بيىلعى جىلدىڭ العاشقى كۇنى قىتايدان لوندوندى بەتكە العان جۇك پويىزى جولعا شىققانى بەلگىلى. چجەتسزيان پروۆينتسياسىنداعى يۋ قالاسىنان لوندوننىڭ باركينگ اۋدانىنا دەيىنگى جولدىڭ ۇزاقتىعى 11 999 شاقىرىم ەكەن. قازاقستان, رەسەي, گەرمانيا, بەلارۋس, پولشا, بەلگيا, فرانتسيا سىندى جەتى ەلدىڭ اۋماعىمەن ءجۇرىپ وتكەن پويىز سەگىزىنشى ەلدەگى سوڭعى ستانساعا 18 كۇن دەگەندە تابان تىرەمەك. بۇل تەمىر جول جەلىسى قازاقستان ءۇشىن قانشالىقتى ءتيىمدى؟ توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان, كولىك حابى بولۋعا تالپىنىپ جاتقان ەل قانداي پايدا كورمەك؟
قازاقستاننىڭ تەڭىزگە ءتىكەلەي شىعاتىن جولى بولماعاندىقتان, كولىك-لوگيستيكالىق قىزمەتتى دامىتۋ ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى سانالادى. ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى باقىتگۇل قامباردىڭ ايتۋىنشا, تەمىر جول ارقىلى جۇك تاسىمالى حالىقارالىق ساۋدا نارىعىنا شىعاتىن ءمۇمكىندىكتى ارتتىرا تۇسپەك.
– ترانزيتتىك ءدالىز قۇرۋ ارقىلى, ولارعا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن تەحنيكالىق جانە قارجىلىق رەسۋرستار عانا ەمەس, ادامدار دا جۇمىسقا تارتىلادى. ياعني, بىرىنشىدەن, بۇل جوبانىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان ءتيىمدىلىگى بار, – دەيدى ەكونوميست.
ونىڭ پايىمداۋىنشا, ينفراقۇرىلىمعا سالىنعان ينۆەستيتسيا ەل ىشىندەگى كولىك شىعىندارىن ازايتۋعا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. باسقا ەلدەردىڭ ءتاجىريبەسىنە جۇگىنسەك, جاڭا جەلى ەلىمىزدە كولىك-لوگيستيكالىق قىزمەتتەردىڭ كەشەندى تۇردە دامۋىنا وڭ ىقپال ەتۋگە ءتيىس.
– ەۋروپادا كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتار وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىندا قۇرىلا باستادى. قازىر ولاردا جۇكتەردى وتكىزۋ عانا ەمەس, تاسىمالداۋ, بۋىپ-ءتۇيۋ جانە باسقا دا قىزمەت تۇرلەرى جولعا قويىلعان. قازاقستان ارقىلى وتەتىن كولىك ءدالىزىن دە سونداي دەڭگەيگە كوتەرە الساق, جۇمىس ورىندارى دا كوبەيە بەرمەك, – دەپ تولىقتىردى ويىن باقىتگۇل قامبار.
حالىقارالىق نارىققا شىعاتىن تەڭىز جولى جوق ەلدەر ينفراقۇرىلىمدى, سەرۆيستى دامىتۋ ارقىلى ەكونوميكالىق تابىسقا كەنەلەتىنىنە مىسالدار از ەمەس. ماسەلەن, سونداي ەلدەردىڭ ءبىرى ۆەنگريا ترانزيتتىك الەۋەتىن پايدالانىپ, ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرا ءبىلدى.
– سول سياقتى, شۆەيتساريا دا ول پروبلەمانىڭ ورنىن ينفرا-
قۇرىلىمدى دامىتۋ ارقىلى تولتىرىپ وتىرعان ەل. بۇل مەملەكەت ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ونىمدەردىڭ كولىك شىعىندارىن ازايتىپ, ساۋدا-ساتتىقتى قىزدىردى. ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزىپ, الەمدەگى ەڭ باسەكەگە قابىلەتتى ەلدەردىڭ ءبىرىنە اينالدى, – دەيدى ەكونوميست.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا بىرقاتار ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ, 2020 جىلعا قاراي ترانزيتتىك جۇك تاسىمالى كولەمىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ, 2025 جىلعا قاراي 10 ەسەگە دەيىن كوبەيتۋ جوسپارلانعان. قىتاي- ۇلىبريتانيا اراسىن جالعايتىن, قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەتىن تەمىر جول جەلىسى وسى جوسپاردىڭ ۇدەسىنەن شىعۋعا اسەرىن تيگىزۋگە ءتيىس.
سونىمەن, ەۋروپا مەن ازيانىڭ اراسىندا كەرىلىپ جاتقان «جاڭعىرعان جىبەك جولى» قىتاي مەن ۇلىبريتانيا اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتپەك. 18 كۇندىك ساپارعا اتتانعان پويىزدىڭ تيەگەنى كيىم-كەشەك, سومكە سىندى تۇتىنۋ تاۋارلارى. جالپى, وتكەن جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا قىتاي مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ اراسىندا جۇك پويىزى ءارلى-بەرلى 3 مىڭعا جۋىق قاتىناس جاساپتى.
ۇلىبريتانيا قىتايمەن ارادا تەمىر جول باعىتىن اشقان ەۋروپانىڭ 18-ءشى ەلى بولىپ وتىر. قىتاي بيلىگى ارزان بولسا دا كوپ ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن تەڭىز جولىمەن, جىلدام بولسا دا شىعىنى كوپ اۋە جولىمەن قاتار, تەمىر جول تاسىمالىن دا دامىتۋعا دەن قويعانى بايقالادى. وعان ەۋروپا ەلدەرى دە مۇددەلى. بريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى تەرەزا مەي «قىتايمەن اراداعى قاتىناستار «التىنمەن» تەڭ, سەبەبى ول كورولدىككە ميللياردتاعان دوللار تابىس اكەلەدى» دەگەن بولاتىن. ال «جاڭعىرعان جىبەك جولىنىڭ» بويىندا ورنالاسقان قازاقستان ءۇشىن دە ءوزىنىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن پايدالانىپ, تابىس تابۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»