قورشاعان ورتانى ايالاۋ بارشا ادامزاتتىڭ پارىزى دەسەك, سول تابيعات انانىڭ ەرتەڭىنە ءبۇگىننەن الاڭداۋدىڭ ارتىقتىعى جوق سەكىلدى. قاي نارسەنىڭ دە الدىن-الا وتىرىپ جۇيەلى جۇمىستار اتقارسا, ونىڭ بەرەرى دە مول بولماق. مىنە, وسى تۇرعىدا استانادا حالىقارالىق ماڭىزى بار سۋلى-باتپاقتى جەرلەر تۋرالى رامسار كونۆەنتسياسىنىڭ 40 جىلدىعى مەرەكەسى شەڭبەرىندە كونۆەنتسيا حاتشىلىعى (شۆەيتساريا) ەل ۇكىمەتىنىڭ عالامدىق ماڭىزى بار سۋلى-باتپاقتى جەرلەردى ساقتاۋ جونىندەگى جوباسىمەن بىرلەسىپ «ءبيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ جانە سۋلى-باتپاقتى جەرلەردىڭ رەسۋرستارىن ورنىقتى پايدالانۋ» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تەحنيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدى. وعان يتاليا, بەلارۋس, ۋكراينا, رەسەي, ءوزبەكستان جانە قىرعىزستاننان ساراپشى ماماندار مەن ەلىمىزدىڭ بىرقاتار مينيسترلىگىنەن وكىلدەر قاتىسىپ, وي ءبولىستى.
جوبا مەنەدجەرى تالعات كەرتەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, كونفەرەنتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى تمد ەلدەرىندە سۋلى-باتپاقتى جەرلەردى ساقتاۋ جونىندەگى قىزمەتتىڭ ناتيجەلەرىن كورسەتۋ بولىپ تابىلادى. باسقوسۋعا قاتىسۋشىلار بيولوگيالىق ءالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋدا, سۋلى-باتپاقتى جەرلەردىڭ ەكوجۇيەلەرىن ساقتاۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋدە, سونداي-اق ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار جەلىسىن دامىتۋدا جانە بالامالى قىزمەت تۇرلەرىن ەنگىزۋدە ءتاجىريبەلەر الماستى. كونفەرەنتسيا بارىسىندا سبج باسقارۋ سالاسىنداعى زاڭنامالىق بازانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى, بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ جولدارى, ەكواعارتۋ مەن ەكوبىلىمدى جانە سبج رەسۋرستارىن ورنىقتى پايدالانۋ ادىستەرىن ەنگىزۋ جونىندەگى ءتۇرلى قادامدار تالقىلاندى. سونىمەن قاتار, رامسار نىسانى جانە يۋنەسكو تابيعي مۇرا نىسانى بولىپ تابىلاتىن تەڭىز-قورعالجىن كولدەر جۇيەسىنە ەكسكۋرسيا دا كونفەرەنتسيا باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ورمان جانە اڭشىلىق شارۋاشىلىعى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرلان نىسانباەۆ سۋلى-باتپاقتى جەرلەردى ساقتاۋ, ياعني تابيعاتىنا بارىنشا قامقور بولۋ ءار ادامنىڭ ازاماتتىق پارىزى ەكەنىن ايتا كەلە, بۇل تۇرعىدا كەيىنگى جاس تولقىننىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى كوڭىل قۋانتاتىندىعىنا توقتالدى. تۋعان توپىراق تابيعاتىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ولاردى بىلايعى جۇرتقا تانىستىرۋدا ارنايى ورتالىقتاردىڭ جۇمىستارىن دا ەرەكشە اتادى. سونداي-اق, ول قورعالجىن قورىعىنا كەلىپ قوناتىن قوقيقازداردىڭ بۇدان بەس-ون جىل بۇرىنعى سانى 30-40 مىڭدى قۇراسا, كەيىنگى جىلدارى بۇل كورسەتكىش 80 مىڭعا جۋىقتاعانىن دا نازاردان تىس قالدىرمادى. بۇل, ارينە, قۋانىشتى جاعداي. مۇندا بۇل تىنىشتىق فاكتورىنىڭ ساقتالىپ وتىرعاندىعىنىڭ بەلگىسىن بايقاتادى, دەدى ول.
وسىدان تۋرا قىرىق جىل بۇرىن يراننىڭ رامسار قالاسىندا ەڭ الدىمەن سۋدا جۇزەتىن قۇستاردىڭ تىرشىلىك ەتۋ ورنى رەتىندە حالىقارالىق ءمانى بار سۋلى-باتپاقتى القاپتار تۋرالى كونۆەنتسياعا قول قويىلسا, بۇل قۇجات ودان ءارى رامسار كونۆەنتسياسى (Ramsar Conbention) اتاۋىنا يە بولعان. قازىرگى تاڭدا قۇجاتقا 160 مەملەكەت قول قويسا, دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 1900-دەن استام تابيعي اۋماق حالىقارالىق ماڭىزى بار سبج-ءنىڭ رامسار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. ەلىمىز اتالعان كونۆەنتسياعا 2007 جىلدىڭ مامىرىندا قوسىلعان. بۇگىنگى كۇنى كونۆەنتسيانىڭ حالىقارالىق تىزىمىنە قازاقستاننىڭ 7 سۋلى-باتپاقتى جەرلەرى كىرەدى. ولار: تەڭىز-قورعالجىن كولدەر جۇيەسى, الاكول-ساسىقكول كولدەر جۇيەسى, جايىق وزەنىنىڭ اتىراۋى مەن وعان ىرگەلەس كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋى, جارسور-ورقاش سورى, قويباعار-تىمتاۋىر كولدەر جۇيەسى جانە ناۋرىزىم كولدەر جۇيەسى.
ءابدىراحمان قىدىربەك.