– قىمباتتى ارداگەرلەر, مەن سىزدەردى بۇگىنگى قاسيەتتى دە قاستەرلى مەرەكە – جەڭىس كۇنىمەن قۇتتىقتاۋ ءۇشىن استانادان الماتىعا ارنايى كەلدىم. سۇراپىل سوعىستىڭ بىتكەنىنە, مىنە, 66 جىل بولدى, ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى دا جاقىنداپ كەلەدى. «كەڭەس وداعى» دەگەن ۇلكەن مەملەكەتتىڭ ميلليونداعان حالقىمەن بىرگە, قازاقستان دا بۇل سۇراپىل سوعىستاعى جەڭىسكە ءوزىنىڭ ۇلكەن ۇلەسىن قوستى. قاسيەتتى دە قاستەرلى وتان ءۇشىن جان بەرىپ, جانىن پيدا ەتكەن شەيىتتەردى جىل سايىن ەسكە الىپ, ولاردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋ – ءبىزدىڭ, كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ەڭ باستى پارىزى. ەگەر دە ويلاپ قاراساق, حالقىمىزدىڭ باسىنا تۇسكەن 30-شى جىلدارداعى زۇلماتتان كەيىنگى قازاقتىڭ باسىنا تۇسكەن ەكىنشى ءبىر سۇراپىل قىرعىن ۇلى وتان سوعىسى بولعاندىعى اقيقات. بۇل سوعىستا ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ەرلىك پەن قاھارماندىقتىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى ۇلگىسىن كورسەتتى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
558 قازاقستاندىق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاندى, ال ونىڭ ىشىندە قازاق ازاماتتار دا از ەمەس ەدى. ۋاقىت وتكەن سايىن اعا تولقىن – سىزدەردىڭ قول جەتكىزگەن اۋقىمدى جەتىستىكتەرىڭىزدىڭ, ءىرى تابىستارىڭىزدىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. سوعىستان كەيىنگى كۇيرەگەن ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋدە ارداگەرلەر قاجىرلىلىق تانىتىپ, اتسالىستى. سىزدەردىڭ كورسەتكەن ەرلىكتەرىڭىز, ءوتانسۇيگىشتىكتەرىڭىز, بىرلىكتەرىڭىز, باۋىرمالدىق جانە ىنتىماقتاستىق قاسيەتتەرىڭىز بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان ۇلكەن قۇندىلىق بولىپ تابىلادى, دەپ جالعادى ءسوزىن پرەزيدەنت. سوندىقتان دا سىزدەرگە باسىمىزدى يەمىز. مۇنىڭ ءوزى, اسىرەسە, بيىلعى جىلى ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعىن اتاپ وتەتىن جاس مەملەكەتىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ءبىر قۇپتارلىعى, اعا ۇرپاقتىڭ ۇلانعايىر جەڭىسى مەن ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى جەڭىسى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. ەگەر دە جەڭىمپاز اكەلەرىمىزدىڭ ەرلىگى بولماعاندا, ءبىز مۇنداي مەملەكەتتى قۇرا الماس ەدىك.
ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىنە ارناعان قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ودان ءارى ساباقتاعان مەملەكەت باسشىسى تۋعان وتانىنىڭ بوستاندىعى مەن ازاتتىعى ءۇشىن اۋىزبەن ايتىپ جەتكىزگىسىز قيىندىققا ءتوزىپ, ۇلى جەڭىسكە قول جەتكىزگەن مايدانگەرلەردەن قالىسپاي, تىلدا قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ەتكەن, ءسويتىپ, جەڭىستى جاقىنداتۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسا بىلگەندەر تۋرالى دا ءسوز قوزعادى.
– تەك قان مايداندا عانا ەمەس, تىلدا جۇمىس ىستەپ, اشارشىلىقتى, اۋىرتپالىقتى باستان كەشىپ, تاڭنىڭ اتىسىنان كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن تىزە بۇكپەي جۇمىس ىستەگەن سول ءبىر قايراتتى دا قايسار جاندارعا كوپشىلىكتىڭ, انىعىراق ايتقاندا, بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ريزاشىلىعى شەكسىز, – دەدى ەلباسى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, كوپشىلىككە جاقسى بەلگىلى, سول ءبىر سۇراپىل سوعىس جىلدارى كوپتەگەن زاۋىتتار مەن فابريكالار قازاقستانعا كوشىرىلىپ, ونىمەن بىرگە, كوپتەگەن ادامدار دا كەلدى. قازاق حالقى ولاردىڭ بارلىعىن قۇشاعىن جايىپ قارسى الىپ, باۋىرىنا باستى. سوعىس جىلدارى ەلدىڭ مەرەيى, ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بەدەلى ۇستەم بولدى. جاسىراتىنى جوق, قازىرگى كەزەڭدە الەمدە قولايسىز جاعدايلار ورىن العانىنا قاراماستان, ءبۇگىنگى كۇنگە دەيىن بەيبىت اسپان استىندا, بەيبىتشىلىكتى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلەمىز. ەڭ باستىسى, كوپ ۇلتتى حالقىمىزدىڭ اراسىنداعى دوستىقتىڭ ءناتيجەسىندە تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك جالعاسۋدا. قازاقستاننىڭ ءبۇگىنگى جەتىستىگى, الەمدىك دەڭگەيدەگى ابىروي-بەدەلى, سىزدەردى, ارداگەرلەردى قۋانتادى دەپ ويلايمىز.
