وندا تەستەگى باللعا ەمەس, ءبىلىم ساپاسىنا باسىمدىق بەرىلەدى
قازىر ءبىلىم سانمەن ەمەس, ساپامەن ولشەنەتىن ۋاقىت. ساپالى ءبىلىم سانالى ۇرپاقتى قالىپتاستىرىپ قانا قويمايدى, كەيىنگىلەرگە ۇلگى-ونەگە بولادى. وقۋ ساپاسىن باعالاۋ ءىسى ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى وزگەردى. ەسكى ءسۇرلەۋدەن شىعىپ, زامان تالابىنا ساي مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 11 جىلعى وقۋ ۇلگەرىمىن تەست تارازىسىندا ولشەۋ ءوز ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى.
ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) ەلىمىزدە 2004 جىلدان بەرى ءبىر ەرەجە بويىنشا وتكىزىلىپ كەلەدى. بيىلعى جىلى وتكىزىلەتىن ۇبت-عا دايىندىق قىزۋ جۇرگىزىلۋ ۇستىندە. وسى ازىرلىك بارىسىندا وتكەن جىلدار تاجىريبەسى ساراپتالدى. كەمشىلىكتەردى جويۋ جولدارى قاراستىرىلىپ, ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارى ويلاستىرىلىپ جاتىر. بيىلعى جىلى 128 مىڭنان استام مەكتەپ بىتىرۋشىلەر ۇبت-عا قاتىسۋعا تىلەك ءبىلدىرىپ وتىر. بۇل جالپى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 80 پايىزى دەۋگە بولادى. «ءبىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ 28-ءشى بابىنا سايكەس تالاپكەر جوعارى وقۋ ورنىنا مەكتەپ بىتىرەتىن جىلى تۇسۋگە تىلەك بىلدىرگەن جاعدايدا ۇبت-عا قاتىسۋعا مىندەتتى.
وسى ارادا كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعان مىنا ءبىر ماسەلەنى ايتا كەتسەم دەيمىن. ول ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ءجونىندە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇيەلى جۇرگىزىلىپ جاتقان ەدى. ءاربىر وبلىس اكىمى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى اراسىندا باعدارلامانىڭ ماقساتتى ينديكاتورلارى مەن كورسەتكىشتەرىنە جەتۋ جونىندە كەلىسىم جاسالىپ, وعان قول قويىلۋدا. بۇل كەلىسىمگە 5 ينديكاتور جانە 20-دان ارتىق كورسەتكىشتەر ەنگىزىلگەن. ولاردىڭ اراسىندا ءبىز جوعارىدا ايتقان ءبىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋ دە بار. بىراق وندا «ۇبت ورتاشا بالى» دەگەن كورسەتكىش جوق. ءبىز ارقاشان پرەزيدەنت بەكىتكەن باعدارلاماعا ساي جۇمىس ىستەۋمەن قاتار, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋدى باسشىلىققا الامىز. بۇل ەلدىڭ كەلەشەگى سانالاتىن جاس ۇرپاقتىڭ ءوركەنيەت كوشىنەن قالماي, ءبىلىم بىلىگىمەن وق بويى الدا جۇرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
ەندى ۇبت-نىڭ باستى ۇيىمداستىرۋشىلارى كىمدەر دەگەنگە جاۋاپ بەرەتىن بولساق, ول مەملەكەتتىك كوميسسيا, مينيسترلىك وكىلدەرى, ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى (ۇتو) فيليالدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بولىپ تابىلادى. وسى ارادا قاداپ ايتار ءبىر ماسەلە, وتكەن جىلى زاڭدىلىقتان اتتاپ, نەگىزگى تەحنولوگيانى بۇزىپ, جوعارى بالل الۋ ماقساتىندا تالاپكەرلەرگە كومەك كورسەتۋگە ارەكەت ەتكەندەر بايقالعان ەدى. كوبىنەسە مۇنداي جاعدايلار – ۇبت ءناتيجەسى ارقىلى مۇعالىمنىڭ, مەكتەپتىڭ, ءبىلىم سالاسىن باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, اۋدان جانە وبلىس دەڭگەيىندەگى قىزمەتكەرلەردىڭ ابىروي-بەدەلىن كوتەرۋگە ۇمتىلعانداردىڭ ىسىنەن تۋىنداعانى جاسىرىن ەمەس. ءتىپتى «ۇبت كەزىندە الىنعان ورتاشا بالل» كورسەتكىشى بارلىق مۇمكىن بولاتىن رەيتينگتەر ءۇشىن باعالاۋ تاسىلىنە اينالعانىن دا جوققا شىعارا المايمىز. مۇنداي جات قىلىقتارعا ەندىگى جەردە ورىن بەرىلمەيدى. سوندىقتان دا بيىل تەستىلەۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋگە تىكەلەي قاتىسى بار ازاماتتارعا وسى جاعىن قاتاڭ تاپسىرىپ, اقپاراتتىق-تۇسىندىرمە جۇمىستارىن ءجۇرگىزۋدى جۇكتەپ وتىرمىز.
