سارىاعاشتا كورنەكتى عالىم ن.كەلىمبەتوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان كونفەرەنتسيا ءوتتى
“مەن ومىرىمە ريزامىن”. جالىنداپ تۇرعان شاعىندا ج ۇلىنى زاقىمدانىپ, اعاش توسەككە تاڭىلعان, وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن اۋدارمالار جاساعاندا كىتاپ پاراقتارىن تىلىمەن اشۋعا ءماجبۇر بولعان, اياۋلى اناسى قايتىس بولعاندا الماتىدان كەلەسكە ۇشاق ارقىلى زەمبىلگە تاڭىلىپ كەلىپ, جان-دۇنيەسى الاپات ورتتەن ورتەنىپ تۇرىپ اششى زاپىران جۇتقان ادام كەيىن وسىلاي دەيدى “حابار” تەلەارناسى ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا تۇسىرگەن كينوفيلمدە. رۋحى ءالسىز ادام بولسا ءومىرىنىڭ اۋىر جىلدارىندا ءوزىن-ءوزى تاستاپ جىبەرەر ەدى. ال, ەمەننىڭ ءيىر بۇتاعىنداي قايسار قازاق ومىرگە قۇشتارلىعىنىڭ ارقاسىندا ورنىنان تۇرعان. عالىم نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ وسى جانكەشتى عۇمىربايانىنىڭ ءوزى-اق اۋرۋ ازابىن تارتقان مىڭداعان جاندارعا ۇلگى دەر ەدىك.
جازۋشى, عىلىم, اۋدارماشى, تۇركىتانۋشى نەمات كەلىمبەتوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان ء“ۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى” كونفەرەنتسياسى شىمكەنت جانە سارىاعاش قالالارى اكىمدىكتەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن سارىاعاش اۋدانى اباي اۋىلىنداعى جاڭادان سالىنعان №110 مەكتەپتە ءوتتى.
باسقوسۋدى جازۋشى, حالىقارالىق “الاش” سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مارحابات بايعۇت جۇرگىزىپ وتىردى. ۇعا اكادەميگى, كورنەكتى عالىم سەيىت قاسقاباسوۆ كۇنى كەشە وزىمەن ۇزەڭگىلەس ەڭبەك ەتكەن نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ عىلىمداعى تىندىرعان ەرلىك جولدارىن جان-جاقتى بايانداپ بەردى. قازاقتى ەل قىلعان ارىستارى, حاندار تۋرالى ايتۋعا تىيىم سالىنعان كەڭەس يمپەرياسىنىڭ زۇلمات جىلدارىندا جاس عالىم نەمات كەلىمبەتوۆ 1973 جىلى “اقىن ءشادى ءجاڭگىروۆ جانە ونىڭ ادەبي مۇراسى” دەگەن تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعايدى. ارينە, ونىڭ اۋىر ءىزى, زاردابىن دا تارتادى. وسىنداي تىڭ تاقىرىپقا تۇرەن سالعان نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ ء“ۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى” پوۆەسى بۇرىن قازاق ادەبيەتىندە جازىلماعان شىعارما ەدى.
وسىنداي دەپ ءسوزىن تۇيىندەگەن اكادەميك س.قاسقاباسوۆ نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ قازاق حالقىنىڭ يسلامعا دەيىنگى تۇركى وركەنيەتىن جان-جاقتى زەرتتەپ, وسى سالادا ۇلكەن سىلكىنىس جاساعانىن باياندادى. «قازاق ادەبيەتىنىڭ ەجەلگى ءداۋىرى», «ەجەلگى تۇرىك پوەزياسى جانە قازاق ادەبيەتىندەگى ءداستۇر جالعاستىعى», «قازاق ادەبيەتىنىڭ باستاۋلارى», «شىعىستىڭ كلاسسيكالىق پوەزياسى جانە قازاق ادەبيەتى», «ەجەلگى ءداۋىر ادەبيەتى», «كوركەمدىك ءداستۇر جالعاستىعى», «ەجەلگى ادەبي جادىگەرلىكتەر» سياقتى عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ قازاقتىڭ وتكەنىن تانىتۋدا سوقتالى دۇنيەلەر بولعاندىعىن ايتتى.
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءسابيت ورازباەۆ نەمات كەلىمبەتوۆپەن دوس-جار بولعان رۋحاني باۋىرى. ادەمى ەستەلىكتەر ايتتى. نەمات اعانىڭ ءار كۇنگى تاڭ شاپاعىن, كۇن نۇرىن ەرەكشە قۇشتارلىقپەن قارسى الاتىن قاسيەتىنە ءسۇيسىندى. “كوكتەمدە ەلگە بارساق, اتا-انامنىڭ الاقانىنىڭ ءيىسى قالعان ۇيدە اعايىن-تۋعانمەن قاۋىشساق” دەگەن ارمانىن, جارى قۋانىشتىڭ ەرىن قالتقىسىز كۇتكەندىگىن, جاس نارەستەدەي ماپەلەگەنىن ايتتى. رۋحى كۇشتى ادامداردى تاعدىردىڭ تەزى سىندىرا المايدى ەكەن.