ۇلى جەڭىستىڭ 66 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتا ارداگەرلەرمەن جۇزدەسۋ كەزىندە ەلباسى رەسپۋبليكا حالقىنىڭ اراسىندا ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋ باعىتىنداعى اۋقىمدى ءىس-شارالار مەن جاس ۇرپاقتىڭ بويىندا وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتى قالىپتاستىرىپ, ولاردى ەرلىك رۋحىندا تاربيەلەۋ جۇمىستارىنىڭ جالعاسۋى ناتيجەلى ەكەندىگىن دە نازاردان تىس قالدىرمادى. يگىلىكتى ءىس قاشاندا ءوز جەمىسىن بەرەتىندىگى ءسوزسىز. تاۋەلسىزدىك العانىنا نەبارى جيىرما جىل عانا تولاتىن جاس مەملەكەتتىڭ از عانا مەرزىم ىشىندە ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ دامىپ, الەمدە تانىمال مەملەكەتكە اينالۋى وسى ۋاقىت ىشىندە اتقارىلعان وراسان ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالى ايتارلىقتاي جاقساردى.
بۇل ورايدا, مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىنە مەملەكەت تاراپىنان جۇيەلى تۇردە جاسالىپ وتىرعان قامقورلىق پەن قولداۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جونىندە دە ءسوز قوزعادى.
– وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, سوڭعى جىلدارى مەملەكەت زەينەتاقى كولەمىن ەكى رەت 25 پايىزعا كوتەردى. ال ەندى بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ ەلىمىزدىڭ بارلىق زەينەتكەرلەرىنىڭ زەينەتاقىسى 30 پايىزعا كوبەيدى. ءسويتىپ, تەك سوڭعى ءۇش جىلدىڭ وزىندە زەينەتاقى ەكى ەسەگە دەيىن ءوسىپ وتىر. ارينە, تۋعان ەلدىڭ يگىلىگى, كەلەشەگى جولىندا ەسەلى ەڭبەك ەتىپ, ونىڭ كوركەيىپ, كەمەلدەنۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسقان ارداگەرلەرگە قامقورلىق كورسەتۋ تەك مەرەكەلىك قانا ەمەس, سونداي-اق جۇيەلى تۇردە اتقارىلۋعا ءتيىستى ءىس ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. مەنىڭ ويىمشا, سىزدەر مۇنى ايقىن سەزىنەسىزدەر دەپ ويلايمىن. تۇرعىن ۇيمەن, باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ, تۇرمىس-تىرشىلىكتەرىڭىزدى جاقسارتۋ – ءبىزدىڭ پارىزىمىز, – دەي وتىرىپ, ەلباسى قاسيەتتى وتاننىڭ بوستاندىعى مەن تاۋەلسىزدىگى جولىندا سۇراپىل دا جويقىن سوعىستا قىرشىنىنان قيىلعان جاۋىنگەرلەر ەسىمى ەل ەسىندە ماڭگى ساقتالاتىنىنا ەكپىن ءتۇسىردى.
باسقىنشىلاردىڭ «فاشيستىك ارميا جەڭىلمەيدى» دەگەن اڭىزىنىڭ كۇل-تالقانىن شىعارىپ, جويقىن شايقاسقا نەمىستىڭ 50 تانكىسى قوسىلعاندا تانكتەر شابۋىلىن قاتارىنان ەكى رەت توقتاتقان 28 پانفيلوۆشى باتىرلاردىڭ ەرەن ەرلىگى مەن قاھارماندىعى ەشقاشان ۇمىتىلماق ەمەس جانە ۇمىتىلمايدى دا. سوعىستىڭ سوڭعى نۇكتەسىنىڭ قوستاناي وبلىسىندا قۇرىلعان كۋتۋزوۆ وردەندى 150-ءشى يدريتستىك اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قاتىسۋىمەن قويىلۋى دا كوپ نارسەدەن حابار بەرسە كەرەك.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, ەلدىڭ باسىنا ۇلكەن قاۋىپ پەن قاتەر, الاپات قايعى مەن قاسىرەت تونگەن سول ءبىر اۋىزبەن ايتىپ جەتكىزگىسىز اۋىر ۋاقىتتا وتتان دا ىستىق وتان ءۇشىن وت كەشكەن مايدانگەرلەردىڭ كورسەتكەن وشپەس ەرلىگىن, قاھارماندىق ونەگەسىن جاس ۇرپاق بويىندا قالىپتاستىرۋ ەڭ باستى ماقساتقا اينالۋعا ءتيىس.