مەملەكەت باسشىسى اعىمداعى جىلدىڭ 17 ساۋىرىندە, ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنداعى ءسويلەگەن سوزىندە ۇبت كەزىندەگى ورتاشا بالمەن ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋعا بولمايتىنىن جانە ول ەرەكشە كورسەتكىش ەمەس ەكەندىگىن ايتتى. ۇبت-عا قاتىسى بار ءار ازامات وسى تاپسىرمانى بۇلجىتپاي ورىنداۋى ءتيىس.
جالپى, مەكتەپ ءبىتىرۋشى ءتۇلەكتەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارى بيىلعى تەستىلەۋ كەزىندە قانداي وزگەرىستەر, نەندەي جەڭىلدىكتەر بولادى دەگەندى اسىعا كۇتىپ وتىرعانى انىق. ءيا, اعىمداعى جىلى تەستىلەۋدى وتكىزۋدىڭ رەتتەۋشى ءنورماتيۆتى قۇجاتتارىنا ازداعان وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن دە ايتا كەتۋدى پارىز سانايمىز. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك كوميسسيا مەن مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ فۋنكتسيالارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى: ءبىرىنشى, مەملەكەتتىك كوميسسياعا ۇبت-نى وتكىزۋ كەزىندە قوعامدىق ءتارتىپتى, سونداي-اق تەستىلەۋگە وقۋشىلاردى اكەلۋدى تالاپقا ساي ۇيىمداستىرۋ, سىناق تاپسىراتىن ورىنعا كىرگىزۋ بارىسىندا مەتالىزدەگىشتەردى قولدانۋ فۋنكتسياسىن بەرۋ, ەكىنشى سىناق تاپسىرۋ كەزىندە ءتارتىپ بۇزعان بىتىرۋشىلەردى اۋديتوريادان شىعارۋ فۋنكتسياسىن مەملەكەتتىك كوميسسيادان مينيسترلىك وكىلىنە بەرۋ, تاعى باسقا.
بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىنى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى قازىر تالاپقا ساي جۇرگىزىلۋدە. ەلىمىزدە ۇبت تاپسىرۋعا ارنايى جابدىقتالعان 154 پۋنكت بار دەسەك, ولاردىڭ 49-ى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عيماراتىندا, 105-ءى اۋىل مەكتەپتەرىندە ورنالاستىرىلعان. قازىرگى كەزدە بارلىق ۇبت وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ ء(ۇبتوپ) تەستىلەۋگە دايىندىقتارى تەكسەرىلۋدە. وسى تەكسەرۋ بارىسىندا سىناقتى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ جۇمىستارىنىڭ جۇيەلى ءجۇرىپ جاتقاندىعى, اۋديتوريالىق قورلاردىڭ قاناعاتتانارلىق جاعدايدا ەكەندىگى, بىتىرۋشىلەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ جانە مۇعالىمدەر اراسىندا ۇبت جونىندە اقپاراتتىق-تۇسىندىرمە جۇمىستارىنىڭ وتكىزىلىپ جاتقاندىعى, اقپاراتتىق تاقتالار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ماقالالار جاريالانا باستاعانى انىقتالدى. بارلىق ۇتو (ۇلتتىق تەست ورتالىقتارى) فيليالدارى قاجەتتى تەحنيكالارمەن جابدىقتالعان. كەمشىلىكتەر انىقتالعان جەرلەردە ونى تەز ارادا جويۋ شارالارى جان-جاقتى قاراستىرىلۋدا. جوعارىدا ايتقان, اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرمە جۇمىستارى كەزىندە جەرگىلىكتى جەرلەردەگى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرىمەن, مەملەكەتتىك كوميسسيا مۇشەلەرىمەن, ءبىلىم بولىمدەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن جانە مەكتەپ مۇعالىمدەرىمەن تياناقتى پىكىر الىسۋلار بولدى. ونداي سەمينارعا ءار وبلىستان 100-500 تىڭداۋشى قاتىستى. مۇنداي باسقوسۋلار كەي وبلىستاردىڭ اۋداندارىندا دا ءوتتى.
ۇلكەن سىناققا قاتىسى بار مينيسترلىك وكىلدەرى ءۇشىن دە ارنايى سەمينار ۇيىمداستىرىلدى. سەمينارلارعا 600-گە جۋىق ادام قاتىستى. وندا ۇبت-نىڭ ەرەكشەلىكتەرى, ەمتيحان كەزىندە تۋىندايتىن ماسەلەلەرگە باستى نازار اۋدارىلدى. سەمينار سوڭىندا ولار العان اقپاراتتارى بويىنشا تەست تاپسىردى.
مەكتەپ بىتىرۋشىلەردى ۇبت تەحنولوگياسىمەن تانىستىرۋ جۇمىستارى دا, بايقاۋ سىناقتارى دا ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلدى دەۋگە نەگىز بار. ولار ۇتو فيليالدارى ارقىلى ءبىرىنشى توقساندا 306705 دانا بايقاۋ سىناعىنىڭ كىتاپشالارى, ودان كەيىنگى كەزەڭدە 176256 وقۋ ادىستەمەلىك قۇرالدارى ارقىلى تەست تاپسىرۋدىڭ تالاپتارىمەن تانىستى. وتكىزىلگەن بايقاۋ سىناقتارى وقۋشىلاردىڭ سۇرانىسىنا قاراي بولادى.
بايقاۋ سىناقتارى وتكىزىلىپ كەلە جاتقانمەن ونىڭ كەيبىر تۇستارىندا ويلاساتىن جەرلەر بارشىلىق. اسىرەسە, سىناق تاپسىرۋدىڭ ادىستەمەسى ءالى قالىپتاسىپ بولعان جوق. جاقسى ادىستەمە بولعان جاعدايدا ۇبت-عا دايىندىقتى ساپالى جۇرگىزۋگە بولادى. قازىرگى كەزدە تەست تاپسىرۋعا تالپىنىپ جۇرگەندەردىڭ دۇرىس جاۋاپ وسى دەگەن ۇمىتپەن كەيبىر جاۋاپتاردى جيناۋعا اۋەستەنىپ العانىن بايقاۋعا بولادى. شىندىعىنا كەلگەندە, بۇل سەنىمدى اقتامايتىن تىرلىك ەكەنىن بىردەن ايتا كەتسەم دەيمىن. كەيبىر مەكتەپتەردە تەستىلەۋ اپتا سايىن وتەدى. بىراق ونىڭ ءبارى دايىندىق ساپاسىن جوعارىلاتا بەرمەيتىنى دە راس. سوندىقتان, وسى ماسەلەلەردى مۇددەلى ۇيىمدار, ءتاجىريبەلى ۇستازدار, مۇعالىمدەر ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتتارى بىرلەسىپ, بايقاۋ سىناعىن وتكىزۋدىڭ ادىستەمەسىن جاساپ, ونىڭ ءتيىمدى جولدارىن ۇسىنسا, وقۋشىلارعا جەڭىل بولار ەدى. مۇنى ايتۋداعى سەبەپ, مەكتەپتەردە وتكەن تەستىدەن جوعارى بالل الىپ جۇرگەن كەيبىر تۇلەكتەردىڭ ۇبت-داعى كورسەتكىشى الدەقايدا تومەن شىعىپ, بۇل قالاي دەگەن كۇدىكتى ويدا قالىپ جۇرەتىنىن بىلەمىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سىناق تاپسىرۋدىڭ ءادىستەمەسى ارقىلى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە بولادى دەسەك, ونىڭ ءتيىمدى جول-جوباسىن الداعى ۋاقىتتا تالاپكەرلەرگە ۇسىنعانىمىز ءلازىم.
