وزەن كەن ورنىن يگەرۋگە سول كەزدەگى وداقتىڭ ءار جەرىنەن كوپتەگەن ماماندار كەلىپ, تۇڭعىش سكۆاجينالاردى قازىپ, توپتىق قوندىرعىلاردى تۇرعىزدى, مۇناي, سۋ قۇبىرلارىن تارتتى. سولاردىڭ ىشىندە, كورشىلەس اتىراۋ وبلىسى مەن تۇرىكمەنستاننان كەلگەندەردىڭ قىزمەتى قۇرمەتپەن اتالادى. سونىڭ ءبىرى – «نەبيتتاۋ» مۇناي ءبىرلەستىگىندە جەتى جىل شەبەر بولىپ جۇمىس جاساعان قۋانىشنياز توقبانوۆ ەدى.
توقبانوۆتار اۋلەتى اتاجۇرت, كيەلى ولكەگە 1964 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ورالدى. ماڭعىستاۋدان «مۇناي شىقتى» دەگەن حاباردى ەستىگەن بويدا قۋانىشنياز قازىنالى تۇبەككە جول تارتتى. جالعىز ەمەس, قاسىنا ءوزى قاتارلى ءناسىر ءاجىباەۆ, نۇرجاۋ امانوۆ جانە تۇگەل بەلىباەۆ سىندى تۋعان جەردى اڭساعان جىگىتتەردى ەرتە كەلىپ, وزەنگە اتباسىن تىرەدى.
جاڭادان اشىلىپ جاتقان كەن ورنىندا قانداي جاعداي بولسىن, ءۇي جوق, ادامداردىڭ كوبى قولدان قازعان جەرتولەلەردە تۇرادى. ۆاگون ۇيلەر دە جوقتىڭ قاسى. اۋىز سۋ 130-150 شاقىرىمنان تاسىلادى. كولىك تە تاپشى, جۇمىسقا تراكتور ءسۇيرەتكەن شانامەن قاتىناعان كەزدەر دە بولدى. بۇل قيىندىقتار جىگىتتەردىڭ جىگەرىن جاسىتقان جوق, قايتا بابالار مەكەنىنە تاباندارى تيگەن سوڭ, بويلارىنا كۇش-قۋات پايدا بولدى. مۇنىڭ بارلىعى ۋاقىتشا قيىندىق ەكەندىگىن ىشتەي سەزىنىپ, بولاشاققا زور سەنىممەن قارادى.
ولار جالعىز ەمەس ەدى. وسىنىڭ الدىندا ءبىر توپ ورىمدەي قىز-جىگىتتەردىڭ كوشىن باستاپ, اتىراۋدان بايىرعى مۇنايشى ۇرپاعى راحمەت وتەسىنوۆ كەلگەن بولاتىن. قازاق ەلىنىڭ «قارا التىن» قازىناسىن وتان قاجەتىنە جاراتقان اتاقتى بالعىمباەۆتار, بالجانوۆتار ءىسىن جالعاستىرۋشى راحمەت اعا كەلىسىمەن باسشىلىق تىزگىنىن قولعا الىپ, جاڭا مۇناي الاڭىن «قالاي, قايتىپ يگەرەمىز, كەلۋشىلەردىڭ ەڭبەگى مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن قالاي شەشەمىز» دەگەن ساۋال ءتوڭىرەگىندە تولعاندى. تابيعاتىندا زيالى, ىسىنە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ازامات جان-جاقتان كەلىپ جاتقان ازاماتتاردىڭ كوبىمەن اۋىزبا-اۋىز سويلەسىپ, اقىلىمەن ءبولىسىپ, پىكىرلەرىن تىڭدادى. سولاردىڭ ءبىرى ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ق.توقبانوۆ ەدى.
