«جامان ۇلت بولمايدى, ناشار ادامدار بولادى. ءار ۇلتتىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. الدەبىر ادامدارعا قاراپ تۇتاستاي ۇلت تۋرالى كەرى پىكىر قالىپتاستىرۋ دۇرىس ەمەس. مەكتەپتە باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا ساباق بەرىپ كەلە جاتقانىما 32 جىل بولدى. ءاردايىم بالالارعا مەملەكەتتىڭ قامقورلىعى تۋرالى, بارلىق ۇلت پەن ۇلىستىڭ قۇقى ءبىر ەكەنىن, ەشكىمدى بولە-جارا قارامايتىنىن ايتىپ كەلەمىن. ايتا دا بەرەمىن». ءتىلشى ەكەنىمىزدى بىلگەن ورىس كەلىنشەك كەڭقولتىق قازاق جۇرتىنىڭ جاقسىلىعى تۋرالى ۇلكەن اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتتى دا جىبەردى. قىزىلوردا قالاسىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان «مۇراگەر» مەكتەبىنىڭ مۇعالىمى تاتيانا كوسىگينا ەدى بۇل. اكەسى بوريس كوسىگين رەسەيدىڭ ساراتوۆ وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن. وتكەن عاسىردىڭ 50-جىلدارىندا قازاقستانعا قونىس اۋدارىپتى. سىردىڭ جاعاسىنا كەلىپ جايلانىپتى. سودان بەرى اقمەشىت اتىرابىندا تامىرىن جايىپ, ءۇيلى-باراندى بولىپ, بالا ءوسىرىپ, قوڭىرقاي تىرلىك كەشكەن ەكەن. تاتيانا دا, ونىڭ اپكە-سىڭلىلەرى دە قىزىلوردادا كىندىك كەسكەن. ءبىلىم العان. تۇرمىس قۇرعان. قىسقاسى, ولاردىڭ ءومىرى قازاق جەرىمەن بىتە قايناسىپ كەتكەن. مىنا قىتايدا «قوعام اۋىسىپ جاتقاندا ءومىر ءسۇر» دەگەن قارعىس بار ەكەن. بالا بولساق تا, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ەسىمىزدە. دۇكەن سورەلەرى بوس قالىپ, زاۋىت-فابريكالار جابىلىپ, جۇمىسسىزدىق جاپپاي جايلاپ, كوممۋنيستىك رەجىمنەن كاپيتاليزمگە كوپ ادام بەيىمدەلە الماي, «وكىمەت ولتىرمەيدى» پسيحولوگياسىنان ء«وز كۇنىڭدى ءوزىڭ كور» قاعيداتىنا كوشە الماي سەڭ سوققان بالىقتاي بولىپ ادامدار سانسىراپ قالىپ ەدى. سونداي الاساپىران ۋاقىتتا «يت تويعان, ەر تۋعان جەرىنە» ءسوزى راسقا اينالىپ, وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى تاريحي مەكەندەرىنە كوشە باستادى. كوشتى توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. سەبەبى, كەتەمىن دەگەن ادامدى كۇشپەن ۇستاپ تۇرا المايسىڭ. ول ءۇشىن ورنىقتى جاعداي, جايلى جۇمىس, تويىمدى تاماق, كەشىكپەي الاتىن ايلىق كەرەك. ال ازاتتىقتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى فورماتسيا بارىسىندا ونداي جۇماق-جاعدايدى جاساۋ مۇمكىن ەمەس-ءتىن. سونىمەن, وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى ءۇي-جايىن تاستاپ سىرتقا اعىلدى. كوسىگيندەر دە سول كوپ كوشكە ىلەسكەن. رەسەي اسىپ, تۆەر وبلىسىنا بارىپ قونىستانعان. اتامەكەندەرىنە