ءبىر عاجابى, ءابدىمۇتال الىبەكوۆتى تانيتىنداردىڭ ءبارى جاقسى كورەدى. ءبارى ابەكە دەپ سىيلايدى. رەتى كەلگەن جەردە ءبارى وعان ءىلتيپات بىلدىرگىسى كەلىپ تۇرادى. ال دوستارى مەن جورا-جولداستارىنىڭ وعان دەگەن ىقىلاسى تىپتەن بولەك. ابەكەڭمەن ونداعان جىلدار بويى بىرگە جۇرگەندە ءبىر بوتەن مىنەز تانىتپاعان اقپەيىل ادالدىعىنا ءتانتى بولا ما, كىم ءبىلسىن, كەيدە قىزا-قىزا كەلگەن دوستارى: «ابەكەڭمەن جولداس بولعان ادام باقىتتى. ولاي بولاتىن سەبەبى – ابەكەڭنىڭ قاسىندا ءبىراز جىل جۇرگەننەن كەيىن كۇنادان تازاراسىڭ, ءسابي پەيىلدى پاك ادامعا اينالاسىڭ» – دەپ ءازىل-شىنى ارالاس ءازىل-قالجىڭ ايتاتىنى دا بار. مىنە, وسى قالجىڭنىڭ استارىندا ابەكەڭە, ونىڭ پەرىشتەدەي پاك پەيىلىنە دەگەن ريزاشىلىق جاتادى.
ءيا, ول تۋرالى جۇرت وسىنداي پىكىردە. ال ءوزى ولاي ويلامايدى. وسىدان ون جىل بۇرىن ەلۋدى ەڭسەرىپ, بۇگىندە الپىس دەگەن اتالى جاستىڭ اۋىلىنا مويىن بۇرعان ابەكەڭنىڭ ومىردە ءجۇرىپ وتكەن جولى قانشالىقتى ماعىنالى بولسا, قاراپايىمدىلىعى سوعان كەرىسىنشە. بىلايشا ايتقاندا, ابەكەڭنىڭ بۇل ورايداعى ءپالساپاسى مىناعان سايادى: مەن قۇداي بەرگەن نەسىبەمدى تەرىپ جەپ جۇرگەن قاتارداعى قازاقتىڭ ءبىرىمىن. دۇرىس-اق دەلىك. ءبارىمىز دە سولاي. ءبارىمىز دە قاتارداعى قازاقتىڭ ءبىرىمىز. بىراق ارقايسىمىز وزىمىزشە ءىرى ەمەسپىز بە؟ ارقايسىمىزدىڭ وزىندىك بەت-بەينەمىز, وزىندىك كەلبەتىمىز بار ەمەس پە؟ ابەكەڭ دە سول سياقتى. ونىڭ بولمىس-ءبىتىمى مەنىڭ جەكە پىكىرىم بويىنشا, ءتىپتى وزىمەن قاتار جۇرگەن كوپ ادامداردان بيىكتەۋ دە بولىپ كورىنەدى. ەندى وسى ويىمدى دالەلدەۋگە تىرىسايىن.
بىرىنشىدەن, ابەكەڭ وتە ادال ادام. ادالدىقتىڭ اياسى كەڭ عوي. وتباسىنا ادالدىق, اينالاڭا, ياعني قوعامعا ادالدىق, دوس-جارانعا ادالدىق, ماماندىعىڭا ادالدىق, قىزمەتىڭە ادالدىق... وسىلاي كەتە بەرەدى. ءبىز – ادامدار, پەندەمىز عوي. جوعارىدا اتالعان ادالدىقتاردى ساقتاۋعا تىرىسقانىمىزبەن, كەيبىر تۇستاردا السىزدىك تانىتىپ الۋىمىز ابدەن مۇمكىن. ال ابەكەڭنىڭ بويىندا وسى ادالدىقتىڭ ءبارى بار. وسى ادال مىنەز ابەكەڭە قايدان دارىدى ەكەن دەپ تە ويلايسىڭ كەيدە. بالكىم, بۇل اتاسىنىڭ قۇران اشىپ قويعان «ءابدىمۇتال», ياعني «قۇدايدىڭ ق ۇلى» دەگەن ەسىمىنىڭ شاپاعاتى ما ەكەن, كىم ءبىلسىن. ايتەۋىر امبەباپ ادالدىق ابەكەڭنىڭ بويىنا قۇداي بەرگەن ابزال قاسيەتتەردىڭ ءبىرى.
