بىرلەسكەن بۇيرىق № 581, № 961, № 399-ءو

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2010 جىلعى 27جەلتوقسان № 581 قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2010 جىلعى 13 جەلتوقسان № 961 قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ 2010 جىلعى 7 جەلتوقسان  № 399-ءو

بىرلەسكەن بۇيرىق

پسيحونەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار مۇگەدەك بالالاردى كەشەندى وڭالتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىقتى بەكىتۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2009 جىلعى 4 جەلتوقسانداعى №2010 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «2007-2011 جىلدارعا ارنالعان «قازاقستان بالالارى» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2010-2011 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ 17-تارماعىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بۇيىرامىز: 1. پسيحونەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار مۇگەدەك بالالاردى كەشەندى وڭالتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق بەكىتىلسىن. 2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ الەۋمەتتىك كومەك دەپارتامەنتى (ماناباەۆا ق.ا.): وسى بىرلەسكەن بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلۋىن; وسى بىرلەسكەن بۇيرىقتىڭ بەلگىلەنگەن زاڭنامالىق تارتىپپەن رەسمي جاريالانۋىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاس­تىرىلۋىن قامتاماسىز ەتسىن. 3. وسى بىرلەسكەن بۇيرىقتىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءا.ب.نۇسىپوۆاعا جۇكتەلسىن. 4. وسى بىرلەسكەن بۇيرىق العاش رەسمي جاريالانعاننان ون كۇنتىزبەلىك كۇن وتكەننەن كەيىن قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب.جۇماعۇلوۆ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى س.قايىربەكوۆا. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گ.ابدىقالىقوۆا. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2010 جىلعى 27جەلتوقسانداعى № 581 قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ 2010 جىلعى 13 جەلتوقسانداعى № 961 قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ 2010 جىلعى 7 جەلتوقسانداعى № 399-ءو بىرلەسكەن بۇيرىعىمەن بەكىتىلدى پسيحونەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار مۇگەدەك بالالاردى كەشەندى وڭالتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق 1. جالپى ەرەجەلەر 1. وسى پسيحونەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار مۇگەدەك بالالاردى كەشەندى وڭالتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق (بۇدان ءارى – نۇسقاۋلىق) قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسى مەكە­مەلەرى مەن ۇيىمدارىندا ارناۋلى الەۋ­مەتتىك قىزمەت الاتىن بالالاردى (بۇدان ءارى – بالالار) فيزيكالىق قالپىنا كەلتىرۋ, الەۋمەت­تەندىرۋ, تۇزەتە وتىرىپ وقىتۋ جانە تاربيەلەۋگە, سونداي-اق بالالاردىڭ بويىندا الەۋمەتتىك قۇپتالاتىن داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا باعىت­تالعان جاعداي جاساۋدى ناقتىلايدى. 2. بالالاردى وڭالتۋدى جۇرگىزۋ كەزىندە مىناداي پرينتسيپتەردى ەسكەرۋ كەرەك: ساباقتاستىق – وتكىزىلەتىن جەرىنە قاراماستان وڭالتۋ ءىس-شارالارى بىرىڭعاي ادىسنامالىق ءتا­سىلدەردەن تۇرادى; كەزەڭدىلىك – جەكە جۇمىس جوسپارى قارا­پايىم­نان كۇردەلىگە قاراي ىسكە اسىرىلادى; تولاسسىزدىق – وڭالتۋ شارالارى ۇزدىكسىز جال­عاسۋى كەرەك, اقىل-ويى كەمىس بالالاردى وڭالتۋدا دەمالىس بولماۋى كەرەك, وڭالتۋ شارالارى تەك نىسانى بويىنشا عانا ەمەس, مازمۇنى بويىنشا دا وزگەرۋى مۇمكىن; دارالاندىرۋ ءپرينتسيپى – كورسەتىلەتىن ارناۋ­لى الەۋمەتتىك قىزمەتتىڭ كولەمىن جانە ولاردىڭ تۇرلەرىن ايقىنداۋ ءاربىر بالا ءۇشىن جەكەلەگەندە ولاردىڭ جەكە قاجەتتىلىكتەرىنە قاراي جۇزەگە اسىرىلادى; بەلسەندىلىك ءپرينتسيپى – بالانى ءبىر قىزمەتكە قايتا-قايتا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ; تۇتاستىق ءپرينتسيپى – بالانىڭ بەلگىلى ءبىر ءىس-قيمىل الگوريتمىن يگەرۋگە جانە تۇسىنۋىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بالا قاتىساتىن ءارتۇرلى قىزمەتتىڭ ءوز ماقساتى مەن تۇپكىلىكتى ناتيجەسى بولۋعا ءتيىس. ءىستى سوزبەن قاتار الىپ ءجۇرۋ ءپرينتسيپى (مامان بارلىق ءىسىن سوزبەن ايتىپ وتىرادى) – بالاعا ىسىنە ءسوزدى قاتىستىرۋدى ۇيرەتۋ; عىلىمدى الەۋمەتتىك دالەلدەۋ ءپرينتسيپى – بالا ءۇشىن جايلى جانە ونىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەتىن ورتانىڭ بولۋى ونى ناتيجەلى وقىتۋدىڭ ماڭىزدى كومپونەنتى بولىپ تابىلادى. 3. بالالاردى وڭالتۋ ولارعا وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋ جانە جەكە گيگيەنا داعدىلارىن ۇيرەتۋ ارقىلى الەۋمەتتەندىرۋ جولىمەن جۇزەگە اسى­رىلادى. 2. كەشەندى وڭالتۋدىڭ نەگىزگى قۇرامداستارى 4. كەشەندى وڭالتۋ ءوزارا تۇراقتى ارەكەت ەتەتىن ءۇش نەگىزگى بلوكتان تۇرادى: 1) مەديتسينالىق بلوك – اعزانىڭ تىنىس-تىرشىلىك ارەكەتىن قولداپ وتىرۋ. مەديتسينالىق بلوكتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن: جۇيەلى (جوسپارلى) مەديتسينالىق تەكسەرۋلەر; پسيحونەۆرولوگيالىق جانە سوماتيكالىق جاي-كۇيدى سۋبكومپەنساتسيالاۋ جانە دەكومپەنساتسيالاۋ قۇبىلىسىن ۋاقىتىلى جانە ءدال دياگنوستيكالاۋ جانە بەيىندى مەديتسينالىق مەكەمەگە جىبەرۋ; قولدايتىن تەراپيا كورسەتۋ (قاجەتىنە قاراي); قيمىلدى ابيليتاتسيالاۋ (وڭالتۋ) جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. مىندەتتەردى نەگىزگە الا وتىرىپ, كەشەندى وڭالتۋ كەزىندە پايدالانىلاتىن مەديتسينالىق قا­تىسۋدىڭ نەگىزگى ادىستەرى مىنالار بولىپ تابىلادى: ءدارى-دارمەكتىك – تەك قانا قولداۋشى تەراپيا رەتىندە (قۇرىسقاققا قارسى ەمدەۋ, نووتروپتى جانە تامىرلى پرەپاراتتاردى قولدانۋ كۋرستارى, نەرولەپتيكتەردى, ترانكۆيليزاتورلاردى سيمپتوم­دىق پايدالانۋ); ءدارى-دارمەكتى ەمەس – فيزيوەمشارا, ەمدىك دەنە­شىنىقتىرۋ, شىنىقتىرۋ ءىس-شارالارى, پسيحوتەراپيا, قوزعالىس بەلسەندىلىگىنىڭ باعدار­لاماسى; 2) الەۋمەتتىك بلوك – بالانى جانە ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىن زاڭنامامەن رەگلامەنتتەلگەن الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پاكەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ. الەۋمەتتىك بلوكتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن: بالانىڭ وتباسىنداعى الەۋمەتتىك احۋالعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ, بالانىڭ قۇقىعىن قورعاۋ; اتا-انالارى مەن وتباسى مۇشەلەرىنە ءۇي جاعدايىندا جۇرگىزىلەتىن وڭالتۋ ءىس-شارالارى نەگىزدەرىن ۇيرەتۋ; قىزمەت الۋعا, جەڭىلدىك, جاردەماقى, قايى­رىم­دىلىق جانە الەۋمەتتىك كومەك الۋعا قاجەتتى قۇجاتتاردى رەسىمدەۋگە كومەك بەرۋ قاجەت. 3) پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق بلوك – الەۋ­مەتتىك كىرىكتىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن داعدىلاردى قالىپتاستىرۋ. پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق بلوكتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن: كۇردەلى اقىل-وي كەمىستىگى بار بالانى وقىتۋ-تاربيەلەۋ جۇمىسىن ەداۋىر ءتيىمدى جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن پسيحيكانىڭ تىرەۋ بولا الاتىن جاعىمدى جاقتارىن انىقتاۋ; پسيحيكانىڭ اقاۋ قۇرىلىمىن ايقىنداۋ; پسيحيكالىق دامۋ ەرەكشەلىكتەرىن بەلگىلەۋ; زياتكەرلىك جانە سويلەۋ اقاۋلارىن تۇزەتۋ; بالانىڭ بويىندا قورشاعان ورتا, زاتتاردىڭ قاسيەتتەرى تۋرالى ويىن; بەينەلەۋ قىزمەتىنىڭ جانە