وسى ارادا ۇبت-دا پايدالانىلاتىن تەست تاپسىرمالارىن كىمدەر ازىرلەيدى دەگەن سۇراققا دا جاۋاپ بەرە كەتكەنىمىز ءجون سەكىلدى. سۇراقتاردى نەگىزىنەن مەكتەپتە وقۋشىلارعا تاربيە بەرىپ, ءبىلىم ۇيرەتىپ جۇرگەن بىلىكتى ۇستازدار قاۋىمى جاسايدى. قازىر سونداي ىرىكتەلگەن ماماندار سانى 300-گە جۋىقتادى. ولار ءار جىلى تەست سۇراقتارىن جەتىلدىرىپ وتىرادى. تەك قانا جەتىلدىرىپ قويمايدى, بىرنەشە رەت ساراپتاۋدان وتكىزەدى. اسىرەسە, سۇراقتاردىڭ مەكتەپ باعدارلاماسىنا ساي بولۋىن قاداعالايدى.
تەست سۇراقتارى مەملەكەتتىك قۇپيا بولىپ سانالادى. ونى بۇزعاندار زاڭ تالابى بويىنشا جاۋاپقا تارتىلادى. سوندىقتان دا بارلىق اتقارىلاتىن جۇمىستار مەملەكەتتىك قۇپيالاردى ساقتاۋ ەرەجەسىنە سايكەس جۇرگىزىلەدى. ەمتيحان ماتەريالدارىن قۇپيا ۇستاۋ جانە ونىڭ شاشاۋ شىقپاۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر. ەمتيحان ماتەريالدارىن تەست وتكىزىلەتىن پۋنكتتەرگە جونەلتۋ جۇمىستارىمەن تەك قانا رۇقساتى بار ادامدار عانا اينالىسۋعا قۇقىلى. تەستكە قاجەت دۇنيەلەر قويىلعان كابينەتتەر ۇزدىكسىز جازىپ وتىراتىن بەينەباقىلاعىشتارمەن جابدىقتالعان. سەرۆەر, كومپيۋتەرلىك تەحنيكالار ورنالاسقان بولمەلەر دە دابىل قاققىش قۇرالدارمەن جاراقتالعان.
وسىنداي جۇمىستاردىڭ ءبارى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسۋدا. باعدارلامادا بولاشاقتا تەستىلەۋ جۇيەسىنىڭ دامۋ باعىتتارى كورسەتىلگەن. وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم الۋىن سىرتتاي باعالاۋ جۇيەسى دۇنيەجۇزىلىك ءتاجىريبەنى ەسەپكە الا وتىرىپ دامىتىلۋدا. ۇلتتىق تەستىلەۋ باستاۋىش, نەگىزگى جانە بەيىندىك مەكتەپتەردى بىتىرگەننەن سوڭ وتكىزىلەدى: ءبىرىنشى, باستاۋىش مەكتەپتەردە – تاڭداۋ ارقىلى, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن انىقتاۋ, ەكىنشى, نەگىزگى مەكتەپتەردە (10 سىنىپتان كەيىن) – ءارى قاراي وقۋ باعىتىن بەلگىلەۋ, ءۇشىنشى, بەيىندىك مەكتەپتەردە – العان ءبىلىمى مەن ىسكەرلىگىن دايەكتەۋ كوزدەلگەن.
