جارىق دۇنيەگە كەلگەننەن باستاپ تاستاندى بالا اتانىپ, ماڭدايعا جازىلعانعا كونىپ, جەتىمدىكتىڭ قاسىرەتىن كورىپ جەتىلگەندەردىڭ وبالى اكە-شەشەلەرىنە دەسەك, قارتايعاندا بالا-شاعا قىزىعىن كورەتىن تۇستا تەرەزە تۇبىندە تىسقا تەلمىرگەن تاعدىرلاردىڭ ۇياتى كىمگە دەگەن سۇراق تۋىندايدى.
قۇدىرەت شيكى وكپەگە زار قىلعان سوڭ بارار جەرى, باسار تاۋى بولماي, جان تىنىشتىعىن وسى جەردەن تاپقاندارعا باعا بەرۋدەن اۋلاقپىز. اركىمنىڭ جابىرقاۋلى جانارى ءوز تاعدىرىنان سىر شەرتەدى. ارقايسىسىنىڭ وزىنە, وتكەن ومىرىنە ەسەپ بەرەتىنى وسى تۇس سەكىلدى.
كوكەيدە جۇرگەن وسى وي قاپشاعايداعى «قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان ينتەرنات» ۇيىنە اتباسىن بۇرعىزدى.
– وسىندا ديرەكتور بولىپ كەلگەنىمە التى جىلدىڭ ءجۇزى بولدى, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن قاپشاعايداعى «قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان ينتەرنات ءۇيى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى زينا ەرجانوۆا.
ينتەرنات ءۇيى الماتى وبلىسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ءۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ قاراماعىندا. قازىرگى ۋاقىتتا ونى 227 ادام مەكەن-تۇراققا اينالدىرىپتى. ينتەرنات قارتتار مەن مۇگەدەكتەر ءۇيى دەپ اتالعاندىقتان, وسىندا تۇراتىنداردىڭ جاس ءمولشەرلەرى 27 جاستان جوعارى. اتاپ ايتقاندا ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ورىس, قازاق, بەلورۋس, ينگۋش, كارىس, باشقۇرت, نەمىس, ءتىپتى ليتۆالىق پەن قىتاي وكىلدەرى دە بار. سولاردىڭ ىشىنەن ۇلەس سالماعى بويىنشا ورىستار, ودان كەيىن قازاقتار باسىم ەكەندىگىن ايتپاسقا بولمايدى.
مۇنداعىلاردىڭ تاعدىرلارى ءارتۇرلى. كەيبىرىنىڭ شىن مانىندە بالا-شاعاسى جوق بولسا دا, بالالارى شەت ەلدەرگە كوشىپ كەتىپ, وزدەرى وسى جاقتا قالىپ قويىپ, جالعىزباستى, اسىراۋشىسى جوق دەپ ەسەپتەلگەندەر. بالالارى كوپ قازاق وتباسىلارىندا قارتايعان اكە-شەشەسىن قاراۋ مىندەتىنەن قاشىپ, ءبىر-بىرىنە يتەرىپ تاستايتىنداردى دا كوردىك.
كەزدەسكەن قاريا ءوزىن «نۇراحمەت انىقباي ۇلىمىن» دەپ تانىستىردى. 1931 جىلى تۋىلعان ول بۇرىن قازاقستاننىڭ ازاماتى بولعان اكەسىمەن ىلەسىپ, قىتايدان 1962 جىلى ەلگە كەلگەن كورىنەدى. العاشقىدا قوي باققان, كەيىن, زەينەت جاسىنا جەتكەنشە قارعالىداعى شۇعا كومبيناتىندا ەڭبەك ەتىپتى. جولداسى ەرتەرەك قايتىس بولعان سوڭ, جالعىز ۇلىن جەتەكتەپ ءجۇرىپ, جەتىلدىرگەن ونىڭ الدىنان تاعى دا تاعدىردىڭ اۋىر سالماعى كۇتىپ تۇرعان. اسكەرگە جىبەرگەن جالعىز ۇلىنىڭ قايتىس بولعانى جونىندەگى «قارالى حابار» قارا شالدىڭ قابىرعاسىن ودان سايىن كۇيرەتىپ جىبەرگەن.
بارار جەرى, باسار تاۋى قالماعانداي, مىنا كەڭ دۇنيەنىڭ ول ءۇشىن تار بولۋى نەمەرە باۋىرىنىڭ ۇيىنەن كەتۋىنە سەبەپ بولىپتى.
– ەشكىمگە سالماعىمدى سالمايىن, دەپ وسىندا كەلدىم, – دەيدى اقساقال.
وتكەن ەكى جارىم جىل ىشىندە نۇراحمەت اقساقالدىڭ ءومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعا – ءبىر باسى ەكەۋ بولىپتى. تاعدىر ايداپ, كەزدەسكەن جاندار قارتايعان شاعىندا ءبىر-بىرىنە دەمەۋ, سۇيەۋ بولايىق دەگەن. سان تاعدىرلار توعىسقان ۇيدەگى تىرلىك وسىلاي جالعاسۋدا.
قارتتار ۇيىندەگى ادامدار مۇندا بارلىق جاعدايدىڭ بار ەكەندىگىن ايتادى. ونى ءبىز دە بايقادىق. كوڭىلدى الاڭداتقانى ادامداردىڭ ماڭدايىنا, پەشەنەسىنە جازىلعان بەتباق تاعدىرى. جاعداي بولىپ جاتسا, بالا-شاعاسىنىڭ ورتاسىندا, سولاردىڭ قىزىعىنا تويماي, ادامي عۇمىر كەشكەنگە نە جەتسىن. جاتار ورنى, ىشەر تاماعى, كيەر كيىمى بولعانمەن ادامي باقىت بۇلاردىڭ ماڭدايىنا بۇيىرماۋى ولاردىڭ وزدەرىنىڭ وزەكتەرىن ءورتەسە, وزگەنى دە مازالايدى.
ايتۋعا وڭاي. الايدا, «قۇداي باسقا بەرمەسىن» دەيتىن تاعدىر دەگەنىمىز, بالكىم, وسى شىعار...
كۇمىسجان بايجان.
___________________
سۋرەتتە: قارتتار ۇيىندەگى جاراسىمدى ءبىر ساتتەن.