– ەرلىككە – ماڭگى تاعزىم, ءبىز مۇنى ءاردايىم ەسىمىزدە ساقتايمىز جانە ۋاقىت وتكەن سايىن مايدانگەرلەردىڭ, ياعني سىزدەردىڭ جاۋىنگەرلىك قاھارماندىق ەرلىكتەرىڭىزدى ءجيى ەسكە الاتىن بولامىز. مايدانگەرلەردىڭ سوعىستان كەيىنگى قيراعان قالالاردى, مەملەكەتتى قالپىنا كەلتىرۋگە قوسقان ۇلەستەرى دە سۇبەلى. ءبىز بۇگىن قازاقستاندا ماقتانىش ەتىپ وتىرعان ەكونوميكا دا سىزدەردىڭ كومەكتەرىڭىزبەن, تىكەلەي ىقپالدارىڭىزبەن جۇزەگە اسىرىلدى. كەزىندە مەن كۇش-جىگەرلەرىڭىزدىڭ بار كەزەڭىندە سىزدەرمەن بىرگە ەڭبەك ەتكەن اداممىن, ەندى بۇگىندە جاڭا تولقىنمەن ەڭبەك ەتۋدەمىن. جاس قازاقستاندىقتاردىڭ اعا ۇرپاققا دەگەن قۇرمەتى مەن تەرەڭ ءتۇسىنىستىگى, تۋىستىق رۋحى قانشالىقتى كۇشتى ەكەندىگىن كورىپ تە ءجۇرمىن. وسى قيىنشىلىقتىڭ ءبارىن كورگەن, باسىنان كەشكەن ەلىمىز بەيبىت, يادرولىق قارۋسىز ءومىر ءۇشىن كۇرەستىڭ, سونداي-اق كورشى ەلدەرمەن تۋىستىقتىڭ, ىنتىماقتاستىقتىڭ قولداۋشىسى بولىپ كەلەدى. ءبىر قۇپتارلىعى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك, تىنىشتىق, تۇراقتىلىق سالتانات قۇرعان, ءارينە, وندا سىزدەردىڭ – سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ دە ۇلەسى زور. سىزدەرگە تاعزىم ەتەمىز, قۇرمەتتى ارداگەرلەر. مىقتى دەنساۋلىق تىلەي وتىرىپ, ءوز ەڭبەكتەرىڭىزبەن, ءوز سوزدەرىڭىزبەن جاس ۇرپاققا ءبۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستان ءۇشىن قاجەتتى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋدىڭ, باۋلۋ مەن ءوزارا قۇرمەتتىڭ ۇلگى-ونەگەسىن كورسەتە بەرىڭىزدەر, ويتكەنى بۇل كۇللى الەمگە قاجەت قۇندىلىق,– دەپ تۇيىندەدى ءوز ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى, قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الدىنان رەسپۋبليكالىق ۇلاننىڭ قۇرمەتتى قاراۋىل روتاسى ساپ تۇزەپ ءوتتى. رەسمي راسىمنەن كەيىن پرەزيدەنت ارداگەرلەرمەن جۇزدەسىپ, وي ءبولىستى. ۇلى جەڭىستىڭ 66 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتقا تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ العاشقى قورعانىس ءمينيسترى, ارميا گەنەرالى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھارمانى ساعادات نۇرماعانبەتوۆ قاتىستى. ۇلى جەڭىستىڭ ەڭ العاشقى كۇنىن بەرليندە قارسى العان مايدانگەر بۇگىنگى جاس ۇرپاق ميلليونداعان جاۋىنگەردىڭ قانىمەن كەلگەن ۇلى جەڭىستى قادىرلەپ, قاستەرلەي ءبىلۋى قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. جانە دە اقيقاتتى سوعىستى كوزىمەن كورگەن جاندار عانا ايتا الاتىندىعىن كوپشىلىك ءبىلۋى ءتيىس ەكەندىگىن مالىمدەدى.
باقىت بالعارينا.
الماتى.
-----------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.