تالاپكەرلەر قانداي ساباقتاردان تەست تاپسىرامىز دەگەندى اسىعا كۇتىپ وتىرعانى ءسوزسىز. بيىل 5 پاننەن سىناق وتەدى. ول – انا ءتىلى (وقىتۋ ءتىلى), ماتەماتيكا, قازاقستان تاريحى, مەملەكەتتىك تىلدە وقىتپايتىن مەكتەپتەر ءۇشىن – قازاق ءتىلى, قازاق تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەر ءۇشىن – ورىس ءتىلى جانە جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ كەزىندە تاڭداعان بولاشاق ماماندىعىنا بايلانىستى تاڭداۋ ءپانى.
«ءبىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ 9-بابىنىڭ 4-تارماعىنا سايكەس ورتا ءبىلىم تۋرالى اتتەستات الۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىل مەن ورىس ءتىلى ۇبت باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن مىندەتتى پاندەر بولىپ تابىلادى. سىناق ناتيجەلەرى 125 بالدىق جۇيە, جالپى ورتا ءبىلىم تۋرالى اتتەستات الۋ ءۇشىن بەس بالدىق كورسەتكىش باعامەن باعالانادى. بالداردى باعاعا اۋىستىرۋدى مينيسترلىك بەلگىلەگەن كەستەگە ءسايكەس مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇرگىزەدى.
ەمتيحان تاپسىرعان بىتىرۋشىلەرگە: ۇبت-نىڭ 3 مىندەتتى (وقىتۋ ءتىلى, قازاقستان تاريحى, ماتەماتيكا) جانە 1 تاڭداۋ پاندەرى بويىنشا سەرتيفيكات, جالپى ورتا ءبىلىم تۋرالى اتتەستات بەرىلەدى. مەكتەپ بىتىرۋشىلەر ءۇشىن مەملەكەتتىك گرانت كونكۋرسىنا قاتىسۋ جانە رەسپۋبليكامىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا اقىلى نەگىزدە وقۋعا ءتۇسۋدىڭ شەكتى دەڭگەيى 50 بالل («جالپى مەديتسينا» ماماندىعى ءۇشىن – 55 بالل). بىردەن ايتا كەتەلىك, ۇبت-نى قايتا تاپسىرۋعا رۇقسات بەرىلمەيدى.
تەستىلەۋدىڭ ءوتۋ مەرزىمىنە كەلەتىن بولساق, ول 4 ماۋسىمنان باستالادى. ەگەر مەكتەپ ءبىتىرۋشىلەر تەست تاپسىرۋ پۋنكتىنەن الىستا تۇراتىن بولسا, ونى ءتيىستى ورىندار دەر كەزىندە جەتكىزۋگە مىندەتتى. وقۋشىلارعا قولايلى جاعداي جاساپ, تاماقتاندىرۋ جۇمىسى دا سولارعا جۇكتەلگەن. سول سەكىلدى, بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ, ىشكى ورگان قىزمەتكەرلەرىنىڭ مىندەتى بولىپ سانالادى.
مەكتەپ ءبىتىرۋشى ۇبت-عا ءوزىمەن بىرگە جەكە باسىن كۋالاندىرۋ كۋالىگىن, رۇقساتتاماسىن, قارا نەمەسە قارا كوك پاستاسى بار قالامساپ جانە قارىنداش, ال «حيميا» ءپانىن تاڭداعان جاعدايدا مەندەلەەۆ جانە تۇزداردىڭ ەرىتىندىسى كەستەسىن الىپ كەلۋگە بولادى.
