قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ 2010 جىلعى 11 اقپانداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنىڭ رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورىندارىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» قاۋلىسىنا سايكەس ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنىڭ «عالىمدار ءۇيى» مەن «ورتالىق عىلىمي كىتاپحانا» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورىندارىن بىرىكتىرۋ جولىمەن قۇرىلعان «عىلىم ورداسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى قازاقستان عىلىمىن ناسيحاتتاۋدى جۇزەگە اسىراتىن وزىندىك جاڭا ماڭىزى بار كاسىپورىن بولىپ تابىلادى.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ بيىلعى جىلدىڭ باسىندا وتكىزىلگەن مينيسترلىكتىڭ كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسىندە سالاداعى مۇراجايلار مەن كىتاپحانالار الدىنا دا ەلباسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ستراتەگياسىنان تۋىندايتىن بىرنەشە مىندەت قويعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا كاسىپورنىمىزدىڭ الدىنداعى كەلەلى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ عىلىمي مۇراسىن زەردەلەۋ, ساراپتاۋ جانە ناسيحاتتاۋ, يننوۆاتسيالاندىرۋ. وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا جۇرگىزىلگەن جۇمىستار عىلىمدى, عىلىمي-تەحنيكالىق ازىرلەمەلەردى, ءوندىرىس پەن ءبىلىمدى ينتەگراتسيالاۋعا ادىستەمەلىك نەگىز بولىپ تابىلادى. عىلىمي ەڭبەكتەردى, مەرزىمدى جانە سەريالى باسىلىمداردى شىعارۋ, عىلىمي-تەحنيكالىق دەرەكتەر بانكىن قالىپتاستىرۋ, عىلىمي كونفەرەنتسيالار جانە باسقا دا عىلىمي ءىس-شارالار وتكىزۋگە جول اشادى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتارالىق جانە حالىقارالىق عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلامالارعا قاتىسۋ, شەتەلدىك ۇيىمدارمەن كەلىسىم-شارتتار جاساۋعا مۇمكىندىكتەر تۋدىرادى.
بۇگىنگى تاڭدا ادامزات قوعامى دامۋدىڭ جاڭا ساتىسى – اقپاراتتىق داۋىرگە قادام باستى. بۇل رەتتە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ قوعام دامۋىندا الاتىن ورنى مەن ماڭىزى بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەدى. وسىعان وراي عىلىمي اقپاراتتىق رەسۋرستارعا دەگەن قاجەتتىلىك پەن سۇرانىستىڭ دا ارتاتىنى بەلگىلى. «عىلىم ورداسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى جالپى قوعام مەن عىلىمي جۇرتشىلىقتىڭ جوعارىدا اتالعان اقپاراتتىق قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋدى كوزدەيدى.
مۇنداي سەرپىندى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ عىلىم مەن ءبىلىم جۇيەسىن, اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ, عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ ينتەللەكتۋالدىق قۋاتىن ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرۋ جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتى عىلىمي ىزدەنىستەرگە تارتۋ ارقىلى ىسكە اسادى. سونىمەن بىرگە, الەمدىك عىلىم دامۋىنداعى جاڭا باعىتتاردى انىقتاۋ, قازاقستاننىڭ عىلىمي الەۋەتىن سارالاۋ, عىلىم مەن تەحنيكا جەتىستىكتەرىن كوپشىلىككە تانىستىرۋ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق عىلىمي اقپارات رىنوگىنا ەنۋى مەن ودان ءوز ورنىن يەلەنۋى باعىتىندا اتقاراتىن ىستەر مول. «عىلىم ورداسى» قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى وسى مىندەتتەردى اتقارۋدان تۇرادى.
سونداي-اق, «عىلىم ورداسى» ءوزىنىڭ الدىنا كاسىپورىندى ءححى عاسىر تالاپتارىنا ساي زاماناۋي اقپاراتتىق, ءبىلىم بەرۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ, مادەني-اعارتۋشىلىق ىستەردى اتقاراتىن ءبىرتۇتاس كەشەن رەتىندە دامىتا وتىرىپ, قازاقستان عىلىمىنىڭ تاريحى مەن جەتىستىكتەرىن عىلىم-ءبىلىم جانە مادەني-اعارتۋ قىزمەتى ارقىلى حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋ جانە كوپشىلىككە كەڭىنەن تاراتۋ سەكىلدى اۋقىمدى ماقساتتار قويىپ وتىر.
«عىلىم ورداسى» قازاقستاننىڭ عىلىم سالاسىنداعى ساياساتىن اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋگە, اقپاراتتىق-ءبىلىم كەڭىستىگىنىڭ ءبىرتۇتاستىعىن قالىپتاستىرۋعا, ەلدىڭ عىلىمي اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, ۇلتتىڭ مادەني-ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيىن وسىرۋگە قىزمەت ەتەدى.