باسقا قىزمەت تۇرلەرىنىڭ داعدىلارىن قا­لىپ­تاستىرۋ; وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋ, جەكە گيگيەنا داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ; الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق باعدارىن دامىتۋ, ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ءار ءتۇرلى نىساندارىندا دۇ­رىس مىنەز-ق ۇلىقتى تاربيەلەۋ; بالالارمەن بىرگە تۇراتىن اتا-انالارى مەن وت­باسى مۇشەلەرىنە پسيحولوگيالىق كومەك كورسە­تۋ, ولاردىڭ بالالاردى مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ ۇيرەتۋ, ويتكەنى اتا-انالاردى بالالار­دىڭ وتباسىنداعى ءومىرى مەن قىزمەتىن دۇرىس ۇيىم­داستىرۋعا ۇيرەتۋ جاعىمدى ەموتسيونالدىق ءارى ادامي وتباسىلىق اتموسفەرا قۇرۋعا اسەر ەتەدى, اتا-انالارعا بالالاردىڭ ءار ءتۇرلى جاس كە­زەڭىندەگى پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىن تانىتۋ­عا كومەك­تەسەدى, تەرىس قاسيەتتەردىڭ دامۋىنىڭ ال­دىن الادى, جالپى اتا-انا قۇزىرەتتىگىن ارت­تىرادى. پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق بلوك بالانى الەۋمەتتىك كىرىكتىرۋ جانە الەۋمەتتەندىرۋدىڭ بىرنەشە ساتىلارىن قوساتىن تۇزەتۋ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندە نەگىزگى جۇكتەمەنى قامتيدى. 5. ۇسىنىلاتىن بالالاردى الەۋمەتتىك كىرىكتىرۋ جانە الەۋمەتتەندىرۋ ساتىلارى: 1-ساتى – الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ; 2-ساتى – الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق باعدارلاۋ; 3-ساتى – الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق بەيىمدەۋ; 6. بالالاردى كەشەندى وڭالتۋ بويىنشا ءجۇ­يەلى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بالانىڭ دا­مۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن جانە ولاردى ومىرگە, قوعامعا دايىندايتىن تۇزەۋ پروتسەستەرىن ۇيىم­داستىرۋدى جانە ونىڭ مازمۇنىن رەگلامەنتتەيتىن نەگىزگى قۇجات بولىپ تابىلاتىن وقۋ جوس­پارىن ازىرلەۋ ۇسىنىلادى. تۇزەتۋ قىزمەتىندە پسيحوقيمىلىنىڭ دامۋى­نا سەپتىگىن تيگىزەتىن ويىن ادىستەرىن پايدالانۋ, ويتكەنى تۇزەتۋ اسەرى, ەڭ الدىمەن, نەگىزگى اقاۋعا – بالالاردىڭ تانىمدىق مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋ­عا, قيمىلدىڭ, ەموتسيونالدىق-ەرىك اياسىنىڭ جانە مىنەز-قۇلقىنىڭ بۇزىلۋىن تۇزەتۋگە باعىتتالعان. بارلىق كەشەندى قىزمەت ارالىعىندا وقۋ سا­تىسىنان ساتىسىنا كوشىپ وتىرعان بالادا الەۋ­مەتتىك داعدىلار قالىپتاسادى, بالالار پراكتي­كالىق باعىتى بار جانە ولاردىڭ پسيحوفي­زيكالىق مۇمكىندىكتەرىمەن بايلانىساتىن دايىن­دىقتى الادى: وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋ جانە جەكە گيگيەنا داعدىلارى ء(بىرىنشى ساتى), الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق باعدارلانۋ (ەكىنشى, ءۇشىنشى ساتى), قول شەبەرلىگى جانە شاماسى كەلەتىن ەڭبەككە دايىنداۋ ء(تورتىنشى ساتى). بۇل رەتتە, وقۋ پاندەرى بويىنشا ءبىلىمىن باعالاۋ جۇزەگە اسىرىلمايدى. وقۋ جىلىنىڭ باستالۋى جانە ۇزاقتىعى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە قولدانىلاتىن مەرزىمگە سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. وقۋ جوسپارىنىڭ نەگىزىندە بالالاردىڭ تا­نىمدىق دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, ساعاتتىڭ جال­پى سانى شەگىندە ءاربىر توپقا يكەمدى وقۋ جوس­پارى جاسالادى. تۇزەتۋ تسيكلىنىڭ ساباقتارى بالانىڭ پسيحو­ەمو­تسيونالدىق بەلسەندىلىگىن پايدالانۋدى ەسكەرە وتىرىپ, كۇننىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى جارتىسىندا وتكىزىلۋى مۇمكىن. جەكە ساباقتار سويلەۋدىڭ (لوگوپەد), جالپى قيمىلدىڭ (ەدك نۇسقاۋشىسى), سەنسورلىق پرو­تسەستەردىڭ (سەنسورلىق دامىتۋ جونىندەگى دەفەكتولوگ مۇعالىم) ايقىن بىلەنەتىن بۇزىلۋى بار بالالارمەن وتكىزىلەدى. جەكە ساباقتاردى وتكىزۋ ۋاقىتىن ماماندار ايقىندايدى, بالانىڭ قاجەت­تىگىن جانە ونىڭ جاي-كۇيىنىڭ كۇردەلىلىك دارە­جەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ 15 مينۋتتان 45 مي­نۋتقا دەيىن بولۋى مۇمكىن. 