مەكتەپ ءبىتىرۋشى تەستىلەۋ كەزىندە ءوزىن ءتارتىپتى ۇستاۋى جانە ۇبت-نى ۇيىمداستىرۋ جانە ءوتكىزۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىقتى ساقتاۋى قاجەت. مەكتەپ بىتىرۋشىگە ءبىر ورىننان ەكىنشى ورىنعا اۋىسىپ وتىرۋعا, ەمتيحان ماتەريالدارىن باسقا بىتىرۋشىمەن اۋىستىرۋعا, كوشىرىپ جازۋعا, شپارگالكالاردى, وقۋلىقتاردى جانە باسقا دا ادىستەمەلىك ادەبيەتتەردى, ۇتقىر بايلانىس قۇرالدارىن (ۇيالى تەلەفوندار) اۋديتورياعا كىرگىزۋگە جانە قولدانۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى. مەكتەپ ءبىتىرۋشى تەستىلەۋ كەزىندە ءوزىن-ءوزى ۇستاۋ ەرەجەسىن بۇزعان جاعدايدا مينيسترلىك وكىلى ونى اۋديتوريادان شىعارىپ جىبەرۋگە, تەست ءناتيجەلەرىن جارامسىز دەپ تابۋعا قۇقىلى.
«مەملەكەتتىك قۇپيالار تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا سايكەس دۇرىس جاۋاپتار كودى مەملەكەتتىك قۇپيالار قاتارىنا جاتقىزىلاتىنىن جوعارىدا ايتتىم.
تەست تاپسىرمالارىن باعالاۋ كەزىندە بىرىڭعاي تالاپتاردى ساقتاۋ جانە داۋلى ماسەلەلەردى شەشۋ, ۇبت-عا قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماقساتىندا اپەللياتسيالىق كوميسسيا جۇمىس ىستەيدى. بىتىرۋشىلەردىڭ تالابىنا وراي سوڭعى شەشىمدى رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى سول كوميسسيا قابىلدايتىن بولادى.
ۇبت-نىڭ وتكىزىلۋ بارىسىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءاربىر وبلىس, استانا جانە الماتى قالالارىندا شتابتار قۇرىلادى. ولاردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ ءۇشىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جانىنان رەسپۋبليكالىق شتاب جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
ءسوز تۇيىنىنە قاراي, ۇبت-دان كەيىن وتەتىن كەشەندى تەستىلەۋ تۋرالى دا از-كەم ايتا كەتكەنىمىز ءجون بولار. كەشەندى تەستىلەۋگە بۇرىن مەكتەپ بىتىرگەندەر, جالپى ءبىلىم بەرەتىن پاندەر بويىنشا اعىمداعى جىلعى حالىقارالىق وليمپيادالاردىڭ قاتىسۋشىلارى, ۇبت-عا قاتىسپاعان, شەتەلدە وقۋشىلاردىڭ حالىقارالىق الماسۋ جەلىسى بويىنشا ءبىلىم الۋشىلار, وزبەك, ۇيعىر, تاجىك تىلدەرىندە جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ بىتىرۋشىلەرى, رەسپۋبليكالىق مۋزىكا مەكتەپ-ينتەرناتتارىنىڭ تۇلەكتەرى, باستاۋىش جانە ورتا كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن اياقتاعاندار قاتىسادى. وزبەك, ۇيعىر جانە تاجىك تىلدەرىندە وقىتاتىن جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ بىتىرۋشىلەرى ءوز قالاۋى بويىنشا مەملەكەتتىك نەمەسە ورىس تىلدەرىندە سىناق تاپسىرۋى مۇمكىن.
بيىلعى تەستىلەۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى نە دەگەنگە كەلەتىن بولساق, ءبىلىم كورسەتكىشى بالمەن ەمەس, ساپامەن ولشەنەتىن بولادى.
ماقتاعالي بەكتەمەسوۆ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعا مىندەتىن اتقارۋشى.