وبلىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ وبلىس اكتيۆىن جيناپ, كەڭەس وتكىزدى. جيىن ەلباسىنىڭ 17 ءساۋىر كۇنگى كەڭەستە ۇكىمەتتىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەرىن ءوڭىر بويىنشا جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنا ارنالدى. سوعان وراي, وبلىس باسشىسى ءوڭىردىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعىتىندا قول جەتكەن تابىستارى مەن الداعى مىندەتتەر تۋرالى بايانداپ, ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ماقساتىندا الدا اتقارىلۋعا ءتيىس ماسەلەلەردى اتادى, ونى ورىنداۋدا جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنە ارنايى تاپسىرمالار بەردى.
وڭىردە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ويداعىداي جۇزەگە اسۋدا. ىشكى ءونىم ءوندىرۋ كولەمى 7 پايىزعا وسسە, سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ 2 ەسەگە جۋىق ۇلعايعانى بايقالۋدا. جىل باسىنان بەرى وڭىرگە 25 ملرد. تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلىپتى.
بۇل كۇندەرى وبلىستاعى بارلىق اۋداندار ناۋقانعا ساي كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن دا باستاپ كەتتى. شارۋالارعا 15 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى ءبولىندى. بيىل اگرارلىق سالانى قولداۋعا 6,5 ملرد. تەڭگە جۇمسالماقشى. جەلەزينكا اۋدانىنىڭ شارۋالارى 260 ميلليون تەڭگەنىڭ تەحنيكالارىنا قول جەتكىزدى. قازىردە 29 ارنايى كەشەندى تەحنيكا تۇقىم سەبۋگە ساقاداي ساي تۇر. وسىلايشا, بۇل جىلى استىقتى القاپتى وتكەن جىلعىعا قاراعاندا 16 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ مۇمكىن بولىپ وتىر.
اۋداننىڭ مال شارۋاشىلىقتارى ەت ءوندىرىسىن دامىتۋعا ءمان بەرۋدە. مىسالى, «پاحار» سەرىكتەستىگى 7 مىڭ گەكتار جەردى سۋارمالى جۇيەمەن يگەرۋگە كىرىسكەن, سونداي-اق الدا مال بورداقىلاۋ ورتالىعى مەن كوكونىس قويماسىن سالۋدى جوسپارلاپ قويعان. ازىق-ت ۇلىك باعاسىنا ءتارتىپ نارىق جولىمەن ىسكە اسىرىلادى. ال, وبلىس ءوزىن-ءوزى قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى. پاۆلودار اۋدانىنا قاراستى چەرنويار اۋىلدىق اۋماعىندا سۋارمالى القاپتىق جۇيە قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇرىن وندا 2,5 مىڭ گەكتار جەر سۋارىلسا, بيىلدان باستاپ تاعى دا 5 گەكتار القاپقا سۋ جىبەرىلەدى. بۇل كوكونىس ءونىمى كولەمىن 63 مىڭ توننادان 100 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ولاي بولسا, ەندى بارلىق باسقا اۋداندار وسى جۇيە بويىنشا سۋارمالى القاپتاردى كوبەيتۋگە كىرىسۋلەرى قاجەت. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى دەگەندەگى تاعى ءبىر ماسەلە, جالپى وبلىس بويىنشا كوكونىس قويمالارىنىڭ ازدىعى. بىلتىر جالپى سىيىمدىلىعى 3700 توننا بولاتىن ءۇش قويما اشىلدى.
ءوز اۋداندارىندا كوكونىس قويمالارىن جاساۋ تۋرالى اۋدان اكىمدەرى ناقتى ۇسىنىستار بىلدىرە الماي وتىرعاندارى وكىنىشتى. بيىل وبلىسقا 3 ملرد. تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا بەرىلەدى. قايتارىمسىز قارجىنى العان ءونىم وندىرۋشىلەر ءوز كەزەگىندە باعا تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا دا كومەكتەسەدى دەگەن ءۇمىت بار.
