مەرزىمدى قاجەت ەتەتىن شارا ەكەندىگىن جاقسى تۇسىنەمىز, بىراق ءبىز ناق وسى سالانىڭ باسە­كەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن كۇرەسەتىن بولامىز. بۇگىنگى فو­رۋم­نىڭ ءوتۋى­نىڭ ءوزى وسى سالانىڭ پروبلە­مالارىن شەشۋ باعىتىن­دا جاڭا ۇسىنىستاردى ازىرلەپ, قا­لىپتاس­قان ۇنقاتىسۋدى جالعاس­تىرۋعا قىز­مەت ەتەدى دەپ سەنەمىن», دەدى كارىم ءماسىموۆ. وسى رەتتە ول ەلىمىزدە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالا­سىن دامىتۋدىڭ 2014 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن جاڭا باع­دار­لا­ماسى قابىلدان­عا­نىن ەسكە سال­دى. بۇل باعدارلا­مادا ناقتى ين­ۆەس­­تيتسيالىق جوبالار ايقىندا­لىپ, ولارعا ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ جول­دارى مەن پەرسپەكتيۆالارى بەلگىلەنگەن. بۇل ىستە قازىردىڭ ءوزىن­دە ناقتى ناتيجەلەر بار. سونىمەن قاتار ۇكىمەت باس­شى­سى ءوز سوزىندە قازاقستانداعى ين­دۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ ايا­سىن­دا تەك وتكەن جىلدىڭ وزىندە عانا 150-دەن استام جاڭا كاسىپ­ورىن­نىڭ اشىلىپ, 23 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلعاندىعىن جەتكىزدى. ال ۇستىمىزدەگى جىلى 200-گە جۋىق جاڭا جوبانى ىسكە قوسىپ, 40 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى باعىت­تاعى جالپى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 1,5 تريلليون تەڭگەگە جۋىق قارجى جۇمساۋ كوزدەلىنۋدە. كونگرەستىڭ اشىلۋ سالتاناتى اياسىندا وتكەن پلەنارلىق ءماجى­لىس­تە ءسوز العاندار قاتارىندا «سا­مۇ­رىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى باسقارماسىنىڭ توراعاسى تيمۋر ق ۇلى­باەۆ, قازاقستانداعى ەۋرو­پا­لىق وداق دەلەگاتسياسىنىڭ باسشى­سى, ەلشى نوربەر جيۋستەن, رەسەي فەدەراتسياسى قارجى-ونەر­كاسىپتىك توپ اسسوتسياتسياسىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى جانە پرەزيدەنتى ولەگ سوسكوۆەتس, ThyssenKrupp Me­tallur­gie باس دي­رەكتورى اندرەاس بەيەر, Rio Tinto كومپانياسىنىڭ ور­تالىق ازيا­داعى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىس­تارىنىڭ باسشىسى كريس ۋەلتون ءسوز الىپ, قازىرگى تاڭ­دا­عى كەن-مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ الەم­دىك جانە وڭىرلىك اعىمدارىنا توق­تالا كەلە, قازاقستانداعى بۇل سا­لانى دامىتۋدىڭ پەرسپەك­تيۆا­لىق ماسە­لە­لەرىن تىلگە تيەك ەتە كەتتى. مۇنان كەيىن كونگرەسس جۇمى­سى سەسسيالار بويىنشا جالعاستى. ءبىرىنشى سەسسيا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ ماسە­لەلەرىنە, وسى ءىستىڭ قازىرگى كەزدەگى ءتيىمدى تاسىلدەرى مەن وڭ ءتاجى­ري­بەلەرىن تاراتۋ تاقىرى­بى­نا ار­نالدى. بۇل سەسسيا جۇمى­سى­نا قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىن­­با­سا­رى, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ جەتەكشىلىك جاسادى. كونگرەسس بارىسىندا ونىڭ جۇ­مىس ناتيجەلەرىنە ارنالعان بىرنەشە ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ءوت­كىزۋ جوسپارلانعان. وسى بويىنشا العاشقى باسپا­سوز ءماسليحاتىنا جۋرناليستەر ال­دىنا ەلىمىزدىڭ يندۋستريا جانە جا­ڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترىنىڭ ورىن­باسارى البەرت راۋ باستا­عان توپ كەلدى. البەرت راۋ ءوز ءسو­زىندە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 5 ايىن­دا ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن ونەركاسىبى سالاسىندا 4 تريلليون تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەندىگىن, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 2 پايىزعا ارتىق ەكەندىگىن, ال تۇتاستاي العاندا كەشەن بويىنشا ءونىمنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى 12 پايىزعا ارتقاندىعىن ايتىپ ءوتتى. «ءبىز بۇل حالىقارالىق كونگرەسس جۇ­مىسىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتىپ وتىر­مىز. وتكەن جىلعى ونىڭ جۇمىسى ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتتى», دەي كەلە, قازاقستان تارابى وتكى­زىپ وتىرعان بۇل شاراعا قاتىسۋعا لوندون, گونكونگ قور بيرجالارى سەكىلدى الەمدىك اسا ءىرى قارجى ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى كەلگەندىگىن, وسىنىڭ ءوزى-اق قازاقستاننىڭ كەن-مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ ءمۇم­كىن­دىكتەرى الەمدىك دەڭگەيدە ۇلكەن ىقىلاستى تۋدىرا باستاعاندىعىن كورسەتەتىندىگىن ايتىپ ءوتتى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ءسوز ال­عان «ارسەلورميتالل» كومپا­نيا­سىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, «ارسەلورميتالل قازاقستان» كاسىپور­نى­نىڭ باس ديرەكتورى, دوكتور فرانك پاننير ءوزىنىڭ تاڭەرتەڭ وسى فورۋم ايا­سىندا وتكەن قازاقستان مەملەكەتى­نىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ «ءححى عاسىرداعى جاھان­دىق تۇراقتى دامۋدىڭ ەنەر­گو­ەكو­لو­گيالىق ستراتە­گيا­سى» اتتى ك­ى­تا­بىنىڭ تا­نىستى­رى­لىمىنا قا­تىس­ق­اندىعىن ايتا كەلە, وسى ەكى شا­را­نىڭ قاتار ءوتۋىنىڭ سيمۆول­دىق ءمانى بار دەپ ءتۇسى­نەتىنىن جەتكىزدى. «ويتكەنى, بۇل كىتاپتا كەن-مە­تاللۋرگيا سالاسىن دامىتۋ پەرس­پەكتيۆالارى تۋرالى دا وي جۇگىر­تىلگەن. مەن كىتاپتا كوتەرىلگەن يدەيا­لاردى قولدايمىن. كوپتەگەن ادامدار قازىرگى تابيعي رەسۋرس­تار­دى اتا-بابادان وزدەرىنە قالعان مۇرا رەتىندە تۇسىنەدى. بۇل – قاتە تۇسىنىك. نەگىزىندە ءبىز ونى بولا­شاق ۇرپاقتان قارىزعا الىپ وتىر­مىز. سوندىقتان تابيعي رەسۋرس­تار­عا اسا ۇقىپتىلىق كوزىمەن قا­راپ, ونى ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋدىڭ ماڭىزى زور. بولاشاق ۇرپاق ال­دىنداعى قا­رىزىمىزدى ءبىز سوندا عانا دۇرىس وتەيتىن بولامىز», دەدى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا «سا­مۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدان كارىپجانوۆ ەلىمىزدەگى كەن قورلارىن زەرتتەۋ ماقساتىندا قور اياسىندا ۇلتتىق گەولوگيالىق كومپانيا قۇرىلعان­دىعىن ءمالىم ەتتى. «قازىرگى كۇنى بۇل كومپانيانى قۇرۋ جۇمىس­تارى اياقتالۋدا. سونىمەن قاتار, وسى­نىڭ الدىندا تاۋ-كەن مەتال­لۋرگيا ماسەلەلەرىمەن اينالى­سا­تىن «تاۋ-كەن سامۇرىق» كومپا­نيا­سى دا قۇرىلعان بولاتىن. ءبىز وسى ەكى كومپانيانى وتاندىق نا­رىققا جىبەرەتىن بولامىز. ولار گەولوگيا­لىق بارلاۋدان باستاپ, ءونىمدى ءوندىرىپ, بايىتۋ ماسە­لە­لەرىندەگى بارلىق ۇدەرىستەردى قام­تيتىن بو­لادى», دەدى. ءسوز العان ENRC PLC كوم­پا­نياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەك­تورى فەليكس ۆۋليس كەن ءوندىرۋ­شىلەر مەن مەتاللۋرگتەر ءۇشىن پاي­دالى وسىنداي باسقوسۋدى حا­لىقارالىق دارەجەدە ۇيىم­داس­تىرىپ وتىرعان قازاقستانعا دەگەن ىستىق ىقىلاسىن جەتكىزدى. بۇل كۇنى كونگرەسس اياسىندا ەل­باسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ءححى عا­سىرداعى جاھاندىق تۇراقتى  دامۋ­دىڭ ەنەر­گو­ەكولوگيالىق سترا­تە­گيا­سى» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋ­كە­سەر ءراسىمى ءوتتى. وعان ۇجعا پرەزيدەنتى ن.ءابى­قاەۆ, رەسەي جعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى ا. سپيتسىن, يندۋستريا جانە جا­ڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى ءا.يسە­كەشەۆ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى ن.ءاشىم, سەناتور ا.باش­ماكوۆ, تاعى باسقا­لار قاتىستى. ال بۇگىن ءىى حالىقارالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كونگرەسى ءوز جۇ­مى­سىن اياقتايدى. كونگرەسس جۇ­مى­سىنىڭ ەكىنشى كۇنى سالا بو­يىن­شا شەبەرلىك سىنىپتارى مەن كورمەگە ارنالىپ وتىر. جالپى كونگرەسس جۇ­مى­سى ايا­سىندا ءبىر­قا­تار كومپانيالار ارا­سىندا مە­مو­راندۋمدارعا قول قويۋ جوسپار­لانعان. ال شارانىڭ ءۇشىنشى كۇنى كونگرەسس قوناقتارى ءۇشىن «استانا كۇنى» مادەني باع­دارلاماسى ۇسى­نى­لاتىن بولادى. سۇڭعات ءالىپباي, ۆەنەرا تۇگەلباي. سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.