7. الەۋمەتتىك بەيىمدەۋدىڭ العاشقى ساتى­سىندا: قارىم-قاتىناس جاساۋدىڭ (قاراپايىم نۇس­قاۋلىقتاردى ورىنداۋ, ءوز ءوتىنىشىن قيمىلمەن, ىمداپ, سوزبەن جەتكىزە ءبىلۋ, بالالاردى بىرلەسكەن ويىندارعا: قول ۇستاسىپ اندەتىپ, بيلەپ وي­نايتىن جانە ويىنشىقتارمەن وينايتىن ويىنعا قوسۋ) قاراپايىم داعدىلارىن دامىتۋ; وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋدىڭ قاراپايىم ء(وز­دىگىنەن كيىنۋ جانە شەشىنۋ, جۋىنۋ, سابىندى جانە مايلىق ورامالدى (سۇلگىنى) قولدانۋ داع­دىسىنا داعدىلاندىرۋعا, تازالىق (قول ورامال­دى, دارەتحانا قاعازىن قولدانۋ, ءسىڭبىرۋ, تارانۋ) داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ; قيمىلدى دامىتۋعا باعىتتالعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرادى. 8. وقىتۋدىڭ ەكىنشى ساتىسىندا قارىم-قا­تىناس, جەكە گيگيەنا جانە وزىنە ءوزى قىزمەت كور­سەتۋ داعدىلارىن بەكىتۋگە باعىتتالعان مىندەتتەر ىسكە اسىرىلادى. جۇمىس ىستەۋ ءبىلىمىن دامىتۋ, جالپى تالاپ­تارعا باعىنۋعا ۇيرەتۋ, پەداگوگتىڭ ايتقان نۇس­قاۋ­لىقتارىن ورىنداۋ; بەلگىلى ەرەجەلەر بويىنشا بالالاردى سيۋجەتتىك-رولدىك ويىندارعا ۇيرەتۋ; پراكتيكالىق قىزمەت, بالالاردا ءپاسسيۆتى جانە اكتيۆتى سوزدىكتەرىن بايىتۋ ارقىلى سويلەۋ قابىلەتىن جانداندىرۋ; قۇربىلارىمەن جانە ەرەسەكتەرمەن كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلارىن دامىتۋ; ادامنىڭ ەمو­تسياسىن, ىمدى, قيمىلىن: قۋانىشتى, قايعىنى, اشۋدى, نارازىلىقتى, تاڭدانۋدى ايىرىپ تانۋعا جانە دۇرىس قابىلداۋعا ۇيرەتۋ; نازىك قيمىلدى, قول جانە كوز قوزعالىستارىن تۇزەتۋدى جەتىلدىرۋ; نازارىن, كورۋ جادىن, ەستۋ جادىن جانە مەحا­نيكالىق جادتى دامىتۋ; كورنەكى ۇلگىلەر بويىنشا جانە ۇقساتىپ قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن قاعازداردان كونس­ترۋكتسيالاۋدىڭ قاراپايىم داعدىلارىن دامىتۋ; قاراپايىم ماتەماتيكالىق ويىن (بەسكە دەيىن ساناۋ) دامىتۋ, نەگىزگى تۇستەردى, گەومەتريالىق فيگۋرالاردى (شەڭبەر, ءتورتبۇرىش, ءۇشبۇرىش, تىكبۇرىش) ءبىلۋ, كوپ – ازدى, ۇلكەن – كىشىنى, ۇزىن – قىسقانى ءتۇسىنۋ. جىل مەزگىلدەرىن, تاۋلىك ۋاقىتىن: تاڭەرتەڭ, كۇندىز, كەش, ءتۇن – ايىرۋعا جانە اتاۋعا ۇيرەتۋ. بالالارعا سول نەمەسە وزگە دە داعدىنى يگەرۋىنە كومەكتەسۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن ءتيىستى پروتسەستى, ولار ونىڭ ءار قايسىسىن جەڭىل شەشۋى ءۇشىن جەكەلەگەن, كىشكەنە قادامدارعا ءبولۋ قاجەت. 9. ءۇشىنشى ساتىدا وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋ داعدىلارى بەكىتىلەدى جانە تۇرمىستىق باعدارلاۋ داعدىلارى قالىپتاسادى: جۇمىس ورنىن جيناۋ, تۇرمىس زاتتارىن پايدالانۋ, ۇستەلدى جابدىقتاۋ جانە ىدىس جۋ, پاتەردى (بولمەنى) جيناۋ. 10. ءتورتىنشى ساتىسىندا قولىنان كەلەتىن ەڭبەك داعدىلارىن ۇيرەتۋگە باعىتتالعان مىندەتتەر ىسكە اسىرىلادى. ەڭبەككە ۇيرەتۋ مىناداي مىندەتتەردى شەشۋگە باعىتتالعان: ەڭبەك تۇرلەرى بويىنشا قاراپايىم بىلىمدەردى قالىپتاستىرۋ, ەڭبەكتەگى دەربەستىلىكتى دامىتۋ, ەڭبەك ساپاسىن قالىپتاستىرۋ, ەڭبەكتىڭ قول جەتىمدى امالدارىن ۇيرەتۋ, ەڭبەك قىزمەتىنە قىزىعۋشىلىقتى داعدىلاندىرۋ. بالانىڭ جەكە باسىنىڭ جاعىمدى قاسيەتتەرىن تاربيەلەۋ: ەڭبەك سۇيگىشتىك, قايسارلىق, ۇجىمدا جۇمىس ىستەي ءبىلۋ, ءىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋ. وسى مىندەتتەرمەن قاتار ەڭبەك جونىندەگى ساباقتاردا بالالاردىڭ اقىل-وي قىزمەتىن تۇزەتۋگە باعىتتالعان الەۋمەتتىك مىندەتتەر شەشىلەدى: عيماراتتا باعدارلانۋ; جۇمىس بارىسىن الدىن الا جوسپارلاۋ; ءوز جۇمىسىن باعالاۋ. 