ەلباسى تاپسىرماسىنا ءسايكەس, وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جەر قورىن تەكسەرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلەدى. ءالى 380 مىڭ گەكتار جەر مەملەكەتكە قايتارىلعان جوق. بۇل «ماقساتقا ساي پايدالانىلمايدى», «مۇلدەم قولدانىلمايدى» دەگەن جەلەۋمەن تۇرعىنداردان جەرىن دورەكى تۇردە تارتىپ الۋ دەگەن ءسوز ەمەس. بارلىق زاڭ تالاپتارى ساقتالۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار, سوڭعى جىلدارى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ, سونىڭ ءىشىندە اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتىڭ دامي تۇسكەنى كوڭىل قۋانتادى. وبلىس اكىمى وسى باعىتتا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جالعاسىن تاۋىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بيىل بۇل باعدارلاما اياسىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2 ملرد. تەڭگە قارجى ءبولىندى. ال الداعى جىلى «ءونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلادى. بيىلعى جىل باسىنان بەرى ءبىر مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلىپتى. وڭىردە قولعا الىنعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى دا تابىستى ورىندالۋدا. بيىل 122 ينۆەستيتسيالىق جوبا وسى باعدارلاماعا ەنگىزىلدى. ونىڭ جالپى قۇنى 1 تريلليون 121 ملرد. تەڭگە تۇرادى. وتكەن جىلى وڭىردە 30 جوبا ءساتتى ىسكە قوسىلعانى بەلگىلى, بيىل تاعى دا وسىنداي 40 جوبانىڭ تۇساۋى كەسىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. جاڭا ءوندىرىستەر اشىلۋىمەن قاتار, ءونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان جاڭا باستامالار ۇسىنىلىپ وتىر. وندىرىستەر قازىردەن باستاپ تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋعا باتىل كىرىسپەسە كاسىپورىننىڭ ونىمدەرى ءباسەكەگە قابىلەتتى بولا المايدى, سۇرانىسقا جاۋاپ بەرە المايدى. جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ دە مۇددەلەستىگى اۋاداي قاجەت. «ونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسى اياسىندا وبلىس ىشىندەگى ءوندىرىستى جاڭعىرتۋعا جانە ءونىمدىلىكتى كوتەرۋگە نەگىزدەلگەن 49 جوبا ۇسىنىپ وتىر. ەل پرەزيدەنتىنىڭ ۇستانعان ساياساتى بويىنشا العاش رەت بيزنەس سالاسىنا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەدەن باستاپ, كادر دايارلاۋعا دەيىنگى قولداۋدىڭ 100 ءتۇرى كورسەتىلە باستايدى. ەلباسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جولىندا كەزدەسەتىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ ءۇشىن بارلىق زاڭنامالارعا تەكسەرۋ جاساۋدى تاپسىردى. بيزنەسكە بوگەت جاساۋشىلار ورتالىق اپپاراتتاردا عانا ەمەس, قالالىق كەڭسەلەردەن دە تابىلادى. سول سەبەپتى بيزنەس وكىلدەرى ارىزدارىنىڭ قارالۋ بارىسىن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ينتەرنەت-سەرۆيس قىزمەتىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى. ونلاين ءتارتىبىندەگى بۇل جاڭا قىزمەت ءتۇرى 1 شىلدەگە دەيىن دايىن بولۋعا ءتيىس.
تاعى ءبىر ماسەلە, رەسەيمەن كورشىلەس ورنالاسقان وبلىس ءۇشىن كەدەن وداعىنىڭ ماڭىزى زور. ياعني, كاسىپكەرلەر رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ رىنوگىن زەرتتەپ ءبىلىپ الۋلارى قاجەت. ال جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر شەتەلدىڭ تەحنولوگياسىن الىپ كەلۋدى عانا بىلەدى. وبلىس ورتالىعىنداعى ەكى ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتار ويلاپ تاپقانىمەن, ازىرگە ولاردى ءتاجىريبەگە الىپ, تانىسىپ جاتقان ەشكىم جوق. ءوندىرىستى ءوڭىر ءۇشىن كاسىبي ماماندار دايارلاۋدى جاڭا دەڭگەيگە جەتكىزۋ ماقساتىندا وبلىس ورتالىعىنداعى №7 كاسىپتىك ليتسەي ەندى مەتاللۋرگيا سالاسىنا ماماندار دايىندايتىن ورتالىققا اينالادى. سونىمەن بىرگە, ەكىباستۇزدا دا وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ جۇمىسشىلارىن دايارلايتىن وقۋ ورنىنىڭ عيماراتى سالىنۋدا. بيىل وبلىس ورتالىعىندا جاڭا ۇلگىدە ءبىلىم بەرەتىن ينتەللەكتۋالدى مەكتەپ سالىنا باستايدى. ياعني, 2016 جىلعا قاراي ءۇش ءتىل مەڭگەرتىلەدى, سونىڭ ىشىندە اعىلشىن ءتىلى ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ ەنگىزىلەدى. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ وبلىستا دا «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلدەردەن ءبىلىم الىپ كەلگەن ءتۇلەكتەر جۇمىس تاپپاي ءجۇر. اكىم وسىنداي ءبىراز جايلاردىڭ وڭىردە ناقتى جۇزەگە اسۋىن بيلىك ورىندارىنا جۇكتەدى.
فاريدا بىقاي.
پاۆلودار وبلىسى.