قازىرگى كەزدە الەمگە تانىمال عىلىم مۇراجايلارىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا ماسكەۋدىڭ پوليتەحنيكالىق مۇراجايى, گوللانديانىڭ, فينليانديانىڭ, گەرمانيانىڭ, يتاليانىڭ, اقش-تىڭ عىلىمي مۇراجايلارى تۇر. اتالعان مۇراجايلاردىڭ ارقايسىسى وزىندىك دارالىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. الايدا ولاردىڭ بارىنە ورتاق ماقسات – ادامعا الەمدى تانۋدىڭ قۇپيا-سىرلارىن پاش ەتۋ, سونى تانۋداعى عىلىمنىڭ قول جەتكىزگەن ايرىقشا جەتىستىكتەرىن ناسيحاتتاۋ. قازاقستان عىلىمىنىڭ مۇراجايى دا وسى ۇلگىنى بويىنا سىڭىرگەن وزىندىك تىڭ ەرەكشەلىكتەرى باسىم عىلىم ورتالىعىنا اينالۋعا ءتيىس.
ارينە, ەسكى سۇرلەۋدى شيىرلاي بەرۋ ۇشپاققا شىعارمايدى. قانداي سالادا بولسىن, ءتيىمدى, ۇتىمدى جولداردى قاراستىرۋ, يننوۆاتسياعا يەك ارتۋ – ەلىمىز ۇستانعان باسىم باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جولداۋىندا كورسەتىلگەنىندەي, ەكونوميكا مەن عىلىمنىڭ بارلىق سالالارىندا جوعارى تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى قولدانۋدىڭ, كادرلار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى زور. عىلىمدى قارجىلاندىرۋ كولەمىن 2012 جىلعا قاراي 2003 جىلعا قاراعاندا 25 ەسەگە كوتەرۋ جوسپارى دا كوڭىلگە ءۇمىت ۇيالاتادى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستان عىلىمىنىڭ تاريحى ءار ءتۇرلى مۇراجايلاردا جەكە-جەكە بولىكتەر ارقىلى كورسەتىلگەن. ال ەلىمىزدىڭ عىلىمىنىڭ دامۋ تاريحى ءالى كۇنگە تۇتاس كۇيىندە كوپشىلىك الدىنا تارتىلماي كەلەدى. سوندىقتان مۇنداي مۇراجاي ۇيىمداستىرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ءسوز ەتىپ جاتۋ ارتىق.
مۇراجاي وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋ كەزىندە تاريحي سانانىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى. عىلىمدى ادامنىڭ تابيعات پەن قوعام جونىندەگى ءبىلىمىن تولىقتىرىپ قانا قويماي, ونى ءىس جۇزىندە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كۇش. قۇرىلعالى وتىرعان مۇراجايدىڭ باستى مىندەتى – بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە, ستۋدەنتتەر مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە, جالپى قازاقستاننىڭ قالىڭ جۇرتشىلىعىنا عىلىم جەتىستىكتەرىن, عىلىمعا نەگىزدەلگەن ءبىلىم مەن وزىق مادەنيەتتى ناسيحاتتاۋ. مۇراجاي قۇندى ەكسپوناتتارمەن تارتىمدى ەتىلۋگە, كوپتەگەن پايدالى ءارى قىزىقتى اقپاراتتارمەن تولىقتىرىلۋعا باعىتتالىپ وتىر.
قازاقستان عىلىمى تاريحىنىڭ مۇراجايى داۋىرلىك كەزەڭ-كەزەڭگە بولىنەدى. ءاربىر كورمە زالى بەلگىلى ءبىر تاقىرىپقا ارنالادى جانە ونداعى ەكسپوناتتار ماعىناسى مەن سيپاتى تۇرعىسىنان ءوزارا تىعىز بايلانىستا بولۋى قاجەت. تاقىرىپ تاڭداۋ بارىسىنداعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – مۇراجايداعى ەكسپوناتتاردىڭ مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەر ءۇشىن دە, جالپى, بارلىق كورەرمەندەر ءۇشىن دە وزەكتىلىگى مەن قىزىقتىلىعىندا بولۋى ءتيىس. مۇنداي عىلىم تاريحىنىڭ مۇراجايى مەكتەپ وقۋشىلارىن, ستۋدەنت جاستاردى, ۇستازدار مەن عالىمداردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداستىرادى. سونداي-اق, مۇراجاي تەك تاريحي-مادەني ورتالىق بولىپ قانا قويماي, بولاشاقتا عىلىمي-تانىمدىق ءبىلىم ورتالىعىنا اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. وسىلايشا قازاقستان عىلىمى تاريحىنىڭ مۇراجايىن قۇرۋ كەلۋشىلەردىڭ عىلىمي-كاسىبي ماماندىقتارعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ىرعاقتى وسۋىنە وڭ اسەرىن تيگىزۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز.