ورالىپ, وڭدى جۇمىس تاۋىپ, باسپانالارىن جايلاپ, جاعدايلارىن سايلاپتى. ەليزاۆەتا, تاتيانا, ناتاليا كوسىگينالار ءسويتىپ ءبىر كۇننىڭ ىشىندە كوشىپ كەتەدى. دەگەنمەن, اڭسارلارى اقمەشىتكە اۋادى دا تۇرادى. بالالار دەمالىسقا شىققاندا بۇلار سومكەلەرىن كوتەرىپ قىزىلورداعا قاراي تارتادى. «ۇشاق قىزىلوردانىڭ اۋەجايىنا قونعان ساتتە ەرەكشە سەزىمدە بولاتىن ەدىم. جۇرەگىم ورەكپىپ, سوعىسى جيىلەپ, ءبىر باراقات كۇي كەشەتىنمىن», دەيدى تاتيانا بوريسوۆنا. سول اڭساۋ ولاردى رەسەيدە تۇرعىزبايدى. اعايىندى كوسىگينالاردىڭ ساباق بەرۋ تاسىلىنە ونداعىلار تاڭعالىپتى. ءبىلىم-بىلىكتەرىن باعالاپ, جايلى ورىن دا بەرگەن ەكەن. ءتىپتى, تاتيانا كوسىگيناعا مەكتەپ ديرەكتورلىعى قىزمەتىن دە ۇسىنىپتى. بىراق تاتيانا ءبىر جىلدان كەيىن تۋعان جەرىنە قايتا ورالادى. اراعا جىل سالىپ ەكى باۋىرى دا قىزىلورداعا قايتادى. – ءوزىڭىز دە بىلەسىز, بىزدە «اتا-انا كۇنى» دەگەن ءداستۇر بار. ءبىز سول كۇنى اتا-انالارىمىزدىڭ زيراتىنا بارامىز. زيرات باسىن تازالاپ, قۇرمەت كورسەتەمىز. بۇل – ءبىز ءۇشىن ەرەكشە كۇن. ال يت ارقاسى قياندا اتا-اناڭا قالاي قۇرمەت كورسەتەسىڭ؟! ولاردىڭ قابىرى قىزىلوردادا جاتىر. ءبىز تۆەردە ءجۇرمىز. ونىڭ ۇستىنە ءوزىڭ تۋعان, بالالىق شاعىڭ وتكەن, ەسەيگەن, ەتەك جاپقان, ازامات رەتىندە قالىپتاسقان جەرگە دەگەن قيماستىق كۇن ساناپ ارتا بەرەدى ەكەن. ەل جاققا قاراپ ەلەڭدەي بەرەتىن بولدىق. سودان كوشۋگە بەل بۋدىم,– دەيدى تاتيانا كوسىگينا. وسى ارادا اڭگىمەگە ەليزاۆەتا كوسىگينا ارالاستى. ء«بىز ماسكەۋگە ۇنەمى بارىپ تۇرامىز. قاشان بارساڭ دا, نوسەرلەتىپ جاڭبىر جاۋىپ تۇرعانىن كورەسىز. ءاسىلى, اۋا رايى ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقىنا دا ۇلكەن اسەر ەتەتىن بولسا كەرەك. ويتكەنى, ماسكەۋلىكتەردىڭ قاباعى ءبىر اشىلمايدى. تۇنەرىپ تۇرعان بۇلت سياقتى. جادىراپ كۇلگەندەرىن سيرەك كورەسىڭ. ال ءبىزدىڭ ەلدىڭ ادامداردى اقجارقىن, كەڭقولتىق, قوناقجاي, ۇنەمى ك ۇلىپ جۇرەدى. سەبەبى, بىزدە كۇن تاس توبەدە تۇرادى. ماسكەۋدەگى اعايىندارىمىز «50 گرادۋس ىستىقتى قالاي كوتەرەسىڭدەر؟» دەپ سۇرايدى بىزدەن. ال سول ىستىق ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزگە جىلىلىق سىيلايدى», – دەيدى ول. ولار قازاقستاندى باسقا جۇماق مەكەنگە ايىرباستامايدى. ءتىپتى, اتامەكەن ۇعىمىن دا وزدەرىنشە تۇسىنەدى. «ەتنوستىق وتان دەگەن ۇعىمدى تۇسىنە بەرمەيمىز. ءبىز وسى جەردە تۋدىق. اتا-انالارىمىزدىڭ دا قابىرى وسىندا جاتىر. ال ەندى رەسەيگە كوشكەننەن نە پايدا؟ راس, ول – ءبىزدىڭ اتامەكەنىمىز. ماسەلەن, نەمىستەر گەرمانياعا كوشتى. ال گەرمانيادا ولاردى كىم كۇتىپ وتىر؟ ماسەلەگە بىلاي قارايىقشى: قازاقستانداعى بارلىق ۇلت تاعدىردىڭ جازۋىمەن وسى جەرگە كوشىپ كەلدى. تۇراقتاپ قالدى. سول ۇلتتار بۇگىندە جيناقتالىپ كەلىپ قازاقستان دەگەن مەملەكەتتى قۇرۋعا ۇلەس قوسىپ وتىر. ەلىمىزدە ۇلتتار دوستىعى بار. الاۋىزدىق جوق. كۇندەلىكتى تەلەديداردان كورىپ, گازەتتەردەن وقىپ وتىرمىز: الەمنىڭ ءار جەرىندە قاقتىعىستار بولىپ جاتىر. ال قازاقستانداعى بارلىق ۇلت وكىلى ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي ءومىر سۇرۋدە. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتىڭ جەمىسى. سونداي-اق, سول ساياساتتىڭ دۇرىس ەكەنىنىڭ كورىنىسى. حالىققا ەڭ ءبىرىنشى تىنىشتىق كەرەك. قازاقستان – تىنىشتىقتىڭ تالبەسىگى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا 130 ۇلتتىڭ بالاسى تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. حالىققا ودان باسقا نە كەرەك؟», – دەيدى كوسىگينالار. قازاق مەملەكەتىنىڭ تەمىرقازىعى – بىرلىك. «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەگەن اتالار دانالىعىن باستى ۇرانى ەتكەن بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باعىتى ايقىن, باعدارى انىق. باقىتتىڭ ءوزى بىرلىككە باراتىنىن ەجەلگى اڭىزداردان بىلەمىز. سوندىقتان بىرلىگى جاراسقان, تاتۋلىعى ارتقان ەلگە ىرىس قونادى. ءبىر كەزدەرى تاعدىردىڭ جازۋىمەن قازاقستاننان كوشكەن سان ۇلتتىڭ وكىلى كەيىننەن قايتا ورالدى. ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرلەرىمىز دە بار. ءبىز اعايىندى كوسىگينالاردان قازاقستاننان كوشۋ سەبەبىن سۇرادىق. – شىندىعىندا, بىزگە ەشكىم كەت دەگەن جوق. 90-جىلداردىڭ باسىندا زاماننىڭ ءوزى قۇبىلىپ كەتتى عوي. بولاشاعىمىز ب ۇلىڭعىر بولدى. جۇرت جاپپاي كوشىپ جاتتى. كوڭىل الابۇرتىپ تۇردى. ءبىز سول ءنوپىر كوشكە ىلەسىپ كەتتىك. دەگەنمەن, ارەكەتىمىزدىڭ قاتە ەكەنىن كەيىننەن تۇسىندىك. سوسىن قايتا ورالدىق. ەندى قازاقستاننان كوشپەيمىز. ونداي ويدان ارىلعانبىز. قۇداي قالاسا, قازاقستان ءبىزدىڭ ماڭگىلىك مەكەنىمىز بولادى دەپ ويلايمىن,– دەيدى تاتيانا بوريسوۆنا. بۇگىندە اپالى-ءسىڭلىلى كوسىگينالار «مۇراگەر» مەكتەبىندە بالا تاربيەلەپ جاتىر. ءار ساباق سايىن ولار قازاقستانداعى ۇلتتار دوستىعى مەن بىرلىگى جايىندا ايتۋدان جالىققان ەمەس. جالىقپايدى دا. سەبەبى, ولار بولاشاقتا دا قازاق جەرىندە بىرلىك پەن مىزعىماس دوستىقتىڭ بولۋىن قالايدى. ال بۇگىنگى جاس بالا ەرتەڭگى مەملەكەتتىڭ تىزگىنۇستارى. سوندىقتان اعايىندى كوسىگينالار جاس ساناعا ىزگىلىك نۇرىن سەبۋدى باستى مىندەتى سانايدى. ەرجان بايتىلەس. قىزىلوردا وبلىسى.