جوعارىدا ءبىز ادالدىق ۇعىمىنىڭ بىرنەشەۋىن اتاپ وتتىك. سونىڭ ءبىرى – ماماندىققا ادالدىق. ابەكەڭ بۇل باعىتتا دا قامشى سالدىرماي كەلە جاتقان جامپوزداردىڭ قاتارىندا. ول – جۋرناليست. جۋرناليست بولعاندا دا اناۋ-مىناۋ ەمەس, ءسوز ساپتاۋدى قاپىسىز مەڭگەرگەن, قازاقتىڭ قاراسوزىن تۇششىمدى ويلارىمەن تۇزدىقتاپ, وقىرمانىن ەلىكتىرىپ اكەتەتىن تالاي وچەركتەرى مەن پۋبليتسيستيكالىق ماقالالارى ارقىلى رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنا الدەقاشان تانىمال بولعان جۋرناليست. ونىڭ سان الۋان تاقىرىپتى قامتيتىن ماتەريالدارى وقىرماندى ەشقاشان بەي-جاي قالدىرمايدى.
ابەكەڭنىڭ قالامىنا جەل ءبىتىپ, ءوز تۇرعىلاستارىنان وزا شاۋىپ, قازاقستاننىڭ تانىمال جۋرناليستەرىنىڭ قاتارىنان ورىن الۋىنا ەكى بىردەي جوعارى وقۋ ورنىنىڭ – قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن لەنينگراد (قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگ) مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە تۇبەگەيلى ءبىلىم الۋى ءوز سەپتىگىن تيگىزگەن شىعار دەگەن ويدامىز. ال ەڭ باستىسى, ءبىلىمدى كوكىرەككە قۇيىپ, توقي بىلۋدە عوي. ابەكەڭ بۇل جاعىنا كەلگەندە دە العىرلىعىن تانىتقان سياقتى.
جالپى, ابەكەڭنىڭ شىعارماشىلىعى ايتەۋىر اتىم شىقسىن دەيتىن پەندەشىلىك ويدان اۋلاق شىعارماشىلىق. ول نە تۋرالى جازسا دا, قانداي ماسەلە كوتەرسە دە, سول ءوزى اڭگىمەلەپ وتىرعان تاقىرىپ توڭىرەگىندە كەڭىنەن تولعاپ, پىكىر ءبىلدىرىپ, وقىرمانعا وي تاستايدى. ءوزىن تولعاندىرعان ماسەلە باسقالاردىڭ دا كوكەيىنە جەتسە ەكەن دەگەن ىزگى نيەتى بايقالىپ تۇرادى («قاسىرەت», «اسكەردەگى دەرت», «بالانىڭ كوڭىلى باتىستا», «ويى وياۋدىڭ نامىسى قالعىمايدى», «ەسكەرتكىشتەر ورناتۋ – ەلدىككە سىن»). گازەت بەتى كوتەرمەيتىندىكتەن, ءبىز بۇل ارادا ماقالالاردىڭ مازمۇنىنا توقتالا المايتىنىمىزدى ەسكەرتەمىز.
جانە ءبىر قىزىعى – ابەكەڭنىڭ ماقالالارى كوبىنە ونىڭ ءوز ءومىرىنىڭ ءبىر بولشەگى سياقتى اسەرگە بولەپ وتىراتىنى بار. باسقاشا ايتقاندا, وقىرمان ءوزىن ماقالا ەمەس, وقيعاسى قىزىقتى ءبىر اڭگىمە وقىپ وتىرعانداي سەزىنەدى. بۇدان ءبىر جاعىنان اۆتوردىڭ ءوزى جاقسى بىلەتىن نارسەلەردى عانا جازۋعا ۇمتىلاتىنى جانە سونى وقىلاتىنداي ەتىپ قىزىقتى بايانداۋعا, وقيعالاردى ويناتىپ بەرۋگە كۇش سالاتىنى اڭعارىلادى.
ماسەلەن, «سۇلۋلىقتىڭ سىرىن ۇققان» دەگەن ماقالاسىندا اۆتور سىنىپتاس دوسىنىڭ مىنەز-قۇلقىن ايشىقتى كەستەلەپ, ونىڭ ومىردە قول جەتكىزگەن تابىستارىن, شىعارماشىلىق جولىن تارتىمدى اڭگىمەلەي كەلىپ, ءوزىنىڭ وقۋشىلىق جىلدارداعى ءومىربايانىن وقيعاعا جاناما تۇردە ادەمى كىرىكتىرەدى. ال «پيراميدا ەلىندە» اتتى كولەمدى ماقالادا اسكەري بورىشىن مىسىر ەلىندە وتەگەن اۆتوردىڭ باسىنان كەشكەن وقيعالارى, سول تۇستاعى ساياسي جاعدايلارمەن استاسا ءورىلىپ, وقىرمان كوكەيىندە قىزىقتى ءبىر اڭگىمە دارەجەسىندە قالىپ قويادى.