رەسمي مالىمەتتەرگە قاراعاندا, قازىرگى كەزدە قازاقستاندا تاريحي, ولكەتانۋ, مەموريالدىق جانە تاعى باسقا مۇراجايلار سانى 150-دەن اسادى. مۇنداي مۇراجاي رەسپۋبليكامىزدا بۇرىن بولعان ەمەس. العاش رەت قۇرىلعالى وتىرعان قازاقستان عىلىمى تاريحىنىڭ مۇراجايى ەلىمىزدەگى عىلىمنىڭ دامۋ تاريحىن ايشىقتى تۇردە جانە يننوۆاتسيالىق تۇرعىدا حالىققا پاش ەتۋگە ءتيىس. وسى ماقساتتاردى كوزدەگەن بۇل مۇراجايدى بارىنشا سوڭعى تەحنولوگيالىق-يننوۆاتسيالىق جەتىستىكتەرمەن تولىقتىرۋ ماڭىزدى مىندەت بولىپ وتىر.
قازاقستان عىلىمىنىڭ تاريحى مەن قازىرگى جاعدايىن كورسەتۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلاتىن عىلىم مۇراجايىنىڭ قورى كەلىسىم بويىنشا سالالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى ەسەبىنەن جانە كاسىپورىننىڭ ءوز ماماندارى جۇرگىزەتىن ەكسپەديتسيالار ارقىلى جىل سايىن تولىقتىرىلىپ وتىرادى. اسىرەسە, قازاق جازۋىنىڭ ءتۇپ باستاۋى – كونە تۇركى جازبا ەسكەرتكىشى – ورحون-ەنيسەي بويىنداعى كۇلتەگىن مەن تونىكوك بىتىگەنىڭ كوشىرمەسىن ازىرلەپ, «عىلىم ورداسى» عيماراتىنا قويۋدىڭ ماڭىزى زور. قازاقتىڭ عىلىم-ءبىلىمىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقانىن كورسەتەتىن بۇل ءجادىگەردىڭ مۇراجايدان ورىن الۋى ءبىر جاعىنان, جاستاردىڭ رۋحىن كوتەرىپ, وتانشىلدىق سەزىمدەرىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتسە, ەكىنشى جاعىنان, «عىلىم ورداسىنا» كەلەتىن شەتەلدىك دەلەگاتتاردىڭ قازاق عىلىمىنىڭ تاريحىمەن تەرەڭ تانىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل رەتتە مۇراجاي ەكسپوزيتسياسىن دايىنداۋدىڭ ءداستۇرلى تاسىلدەرىن قولدانۋمەن بىرگە, كەلۋشىلەردىڭ مول ماعلۇمات الىپ شىعۋى ءۇشىن جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جەتىستىكتەرىنە دە باسا ءمان بەرۋ كوزدەلگەن. وسىعان وراي عىلىم مۇراجايى اياسىنا توپتاسقان ءاربىر مۇراجايدىڭ وزىنە ارناپ جەكە مۋلتيمەديالىق زالدارىن دا قوسا جابدىقتاۋ قولعا الىنۋدا. بۇل كەلۋشىلەردىڭ تولىققاندى اقپارات الۋىن قامتاماسىز ەتۋمەن بىرگە, مۇراجايدىڭ قامتۋ اۋقىمىن بارىنشا كەڭەيتۋگە دە مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن بىرگە «عىلىم ورداسىنىڭ» عيماراتىندا ورنالاساتىن «عىلىم مۇراجايىنىڭ» قۇرامىنا «ارحەولوگيا مۇراجايى», «تابيعات مۇراجايى», «گەولوگيا مۇراجايى», «اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ مەموريالدىق مۇراجايى», «سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار مۇراجايى», «قازاقستان عىلىمى تاريحىنىڭ مۇراجايى» كىرەدى. ونىڭ ىشىندە سوڭعى 2 مۇراجاي العاش رەت قۇرىلىپ وتىر. بارلىق مۇراجايلار جادىگەرلەرىنىڭ قورى بۇگىنگى كۇنى 400 000 داناعا جۋىق. سونداي-اق, «عىلىم ورداسىنىڭ» قۇرامىنا «ورتالىق عىلىمي كىتاپحانا» كىرەدى. كىتاپحانا قورىنىڭ سانى – 5,5 ملن. كىتاپ.
وسىلايشا, عىلىمي-اقپاراتتىق رەسۋرستاردى ءبىر ورتالىققا شوعىرلاندىرا وتىرىپ, «عىلىم ورداسى» ەلىمىزدىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرىن لايىقتى دەڭگەيدە جۇرتشىلىققا كەڭىنەن تاراتۋدى كوزدەيدى.
بوراش شەنسىزباەۆ, «عىلىم ورداسى» رمك باس ديرەكتورى.