ەلىمىزگە كەلەم دەۋشىلەردىڭ سانى كۇن ساناپ كوبەيە تۇسۋدە. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 5 ايىندا عانا 430 مىڭنان استام شەتەلدىك تىركەلدى. الايدا, جاسىراتىنى جوق قازىر كوشى-قون سالاسىنداعى جاعداي مەملەكەت تاراپىنان قابىلدانىپ وتىرعان وراسان شارالارعا قاراماستان شيەلەنىسكەن كۇيىندە قالىپ وتىر. سوعان وراي جىل سايىن قازاقستانعا باعىتتالاتىن كوشى-قون تاسقىنى ەشۋاقىتتا تولاستامايتىنى دا بەلگىلى.
قۇزىرلى مەكەمەلەر جۇرگىزگەن تەكسەرۋلەردىڭ ناتيجەلەرىنە كوز جۇگىرتسەك شەتەلدىكتەر الشاڭداي كىرگەنىمەن ايتقانعا كونبەيدى ەكەن. ولار ءتىپتى قازاقستاننىڭ زاڭى بار-اۋ دەپ كوشى-قون پوليتسياسىنا تىركەلۋدى قاجەت قىلمايدى. تىركەلسە دە, تىركەلگەن ورىندا بولۋدى ءجون سانامايدى. ەلدە ءجۇرۋ مەرزىمىن ساقتامايدى. «ءاي» دەيتىن اجا, «قوي» دەيتىن قوجا بولماعان سوڭ ەڭبەك قىزمەتىن زاڭسىز جۇزەگە اسىرادى. ءتىپتى مۇنى ايتاسىز, ولار ەلدەن شىعارىپ جىبەرۋ تۋرالى سوت شەشىمىن دە ورىندامايدى ەكەن. سوندا بۇل نەعىلعان باسىنعاندىق؟ مىنە, شەتەلدىكتەردىڭ قازاقستاندا زاڭسىز بولۋىنىڭ وسىنداي ورەسكەل كوپتەگەن فاكتىلەرى انىقتالعاندىعىن قۇزىرلى ورگاندار دا جاسىرماي حابارلادى.
ماسەلەن, الماتى قالاسىندا, اقتوبە, الماتى, جامبىل, باتىس قازاقستان, قوستاناي, ماڭعىستاۋ جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا جەكە ىستەرى بويىنشا كەلگەندەرىنە قاراماستان تۇراقتى كاسىپپەن اينالىسىپ, زاڭ بۇزعان 400 شەتەلدىك انىقتالعان. الماتى قالاسىندا, اقتوبە, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىندا تولقۇجاتتارىن تىركەمەستەن وڭىرلەردە جۇرگەن 60-تان استام شەتەلدىك, سونداي-اق تىركەلگەن كەزدە كورسەتىلگەن مەكەن-جايلاردا ولاردىڭ بولماۋىنىڭ 35-تەن استام دەرەگى انىقتالعان. مۇنداي زاڭسىز كوشى-قوننىڭ تەرىس سالدارى الەۋمەتتىك جاعدايدى ۋشىقتىرىپ, قىلمىستى تۋىنداتاتىنى جانە مەملەكەت تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ بارلىق سالاسىنا اسەر ەتەتىنى انىق. مىسالى, اعىمداعى جىلدىڭ 5 ايىندا عانا شەتەلدىكتەر 726 قىلمىس جانە 60 مىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان. سوعان وراي 2009 جىلدان باستاپ بۇگىنگە دەيىن باس پروكۋراتۋرا ءتۇرلى قىلمىستار جاساعاندارى ءۇشىن 338 شەتەلدىكتى ەكستراديتسيالادى.
بىراق وسى كەلۋگە ناقتى تىيىم سالۋ تۋرالى سوت شەشىمدەرى شىعارىلعان ادامداردىڭ ءوزى قايىرا قازاقستاندىق شەكارانى كەدەرگىسىز وتكەندىگىنىڭ كوپتەگەن فاكتىلەرى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى, ۇيلەستىرۋ كەڭەسى وسى ساناتتاعى شەتەلدىك ازاماتتارعا قاتىستى كوشى-قون باقىلاۋىن كۇشەيتۋگە ءۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ نازارىن اۋداردى. سونىمەن قاتار, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, شەتەلدىكتەردى قازاقستاننان شىعارىپ جىبەرۋ تۋرالى سوت شەشىمىن ورىنداۋدان جالتارۋ ماسەلەلەرى وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ەلەكتروندى سپۋتنيكتىك قاداعالاۋ ەنگىزۋ جونىندەگى پيلوتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋدى ەل ۇكىمەتى الدىندا باستاماشىلىق جاساۋ تۋرالى باس پروكۋراتۋرانىڭ ۇسىنىسىن ماقۇلدادى. بۇل جوبا ەلىمىزگە كەلۋگە 5 جىلعا دەيىن تىيىم سالا وتىرىپ, ولاردىڭ قازاقستاننان ناقتى شىعارىلىپ جىبەرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى.
ۇيلەستىرۋ كەڭەسى شەتەلدىكتەردىڭ ەل اۋماعىنا كەلۋىن باقىلاۋدى قاتاڭداتۋ بويىنشا بىرقاتار ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارالاردى ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا, سىرتقى كوشى-قون اعىمدارىن ەسەپكە الۋعا ارنالعان «بۇركىت» بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن جەتىلدىرۋ جانە بارىنشا پايدالانۋ, زاڭسىز كوشى-قوننىڭ جولىن كەسۋ بويىنشا ءتيىستى ءوزارا ارەكەتتى قامتاماسىز ەتۋ, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ ءتارتىبىن وزىق شەتەلدىك تاجىريبە نەگىزىندە جەتىلدىرۋ, سونداي-اق كوشى-قون زاڭنامالارىن قولدانۋ سالاسىنداعى قاداعالاۋ قىزمەتىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.