سول سياقتى «ۇلتتىق پوەزيامىزداعى ۇلىقبەك جىرلارى», «قازاقتىڭ قونىسبايى», «الەم تانىعان ءالىمجانوۆ» اتتى ماقالالاردا اۆتور ءوزىن قالامى جۇيرىك ادەبيەت زەرتتەۋشىسى رەتىندە كورسەتەدى. مۇندا قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ شىعارمالارى كاسىبي تالداۋ وبەكتىسىنە اينالۋمەن قاتار, اۆتوردىڭ الماتى, لەنينگراد شاھارلارىنداعى ستۋدەنتتىك جىلدارى قوسارلاسا ءورىلىپ, شىعارمالاردىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرا تۇسەدى.
«الىستاعى امەريكا ايشىعى» دەگەن ماقالاسى دا وسىعان ۇقساس. مۇندا دا اۆتور ساپار بارىسىندا كورگەن-بىلگەندەرىن قۇر انشەيىن تامسانا بايانداي بەرمەي, الپاۋىت ەل – امەريكا تۋرالى وزىندىك پىكىر ءتۇيىپ, ونىڭ جاقسى-جامان جاقتارىمەن وي ءبولىسىپ, بەلگىلى ءبىر قورىتىندى جاساپ وتىرادى.
ارينە, ابەكەڭنىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى كەڭىنەن تولعاۋعا بولار ەدى. ونىڭ ادەبي شىعارمالاردى تالداۋعا قۇرىلعان رەتسەنزيالارى («قايران كوپەننىڭ كوكەلەرى-اي», «بىزگە تانىس تاعدىرلار»), قازاقتىڭ م. اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ ساحناسىندا قويىلعان سپەكتاكلدەردەگى رەجيسسەرلەردىڭ ۇستانىمى مەن ارتىستەردىڭ ويىنىنا بايلانىستى ورتاعا سالىنعان ساليقالى پىكىرلەرى («مالاحوۆ نەگە توقتامادى؟», «الىشەر ناۋاي» – قازاق ساحناسىندا»), جۋرناليستىك تالداۋعا قۇرىلعان كوكەيكەستى ماقالالارى («انانى تىلدەۋ – اناڭدى تىلدەۋ», «جولداسپىز با, مىرزامىز با؟», «اقمولاعا جىبەرۋ كەرەك»), جەكە ادامنىڭ ءومىرىن سۋرەتتەۋگە ارنالعان پورترەتتەرى («مۇزارت شىڭداي مۇستافا شوقاي», «الۋان قىرلى اقسەلەۋ اعا», «سۋرەتتەن سوڭعى سەرگەلدەڭ») جونىندە ارنايى زەرتتەۋ ماقالاسىن جازسا دا ارتىق ەمەس. ابەكەڭنىڭ قالامدى قارۋ ەتكەن ازاماتتىق ۇنىنە, جۋرناليستىك شەبەرلىگىنە سولاي ەتكەندە عانا تولىعىراق كوز جەتكىزۋگە بولادى.
ابەكەڭنىڭ جانە ءبىر قىرى بولىپ تابىلاتىن قىزمەتكە ادالدىعى وسى جۋرناليستيكا سالاسىندا باستالعان ەڭبەگىنەن ءوربيدى. ءا.الىبەكوۆ پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە قازىرگى كەزدە اتقارىپ جۇرگەن قىزمەتىن قوسا العاندا, ەكى-اق جەردە جۇمىس ىستەگەن ادام. ءبىرىنشىسى لەنينگراد مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن ءبىتىرىپ كەلگەننەن كەيىن ورنالاسقان «سوتسياليستىك قازاقستان» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان») گازەتى. ەكىنشىسى جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, بۇگىنگى اتقارىپ جۇرگەن مەملەكەتتىك قىزمەتى.