11. كەشەندى وڭالتۋ بلوكتارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ ماڭىزدى ءبولىمى جەكە جۇمىس جوس­پا­رى بولىپ تابىلادى, ول بارلىق وڭالتۋ ءىس-شارا­لارىن جانە وڭالتۋ پروتسەسىندە بالانىڭ جاي-كۇيىنىڭ وزگەرىستەرىن بەلگىلەيتىن نەگىزگى قۇجات. بالانىڭ جاي-كۇيىندە وڭ وزگەرىستەر بولماعان جاعدايدا جەكە جۇمىس جوسپارىن قايتا قاراۋ جانە العا قويعان ماقساتتار مەن مىندەتتەردى شە­شۋدىڭ دۇرىس جولىن تابۋ ۇسىنىلادى. 12. كەشەندى باعدارلامالاردى ساپالى ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى كومپونەنتتەرىنىڭ ءبىرى قۇجات­تا­مانى دۇرىس جانە تولىق جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى: بالانىڭ دامۋ ديناميكاسىنىڭ كەستەسى (1-قوسىمشا); توپتاردىڭ, سىنىپتاردىڭ مىناداي مالىمەت­تەردى قامتيتىن تولقۇجاتتارى: توپتاعى بالالاردىڭ (جاسى, جىنىسى, سوما­تيكالىق اۋرۋى, قيمىل-قوزعالىس بەلسەندىلىگى, مىنەز-قۇلقىنىڭ ەرەكشەلىگى, سويلەۋ قابىلەتى, كوم­مۋنيكاتيۆتىك قابىلەتتەرى, بالانىڭ اۋەستىك­تەرى, ءۇيىنىڭ مەكەنجايى مەن تەلەفونى, اتا-اناسىنىڭ بايلانىس دەرەكتەرى) ءتىزىمى; بالالاردىڭ جەكە ءىس پاراقتارى ء(اربىر بالاعا مىنانى قامتيتىن پاپكا اشىلادى: تولىق بويىمەن تۇسكەن فوتوسۋرەتى, اتا-اناسىنىڭ ساۋالناماسى (2-قوسىمشا), پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تەكسەرۋ كارتاسى; جەكە جۇمىس جوسپارى. 3. قورىتىندى 13. وسى نۇسقاۋلىقتا كورسەتىلگەن شارتتاردى ساقتاعاندا حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسى مەكەمەلەرى مەن ۇيىمدارىنىڭ ماماندارى بالالاردى قوعامعا الەۋمەتتەندىرۋ جانە كىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بالالاردىڭ بويىندا وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ, تۇرمىستىق جانە ەڭبەككە باعدارلاۋ ءتارىزدى قاجەتتى الەۋمەتتىك داعدىلاردى قالىپتاستىرا الادى. پسيحونەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار مۇگەدەك بالالاردى كەشەندى وڭالتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىققا 1-قوسىمشا نىسان بالانىڭ دامۋ سەرپىندىلىگى كەستەسى بالانىڭ تەگى, اتى _______________________________________ جاسى ____________________ توبى _____________________ تولتىرۋدى باستاعان ۋاقىت ____________________________ بالدار   6 5 4 3 2 1 0 جىل دەفەكتولوگ – مۇعالىم ___________________ 1. «بالانىڭ دامۋ سەرپىندىلىگى كەستەسى» كار­تاسىن تولتىرۋعا تۇسىنىك: 1) سانيتارلىق-گيگيەنالىق داعدىلار – قىزىل ءتۇس; 2) اس قابىلداۋ داعدىلارى – جاسىل ءتۇس; 3) اجەتحانانى پايدالانۋ داعدىلارى – كوك ءتۇس; 4) ۇلكەندەردىڭ نۇسقاماسىن ورىنداۋ داعدىلارى – سارى ءتۇس; 5) كيىنۋ جانە شەشىنۋ داعدىلارى – قوڭىر ءتۇس. 2. سانيتارلىق-گيگيەنالىق داعدىلار: 0 بالل – داعدى جوق; 1 بالل - بارلىق ءىس-قيمىل ۇلكەندەردىڭ كومەگىمەن ەنجار ورىندالادى; 2 بالل - ءىس-قيمىلدى ءىشىنارا ءوزى ورىنداي الا­دى: ۇلكەندەردىڭ قاداعالاۋىمەن قولىن سى­بىز­عى­لاپ اققان سۋدىڭ استىنا قويادى, سۇلگىمەن سۇرتەدى; 3 بالل – ۇلكەندەردىڭ ەسكەرتۋىمەن نەگىزگى ءىس-قيمىلدى ءوزى ورىندايدى: كراندى اشادى,قولىن جۋادى, كراندى جابادى, قولىن سۇلگىمەن سۇرتەدى; 4 بالل – بارلىق سانيتارلىق-گيگيەنالىق تالاپ­تاردى ءوز بەتىمەن ورىندايدى. 3. اس قابىلداۋ داعدىلارى: 0 بالل – داعدى جوق; 1 بالل - ءوزى جەيدى; 2 بالل – قاسىقتى (ىدىستى) ءوزى نەمەسە بىرەۋ­دىڭ كومەگىمەن ۇستايدى, اۋزىنا دەيىن اپارادى, بىراق ءوز بەتىمەن تاماقتى تارەلكادان كوسىپ الا المايدى; 3 بالل – قاسىقپەن ءوزى جەيدى, بىراق ىشىندەگىسىن جوعالتادى, قولىنىڭ قيمىلىن اۋزىنا تولىق ۇيلەستىرە المايدى. 