ر.وتەسىنوۆپەن اڭگىمەدەن العان اسەرىن قۋەكەڭ بۇگىن بىلايشا باياندايدى. – «باراق ءۇيدىڭ ءبىر بولمەسىن كابينەت ەتىپ وتىرعان اقسارى كىسىنىڭ ارايلى ءجۇزىن العاش كورگەندە, جۇرەگىم جىلىپ سالا بەردى. امان-ساۋلىقتان كەيىن قۇجاتتارىمدى مۇقيات قاراپ, مۇنايشى ەكەنسىڭ عوي, وزدەرىڭىزدەي ازاماتتار بىزگە اۋاداي قاجەت, كەلگەنىڭ قانداي جاقسى بولعان, ەرتەڭنەن باستاپ ىسكە كىرىس» دەگەنى.
– باسشىنىڭ الدىنان قاناتتانىپ شىققاننان كەيىن جىگىتتەرىمنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, №5 سكۆاجينانى قابىلداپ الدىم – دەدى ءسوزىن ودان ءارى جالعاستىرىپ, – وسى ارادا ايتا كەتەر ءبىر ءجايت, باستاپقى كەزدە كەن ورنىندا بار بولعانى ءۇش-اق سكۆاجينا بولعان. № 1,3 ۇڭعىلاردى باسقا بريگادا الدى دا, بىزگە سوڭعىسى ءتيدى. جاڭا تاپسىرىلعان سكۆاجينانىڭ جۇمىسى كوپ بولاتىنى بەلگىلى, بارلىعىن ءوزىمىز جاساپ اباتتاندىرىپ, ازعانا كۇن ىشىندە رەتكە كەلتىردىك. كەلگەن تەحنيكانى ءتيىمدى پايدالانىپ, جالعانعان باس قۇبىرلار مەن ارالىق قۇبىرلاردى مۇناي ولشەگىش قوندىرعىلاردى تولىقتاي, جابدىقتاپ, ىسكە قوستىق. كەيىننەن توپتىق قوندىرعىلار تۇرعىزىلىپ, سكۆاجينا سانى كوبەيدى. ەڭ باستىسى ۇجىمدا بىرلىك پەن بەرەكە جانە جۇمىسقا دەگەن ىنتا جوعارى بولدى. سول سەبەپتەن دە, اي سايىنعى تاپسىرما اسىرا ورىندالدى. كەيىننەن جاڭا ادامدار الىندى. بارلىعى بىردەي مۇنايشى ەمەس, ارينە. وقىتىپ, ماماندىققا باۋلىپ, قامقورلىق كورسەتۋ ارقاسىندا سول ازاماتتاردىڭ كوبى شەبەر, ينجەنەر, تسەح باستىعى سياقتى جاۋاپتى جۇمىستاردى اتقاردى. ماسەلەن, بريگادا شەبەرى بولعان ماقسات بورانباەۆ اۋەلى كاسىپشىلىككە جەتەكشىلىك ەتىپ, ءبىراز جىل وزەن مۇناي, گاز ءوندىرۋ باسقارماسىن باسقاردى. سودان كەيىن جامبىل وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى ەلىمىزدەگى ءىرى «امانكەلدى» گاز كەن ورنىن يگەرۋگە باسشىلىق ەتتى. بريگادانىڭ قاراپايىم وپەراتورى مانسۇر وماروۆ وندىرىستە العان ءتاجىريبەسىن عىلىممەن ۇشتاستىرىپ, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اتاندى. وسىنىڭ بارلىعى ۇجىمدا ىسكەر دە, ىزدەنىمپاز ازاماتتاردىڭ بولعاندىعىن ايقىندايدى, – دەيدى ارداگەر.