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ارىستان مۇحامەديا ۇلى عالىم اعانىڭ ەڭبەكتەرىن سارالاي كەلىپ, “ ۇلىما حات”, “قاريالار”, ء“ۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى”, “كۇنشىلدىك” سياقتى شىعارمالارىنان ستۋدەنتتەردىڭ ءۇزىندى وقۋى كوبەيگەنىنە ءسۇيسىنىسىن ءبىلدىردى.
عالىم نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ كوك تۇرىكتەر وركەنيەتى جايلى ەڭبەكتەرىن تۇركيا مەملەكەتى جوعارى باعالاعاندىعىن, تۇرىك ءدۇنيەسىن بىرىكتىرۋدە ولشەۋسىز قىزمەت ەتكەن عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ تۇرىك عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن تۇركيادا ەكى رەت تۇساۋكەسەرى وتكەندىگىن اڭگىمەگە ارقاۋ ەتكەن “ەگەمەن قازاقستان” رەسپۋبليكالىق گازەتى” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جينالعاندار نازارىن جايشىلىقتا جۇرت زەر سالا بەرمەي ءاتۇستى اتتاپ كەتەتىن ماسەلەلەرگە اۋداردى.
تۇركى دۇنيەسىنە ۇلكەن سىلكىنىس جاساعان عالىم بالا-شاعاسىن اسىراۋ ءۇشىن 10 رومان اۋدارىپ باستىرىپتى. كۇرەكتەي ون رومان. قولمەن جازىلۋىنان باستاپ ماشينكاعا تەرىلۋى, قاتەسىنەن ارىلتۋ, باسپاعا وتكىزۋ, دايىن جازبانى قايتا قاراۋ ماشاقاتى كوپ جۇمىس. اۋرۋ ادام تۇگىلى ساۋ ادامنىڭ ءوزى شارشاعاندا قوس قولىن توبەسىنە قويىپ بەزىپ كەتۋگە دايار تۇرادى. توسەكتە جاتسا دا جارى قۋانىش پەن ەكى ۇلى مۇحيت پەن قايراتىن قاتارىنان كەم قىلماي ءوسىرۋ ءۇشىن نەمات اكە وسىنداي ەرلىككە بارعان. ول تاپقان مول قالاماقى ۇلدارىنىڭ ەل اياعى جەتە بەرمەيتىن ماسكەۋدە ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزعان. مىنە, اكە قايراتى.
قازاق تاريحىن تانۋداعى بۇرىنعى ەڭبەكتەرى مەن وسى 10 روماننىڭ ءوزى ءبىر ادام ءۇشىن تاۋ كوتەرگەن تولاعايداي ەرلىك. بىراق, عالىم نەمات كەلىمبەتوۆ مۇنىمەن شەكتەلمەگەن. قازاق ادەبيەتىنىڭ 10 تومدىق تاريحى تۇگەلدەنگەندە سونىڭ ەكىنشى تومىن تۇگەلگە جۋىق جازىپ شىققان. اتاقتى قالامگەرلەردىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن فرانتس كافكا اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى بولۋ وسى جانكەشتى ەڭبەگىنىڭ زاڭدى جەمىسى.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ رەكتورى, اكادەميك ءۋاليحان بيشىمباەۆ قازاق تاريحىن تۇگەندەۋدە نەمات كەلىمبەتوۆتىڭ ءولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سەناتى وقۋ ورنىنداعى تۇركى تانۋ ورتالىعىنا ن.كەلىمبەتوۆتىڭ ەسىمى بەرىلۋىن سۇراعانىن, ءوزى وسى بۇيرىققا قول قويعانىن ايتتى بۇل شەشىمدى جۇرت قۋانا قابىلدادى.
كونفەرەنتسيادان سوڭ عالىم دۇنيەگە كەلگەن قوشقار اتا اۋىلىندا ن.كەلىمبەتوۆتىڭ رۋحىنا باعىشتالعان اس بەرىلدى. جازۋشى عالىم, تۇركىتانۋشى ن.كەلىمبەتوۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-دە جالعاستى. ءبىز ادەتتە, تاعدىر تالكەگىنىڭ اۋىر زاردابىن قايىسپاي كوتەرگەن, قاھارماندىقپەن ءومىر سۇرگەن اتاقتى ادامدار جايلى اڭگىمەلەگەندە وزگە ۇلتتاردىڭ مىسالىنا كوپ جۇگىنەمىز. عۇمىرىندا وسىنىڭ بارىنەن ءوتىپ, ەرىك-جىگەرى, رۋحىنىڭ كۇشتىلىگىنىڭ ارقاسىندا ورنىنان تۇرىپ, قازاق تاريحىن تانىتۋدا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن نەمات اعا كەلىمبەتوۆتىڭ ءومىربايانى مىڭداعان اۋىر تاعدىرلاردىڭ كوز جاسىن ءسۇرتىپ, ومىرگە قۇشتارلىقپەن قاراۋىنا جارقىن مىسال بولسا كەرەك-ءتى.
باقتيار تايجان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.