4 بالل – ۇلكەندەردىڭ قاداعالاۋىمەن ءوز بەتىنشە تاماقتانادى; 5 بالل - ءوزى ءىشىپ, جەيدى; 4. اجەتحانانى پايدالانۋ داعدىلارى: 0 بالل - داعدى جوق; 1 بالل – ۇلكەندەر تاراپىنان قاداعالاۋمەن بالا تۇبەككە دارەت سىندىرادى; 2 بالل – يشارا, سويلەۋ, الگوريتم جۇيەسى ارقىلى اجەتحاناعا سۇرانادى, بىراق ءوز بەتىنشە شالبارىن شەشە المايدى, كومەكتى قاجەت ەتەدى; 3 بالل – ءوز بەتىمەن اجەتحاناعا بارادى, شال­بارىن شەشەدى, تۇبەككە وتىرادى, ۇلكەندەردىڭ كومەگى كيىندىرۋدە قاجەت بولادى. 4 بالل – ءوز بەتىنشە بارلىق داعدىلاردى تولى­عىمەن يگەرگەن. 5. ۇلكەندەردىڭ نۇسقاۋلىعىن ورىنداۋ داعدى­لارى: 0 بالل – داعدى جوق; 1 بالل – نۇسقاۋلىقتى ۇلكەندەردىڭ كومەگىمەن ورىندايدى; 2 بالل - نۇسقاۋلىقتى ءىشىنارا ۇقساستىعى بويىنشا ورىندايدى; 3 بالل – جەكە نۇسقاۋلىقتاردى ءوز بەتىنشە ورىندايدى; 4 بالل - ۇلكەندەردىڭ نۇسقاۋلىقتارىن ءوز بەتىنشە تولىق تۇسىنەدى جانە ورىندايدى. 6. كيىنۋ جانە شەشىنۋ داعدىلارى: 0 بالل - داعدى تولىعىمەن جوق; 1 بالل – ۇلكەندەردىڭ ءىس-قيمىلىن ورىن­دا­عىسى كەلەدى, ءوزى ش ۇلىعىن, اياق كيىمىن شەشە الادى; 2 بالل – تۇيمە شەشۋدى, بايلاۋدى قاجەت ەتپەيتىن كيىم مەن اياق كيىمدى ءوز بەتىنشە شەشەدى, ال قالعان ءىس-قيمىلدى ۇلكەندەردىڭ كومەگىمەن ورىندايدى; 3 بالل – كيىم مەن اياق كيىمدى ءوز بەتىنشە شەشەدى جانە كيەدى, ۇلكەندەردىڭ كومەگىمەن بايلاي­دى, اعىتادى; 4 بالل – ۇلكەندەردىڭ قاداعالاۋىمەن ءوزى كيىنىپ, شەشىنەدى, ۇنەمى اۋىزشا دەم بەرۋدى تالاپ ەتە­دى; 5 بالل – ءوز بەتىنشە كيىنەدى, شەشىنەدى. بالا جونىندە قوسىمشا اقپارات:_______________________________________ پسيحونەۆرولوگيالىق پاتولوگياسى بار مۇگەدەك بالالاردى كەشەندى وڭالتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىققا 2-قوسىمشا نىسان اتا-انالارعا ارنالعان ساۋالناما 1. بالانىڭ تەگى, اتى _____________________ 2. بالانىڭ تۋعان كۇنى ______________________________________________________________ (كۇنى,ايى,جىلى) 3. جىنىسى: ەر بالا, قىز بالا. 4. بالانىڭ تۋعان جەرى ____________________ 5. اتا-اناسىنىڭ تەلەفوندارى: ءۇي تەلەفونى: ________________, جۇمىس تەلەفونى ________________________ 6. مەكەنجايى: __________________________ 7. اناسىنىڭ تەگى, اتى, اكەسىنىڭ اتى:________ اناسىنىڭ جاسى: ________________________ ءبىلىمى: جوعارى, ورتا ارناۋلى, ورتا, باستاۋىش. جۇمىس ورنى, لاۋازىمى: ________________ جۇمىسپەن قامتىلۋ: تولىق كۇن, ءىشىنارا قامتىلۋ. 8. اكەسىنىڭ تەگى, اتى, اكەسىنىڭ اتى __________ اكەسىنىڭ جاسى: __________________________ ءبىلىمى: جوعارى, ورتا ارناۋلى, ورتا, باستاۋىش. جۇمىس ورنى, لاۋازىمى __________________ جۇمىسپەن قامتىلۋ: تولىق كۇن, ءىشىنارا قامتىلۋ. 9. وتباسىندا نەشە ادام: _________________ 10. ونىڭ ىشىندە بالالار: _________________ 11. اتالعان بالا نەشىنشى: ________________ 12. باسقا تۋىستارى: _____________________ 13. بالانىڭ تۋىستارى مەن ونىمەن تىعىز بايلانىستاعى باسقا ادامدار: اعاسى, اپاسى, اتاسى, اجەسى, باسقا ادامدار: _________________ 14. وتباسىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايى: جەكە پاتەر,كوممۋنالدىق پاتەر (بولمە), جاتاقحانا, جەر ءۇي, پاتەر جالدايمىز, اتا-انامىزبەن (باسقا تۋىستارىمىزبەن) بىرگە تۇرامىز. 15. ەگەر جەكە پاتەر بولسا, ونداعى بولمەلەر سانى ________تۇرعىن الاڭى– _______ كۆ. م. 16. بالانىڭ جەكە بولمەسى بار, اتا-اناسىمەن ءبىر بولمەدە تۇرادى, اعاسىمەن نەمەسە (جانە) اپاسىمەن ءبىر بولمەدە تۇرادى. 17. ەگەر بالادا جەكە بولمە بولماسا, ونىڭ ساباق وقۋعا, ويناۋعا ت.ب. ارنالعان ءوز بۇرىشى بار ما؟ (بار, جوق) 18. وتباسىڭىزدىڭ ماتەريالدىق جاعدايى: وتە جاقسى, جاقسى, ورتاشا, ناشار, وتە ناشار, جاۋاپ بەرە المايمىن. 