راسىندا دا سولاي. سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن جىگىتتەردەن قۇرالعان بريگادا اتى ءبۇتىن ەلگە جايىلدى. ق.توقبانوۆتىڭ ءوزى دەلەگاتسيا قۇرامىندا بىرنەشە شەت ەلدەردە بولىپ, تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. سول كەزدەگى قازاق ەلىنىڭ باسشىسى د.قوناەۆ جاڭاوزەن قالاسىنا كەلگەن ساپارى كەزىندە وسى بريگادادا بولدى. كەن ورنىنان ءار جىلدارى ءوندىرىلگەن 100, 200 جانە 300 ملن. توننا «قارا التىنعا» بۇلار دا قوماقتى ۇلەس قوستى. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى سماعۇل جالعاسباەۆ, قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ءسابيت ابەنوۆ, قارجاۋباي سەڭگىرالين سياقتى بەلگىلى مۇنايشىلارمەن ءبىر بريگادادا جۇمىس جاسادى.
كاسىپشىلىكتەگى قىزمەتتەن كەيىن «وزەنمۇنايگازدىڭ» بىرقاتار بولىمشەلەرىندە تەحنولوگيالىق بولىمدەردى باسقارىپ, تسنيپر-دا باسشى بولدى. عىلىمي-تەحنولوگيالىق ورتالىقتا باس ينجەنەرلىكتى اتقارىپ, سول جەردەن ەڭبەك دەمالىسىنا كەتتى. وسىنداي قىزمەتتەردە جۇرگەندە وزەن كەن ورنىن يگەرۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن ماماندارىن تاربيەلەۋ ىسىندە قالىپتاستىرعان ءوزىنىڭ ادىستەمەلىك مەكتەبى بار. ءارى, مۇناي ءوندىرۋدى مولايتۋ ماقساتىندا وندىرىسكە وڭعا تارتا ونەرتاپقىشتىق جاڭالىق ەنگىزدى. كوبى قازىر وندىرىستە قولدانىلىپ, جەمىسىن بەرۋدە. قالانىڭ قوعامدىق ومىرىنە دە بەلسەندى ارالاستى. الدەنەشە رەت جاڭاوزەن قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتىعىنا سايلانىپ, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا, دەنساۋلىق پەن ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. وسىنداي ەرەن ەڭبەگى ارقاسىندا مۇناي ءوندىرىسى سالاسىنداعى ماراپاتتارىن ايتپاعاندا, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وردەن, مەدالدارىن ومىراۋىنا تاقتى.
وزەندەگى العاشقى كومسومول-جاستار بريگاداسىنىڭ بريگاديرى رەتىندە دە ەل ەسىندە ءجۇر.
جەتپىستىڭ بەلەسىنە كوتەرىلگەن ارداگەر: – «قازىرگى مۇناي سالاسىنا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قامقورلىقتارعا كوڭىل سۇيسىنەدى. جاڭا تەحنيكامەن, بىلىكتى ماماندارمەن تولىعۋدا. مۇنايشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى دا جاقساردى, ەڭبەكاقىلارى ءوستى. قىسقاسى, جۇمىس جاساۋعا نە قاجەتتەردىڭ بارلىعى بار. بۇل ءبىزدەرگە سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىندا ارمان بولعان. بىراق, كەلەشەكتە وسىنداي بولارىنا, ءومىردىڭ وزگەرەرىنە سەندىك. سول سەنىمدى دەمەۋ ەتىپ جۇمىس جاسادىق. جاستار ەندى اۋىزبىرلىكتى ساقتاي وتىرىپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قۋاتىن ارتتىرا بەرسە دەگەن تىلەگىم بار» – دەيتىن ەدى.
اسىل ازامات, ارداگەر مۇنايشى ءوتكەن اپتادا ومىردەن وزدى. وكىنىشتى. دەگەنمەن, كوڭىلگە دەمەۋ بولاتىنى سەگىز بالاسى ەسەيىپ, ەرجەتتى, بارلىعى جوعارى ءبىلىم الدى. اكە جولىن جالعاستىرىپ ءجۇرگەندەرى دە از ەمەس.
زاكاريا يساعۇلوۆ, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى.
جاڭاوزەن قالاسى.