اعا گازەتتە تابانداتقان ون جىل شىڭدالۋ مەكتەبىنەن ءوتتى. قاتارداعى ءتىلشى بولدى, كەيىن ءبولىم باسقاردى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندەگى قىزمەتكە ساياسي تۇرعىدان ابدەن تولىسقان مامان رەتىندە كەلدى. سودان بەرى وتكەن جيىرما جىلدا ابەكەڭ ۇلكەن مەكەمەدەگى جاۋاپتى قىزمەتتى ابىرويمەن اتقارۋدا. ونىڭ ىشىندە سوڭعى ونشاقتى جىلدىڭ بەدەلىندە سارابدال ساياساتكەر, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ باسشىلىعىمەن مەملەكەتىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە قاتىستى نەبىر جاۋاپتى جۇمىستاردى وزىنە و باستان ءتان تياناقتىلىقپەن ءھام ادالدىقپەن مۇلتىكسىز ورىنداۋدا. ءار جىلدارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە 10 جىل», «استاناعا 10 جىل», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا 10 جىل» مەرەكەلىك مەدالدارىمەن, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەملەكەتتىك مەدالىمەن ماراپاتتالۋى سول ادال ەڭبەگىنىڭ, تياناقتىلىعىنىڭ جەمىسى بولسا كەرەك.
ابەكەڭنىڭ وتباسىنا ادالدىعى تۋرالى ايتقاندا, زايىبىمەن, بالا-شاعاسىمەن شەكتەلۋ ازدىق ەتەدى. ونىڭ وتباسى ءوسىپ-ونگەن, ونەگەلى ورتا. زايىبى قاتيرا قر پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ دوتسەنتى, ۇل-قىزدارى جوعارى ءبىلىمدى ماماندار.
ابەكەڭنىڭ ءوزى ءبىر كىندىكتەن بەس اعايىندى: ەكى قىز, ءۇش ۇل. ولاردىڭ ءبارى ەرجەتكەن, بويجەتكەن, ءوز الدارىنا وتاۋ قۇرعان, بالالى-شاعالى جاندار. ابەكەڭنىڭ سوندا دا جانى تىنبايدى. بۇگىندە جاسى توقسانعا تايانعان, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, اكەسى سادىق ەسىنە تۇسەدى. ول كىسىنىڭ جاعدايى جامان ەمەس, اۋىلداعى ىنىلەرى, كەلىندەرى كۇتىمگە العان. سوندا دا كۇنارا تەلەفون سوعىپ, حابارلاسادى. دۇرىستاپ قاراڭدار دەپ پىسىقتايدى. اراسىندا وتكەن جىلدارداعى وقيعالار جادىندا جاڭعىرىپ, «وي ءومىر-اي!» دەپ ءبىر كۇرسىنىپ الادى.
تۋعان اناسى الىبەكوۆا ءپاتي ناۋقاستانىپ, 1969 جىلى قايتىس بولعاندا ابەكەڭ ەرجەتىپ, مەكتەپ بىتىرگەن ۇل ەدى. ەسەسىنە وزىنەن باسقالارىنىڭ ءبارى جاس بولاتىن. كىشى قارىنداسى ۇشتە, ءىنىسى ءبىرجارىمدا. قارا جامىلعان ۇيدە قيىن ءومىر باستالدى. ءابدىمۇتال اكەسىنە بولىسىپ, ءۇي شارۋاسىنا, باسقا دا شارۋاشىلىقتارعا شاماسى كەلگەنشە كومەكتەسەدى. دەگەنمەن, ايەل جوق ۇيدە قايبىر بەرەكە بولسىن. ءسويتىپ جۇرگەندە, قازاق «جىرتىق ءۇيدىڭ قۇدايى بار» دەمەي مە, ۇيگە ايسۇلۋ دەگەن اپاسى كەلدى. سول كۇننەن باستاپ ۇيدە ءبىر شۋاق پايدا بولدى.
قازىر ويلاپ وتىرسا, ايسۇلۋ تاتەسىمەن بىرگە ء(ابدىمۇتال ەكىنشى شەشەسىن وسىلاي اتايتىن) بۇلاردىڭ ۇيىنە باق كەلگەن ەكەن. سول تاتەسى اكەسىمەن وتىز جىل وتاسىپ, ءۇش كەلىن ءتۇسىرىپ, بالالاردى ورىن-ورنىنا جايعاستىرىپ, 2009 جىلى 72 جاسىندا دۇنيەدەن قايتتى. مىنە, قازاقتىڭ, قازاق ايەلىنىڭ دارحاندىعى! وسىنى ويلاعاندا ابەكەڭنىڭ كوڭىلى بوسايدى, كوزىنە جاس ۇيىرىلەدى. «قايران, ايسۇلۋ تاتەم», دەپ قامىعادى. ال مەن بولسام ابەكەڭنىڭ بويىنداعى قاينار بۇلاقتاي تۇمسا ادالدىق اۋلەتىنەن دارىعان ەكەن-اۋ دەگەن ويعا كەلدىم. بار بول, اسىل دوس! ادالدىقتى سەرىك ەتىپ, العا وزا بەر دەمەكپىن.
ورىنبەك جولدىباي, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.