19. بالانى اسىراۋعا ايىنا قانشا اقشا جۇمسايسىز:____________________________________ 20. بالا ارنايى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتكەنگە دەيىن بالالار مەكەمەسىنە بارعان با___________________________________________ (مەكەمەلەر اتاۋى, بارعان مەرزىمى, قانشا جاستان باستاپ) 21. دامۋىن تۇزەتۋ وتكىزىلدى مە ____________ (قايدا, قاشان, كىم) 22. مەكەمەگە (ۇيىمعا) ءسىزدىڭ بالاڭىز قانشا ۋاقىتتان بەرى كەلەدى________________________ 23. بالاڭىز مەكەمەگە (ۇيىمعا) بارۋعا قالاي قارايدى, سۇيسىنە, بەيتاراپ, ماجبۇرلەۋمەن بارادى. 24. بالا تاعى قانداي مەكەمەلەرگە بارادى (ۇيىرمەلەر, سەكتسيالار)______________________________________ 25. بالا وزىنە-ءوزى قىزمەت ەتۋدىڭ قانداي داعدىلارىن مەڭگەرگەن: ءوزى كيىنەدى, اياق كيىمىن كيەدى, ءتىسىن تازالايدى, جۋىنادى, شاشىن تارايدى, ويىنشىقتارىن, توسەگىن جينايدى, ءوزىنىڭ ۇساق كيىمدەرىن جۋادى, ساۋدا جاسايدى, ۇتىكتەيدى جانە باسقا ________________________ 26. بالانىڭ سۇيىكتى ءىسى: ___________________ 27. بالا نەنى اناعۇرلىم تابىستى ورىنداي الادى جاپسىرۋ, سۋرەت, قۇراستىرۋ, بي, ءان ايتۋ, اپپليكاتسيا, ولەڭ جاتتاۋ, دەنە جاتتىعۋلارى, تىڭداۋ, اڭگىمەلەۋ, تاعى باسقا: ________________ 28. بالاڭىزعا كىتاپ وقىپ بەرەسىز بە: ء(يا, جوق ). 29. بالاڭىزعا كىتاپتى ءجيى وقىپ بەرەسىز بە: ء(جيى, سيرەك, ارقالا). 30. بالا ءۇي شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە ارالاسا ما جانە قالاي:___________________________ 31. بالاڭىز ەڭبەكسۇيگىش پە: (وتە ەڭبەك­سۇيگىش, وزىنە جۇكتەلگەن جۇمىستى شىن كوڭىلى­مەن جانە تىرىسا ورىندايدى, كەيدە ەڭبەكتەنگىسى كەلەدى, كەيدە جالقاۋلانادى, ءجيى جالقاۋلانادى, ەڭبەكتەنگەندى ۇناتپايدى) 32. بالانىڭ ۇيدە اردايىمعى مىندەتى بار ما: (بار, جوق). 33. وتباسىندا بالاعا رۇقسات ەتۋ مەن تىيىم سالۋ بويىنشا قايشىلىق بار ما: ء(يا, جوق). 34. ءسىز بالاعا ءجيى نەمەن ىقپال ەتەسىز: (كوتەرمەلەۋ-ماداقتاۋ,يلاندىرۋ, كوندىرۋ, جازالاۋ). 35. بالاعا كىم ءجيى ىقپال ەتەدى: (اكەسى, اناسى, اجەسى, اتاسى, اعاسى, اپاسى, دوستارى), باسقالار: ________________ 36. بالا ۇلكەندەرگە ءجيى شاعىمدانا ما:   ء(جيى, كەيدە, ەشقاشان) 37. بالا كىمگە ءجيى شاعىمدانادى: (اكەسىنە, اناسىنا, اجەسىنە, اتاسىنا, اعاسىنا, دوستارىنا), باسقالارعا: _______________________________ 38. بالا ادامدارمەن تەز ءتىل تابىسا الا ما: ء(يا, جوق). 39. وعان كىممەن ءتىل تابىسۋ جەڭىل: (بالالارمەن, ۇلكەندەرمەن). 40. بالا اۋلادا باسقا بالالارمەن ويناي ما: ء(يا, جوق). 41. بالا كىممەن ارالاسادى: (كورشىلەرمەن, ءسىزدىڭ دوستارىڭىزدىڭ بالالارىمەن, وزىنەن كىشى بالالارمەن, وزىنەن ۇلكەن بالالارمەن, قۇرداس­تارىمەن, سىزدەردىڭ وتباسىلارىڭىزداعى باسقا بالالارمەن, وسىنداي جاعدايداعى بالالارمەن, دوستارى جوق). 42. ءسىزدىڭ بالاڭىز باسقا بالالاردى رەنجىتە مە: ء(جيى رەنجىتەدى, كەيدە رەنجىتەدى, رەنجىتپەيدى). 43. باسقا بالالاردىڭ ءسىزدىڭ بالاڭىزعا دەگەن قاتىناسىن قالاي باعالايسىز: (جاقسى, نەمقۇ­رايدى, جەك كورىنىشتى, مەيىرباندىق, جاۋاپ بەرە المايمىن). 44. بالاڭىز وكپەلەگىش پە: (وتە وكپەلەگىش, كەيدە وكپەلەگىش, وكپەلەگىش ەمەس). 45. بالا ءوزىنىڭ جانە باسقا بالالاردىڭ قاتى­سۋىمەن بولاتىن مەرەكەلەردى ۇناتا ما: ء(يا,ونشا ۇناتپايدى, جوق, جاۋاپ بەرە المايمىن). 46. بالا ۇنەمى ءتىل العىش پا: (ارقاشان ءتىل العىش, ءجيى ءتىل العىش, سيرەك ءتىل الادى, ەشقاشان ءتىل المايدى). 47. سىزگە بالا ءومىرىن ۇيىمداستىرۋدا ەڭ قيىن بولىپ كورىنەتىن نە: (بالا كۇتىمى, فيزيكالىق دامۋىنداعى پروبلەمالار, كولىك, قوزعالۋ, تۇراق­تى ديەتا وتكىزۋ, ەمدەلۋ ماسەلەلەرى, وقۋدى, دە­مالۋ­دى, بوس ۋاقىتتى ۇيىمداستىرۋداعى قيىن­دىق­تار, وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋ داعدىسىن قالىپ­تاستىرۋداعى قيىندىقتار, تۇلعانى قالىپ­تاستىرۋداعى قيىندىقتار) باسقالار: __________ 48. بالا ۇلكەندەردىڭ ۇنەمى قاسىندا بولۋىن قاجەت ەتە مە: ء(يا – قارىم-قاتىناس جاساۋ ءۇشىن , ءوزىن كۇتۋ مەن كومەكتەسۋ ءۇشىن, قاجەت ەتپەيدى). 49. بالاڭىزدى قاراۋسىز قالدىرۋعا ءجيى ءماجبۇر بولاسىز با: ________________________ 50. كۇندەلىكتى بالا كۇتىمىندە سىزگە كىم كومەكتەسەدى: _______________________________ 51. بالاڭىز وزىنە ايتىلعان ءسوزدى تۇسىنە مە: (تولىق تۇسىنەدى, ءىشىنارا, يشارامەن قوستاۋ ارقىلى, تۇسىنبەيدى). 52. بالانىڭ قارىم-قاتىناس جاساۋ قۇرالى: تولىق فرازالى سويلەۋ, قىسقا سويلەمدەر, جەكە سوزدەر, نۇسقاما يشارالار, باسقا قارىم-قاتىناس قۇرالدارى: ________________________________ 53. ءسىزدى بالا تارتىبىندەگى نە مازالايدى: (اگرەسسيۆتىلىگى, ۇيالشاقتىق, وتىرىكشىلىك, دورەكى­لىك, گيپەربەلسەندىلىك, كوڭىل ءبولۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, تىنىشسىزدىق, اشۋلانشاقتىق, جىلاۋىق, ەنجارلىق, جابىرقاڭقىلىق, قىر كورسەتۋشىلىك, تۇيىقتىق) ________________________________ 54. بالا مىنەزىنىڭ قانداي جاقتارى سىزگە ۇنايدى: __________________________________ 55.بالانىڭ اقىل-ويىنىڭ دامۋى: (جوعارى, ادەتتەگىدەي, تومەندەگەن,وتە تومەن ) 56. بالانىڭ فيزيكالىق دامۋى: (جاسىنا ساي, جاسىنان وزىق, جاسى بويىنشا ارتتا قالعان) 57. قازىرگى كەزدە بالانىڭ دەنساۋلىعىندا پروبلەما, سوزىلمالى اۋرۋلار بار ما, ولاردى بايانداپ بەرىڭىز: _______________________________________________________________________ 58. بۇل اۋىتقۋشىلىقتار قاي جاستا پايدا بولدى: ___________________________________ 59. بالانى ءداستۇرلى ەمەس مەديتسينا ادىسىمەن ەمدەدىڭىز بە (قايدا, قاشان, كىمدە جانە بۇل قانشا ۋاقىت الدى): ________________________ 60. بۇل ەم قانداي ناتيجە بەردى: (وڭ, تەرىس, ناتيجەسىز). 61. بالاڭىزبەن بايلانىستى پروبلەمالار ءۇشىن سترەسستى, كەرنەۋلەنگەن كۇيدى باسىڭىزدان ءجيى وتكىزەسىز بە: (ەشقاشان, كەيدە, ءجيى,ۇنەمى ). 62. بالاڭىزدىڭ بولاشاعى تۋرالى ويلاعاگندا ءسىزدى كوبىرەك مازالايتىن نە (مەكتەپتە وقۋ قيىندىقتارى, ماماندىق الۋ قيىندىقتارى, بولاشاقتا جۇمىسقا ورنالاسۋ قيىندىقتارى, وتباسىن قۇرۋ قيىندىعى, بولاشاقتا بالانىڭ بوگدە ادامنىڭ كومەگىنسىز ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىن ەمەستىگى, ەمدەلۋدىڭ قيىندىقتارى), باسقا جاۋاپ: __________________________________________ 63. قالاي ويلايسىز, بالاڭىز بولاشاقتا ءوزى ءومىر ءسۇرىپ, جۇمىس ىستەپ ءوز باسىن قامتاماسىز ەتە الا ما: ء(يا, ءيا بەلگىلى جاعدايدادا, جاۋاپ بەرە المايمىن). 64. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا قانداي جۇمىس بولاشاقتا ءسىزدىڭ بالاڭىزعا قولايلى جانە قاجەت بولا الادى: _________________________________________________________________________ 65. ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزشە, ءسىزدىڭ بالاڭىز بولاشاقتا ءوز بەتىنشە ءومىر ءسۇرىپ, ماماندىق الۋى ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك: ___________________ 66. ءسىز بالاڭىزدى جەتكىزۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن, الەۋمەتتىك قولداۋ جۇيەسىنەن, قوعامدىق ۇيىمداردان قانداي كومەك العىڭىز كەلەدى:________________________________________   67. سۇراقتارعا جاۋاپ بەرگەن اناسى, اكەسى, اجەسى, اتاسى, اعاسى, اپاسى, بالانىڭ باسقا تۋىسى: ___________________________________ 68. ساۋالنامانى تولتىرعان كۇن:_____________________________________________________ بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءادى­لەت مينيسترلىگىندە 2011 جىلعى 18 قاڭ­تاردا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق كەسىمدەردى مەملەكەتتىك تىركەۋدىڭ تىزىلىمىنە №6742 بولىپ ەنگىزىلدى.