قۇرعاق پورتتىڭ قۋاتى

«ءبىزدىڭ ەكونوميكا مولشەرىن ارتتىرۋىمىز, يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جەتىلدىرۋىمىز مۇمكىن, الايدا جۇك تاسىمالىنسىز ىلگەرىلەۋ بولمايدى...» نۇرسۇلتان نازارباەۆ. «الەمدى اقشا بيلەيدى» دەگەن قاعيدات بار. ناقتىراعى, ادامدار وسى تۇسىنىككە سە­نىپ ءومىر سۇرەدى. ادامزات كۇن­تىز­­بەسىندەگى سوڭعى ەلۋ جىلدا الەمگە مۇناي ءوندىرۋ مەن شي­كىزات ساتۋدان تۇسكەن اقشا ۇستەم­دىك ەتتى. جاھاندا جەردىڭ كۇرە­تامىرىن ورىپ جىبەرىپ, جىل­تىراتىپ قارا ماي اعىزعان ءوڭىر­دىڭ جۇلدىزى جاندى. مۇناي بۇرعىسى بار مەملەكەت پەن مەنشىك يەسى «جارتى قۇداي­دىڭ» كەيپىنە ەندى. جاڭا زامان­داعى جويقىن بيلىك پەن جان­تالاسا جاۋلاسۋدىڭ دا سەبەبى – مۇنايلى وڭىرلەرگە دەگەن ۇمتىلىستان باستالدى. جەر قىرتىسىنداعى تابيعي بايلىق قورىنىڭ كولەمى كوپ­تەگەن ەلدەردىڭ ۇيقىسىن بۇزا­تىن قازاقستان دا الەمدەگى مۇ­نايلى دەرجاۆالاردىڭ جۋان ىشىنە ەندى. ءبىزدىڭ سوڭعى 20 جىلداعى «قوي ۇستىنە بوز­تورعاي جۇمىرتقالاعان» كەزەڭ­دەگى قامسىز تىرشىلىگىمىزدى مۇ­ناي­­دان تۇسكەن قارجى قام­­تا­ما­سىز ەتىپ كەلدى. تەك دۇنيە­جۇزىلىك ەكونوميكالىق داع­دارىستىڭ ەكىنشى تولقىنى الەمنىڭ ءارى قارايعى دامۋىندا مۇناي ونەركاسىبىنىڭ تولىققاندى «قۇتقارۋشى» بولا المايتىنىن ۇقتىرعانداي. دەمەك, دۇنيەجۇزى ءۇشىن جاڭا ەنەرگەتيكالىق ەۆوليۋتسيا كەزەڭى ەسىك قاقتى... الەمدىك ەكونوميكانى سا­ۋىق­تىرۋ مەن تۇرلەندىرۋدىڭ مىڭ سان جولدارى ىزدەستىرىلۋدە. ءار ەل, ءار مەملەكەت وزىنشە جول قاراستىرۋ ۇستىندە. عىلىمى مەن تەحنولوگياسى دامىعان ەلدەر سۋتەكتى وتىن كوزىن وندىرۋگە كى­رى­س­سە, تاعى ءبىر باعىتتا تابيعي تۇردەن الىناتىن ەنەرگيا ءوندىرۋ دامىپ كەلەدى. بۇل ءوندىرىسى مەن ەكونوميكاسى الدىڭعى قاتاردا دامىعان ەلدەر ءۇشىن وڭ جامباسقا كەلەتىن ءادىس ەكەنى انىق. ال دامۋشى ەلدەر ءۇشىن شاعىن ءوندىرىس كوزدەرى ارقىلى قالىپتاسقان نارىقتان ءوز ۇلەسىن قارپىپ قالۋ قيىندىق تۋدىراتىنى تاعى راس. دەمەك, ءۇشىنشى باعىت رەتىندە ىشكى مۇمكىندىكتەردى قاراستىرۋ قاجەتتىگى تۋادى. ال قازاقستاننىڭ جاعدايىندا بۇل باعىتتى دامىتۋدىڭ دايىن جوباسى بار. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ شەك­سىز مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ بىزگە از جىلدار­دان كەيىن-اق مۇنايدان تۇسكەن تابىسقا پارا-پار بولاتىن قارجى-قاراجاتقا قول جەتكى­زۋ­گە مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن. ەۋروپا مەن ازيا اراسىن جال­عاي­تىن نەگىزگى جولداردىڭ ءتۇي­ىسكەن تۇسىندا وتىرعان ەل ءۇشىن «ۆەلوسيپەد» ويلاپ تابۋدىڭ قاجەتى جوق تا... الماتى وبلىسى, پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ ايماعىندا ارنايى ەكونوميكالىق اۋماق قۇرىلىپ, جۇمىسىن باستاعالى ءبىرشاما ۋاقىت بولدى. بۇل ارنايى اۋماقتىڭ باستى مىندەتى – ەلىمىزدىڭ ەۋرازيا ايماعىنداعى ەكسپورتتىق-ترانزيتتىك الەۋ­ەتىن قالىپتاستىرىپ, ارت­­تى­رۋ بولىپ تابىلادى. قا­زىر شى­عىس­تاعى الىپ ەل – قى­تاي­­مەن شەكارادا ەۋر­ازيا­لىق قۇرلىقتاعى ماڭىز­دى ەكى اۋقىمدى جوبا جۇزەگە اسى­رىلۋدا. ءبىرى «قورعاس – شى­عىس قاقپاسى» ارنايى ەكو­نو­ميكالىق اۋماعىن قۇ­رۋ مەن كەشەندى دامىتۋ» دەپ اتا­ل­سا, ەكىنشىسى «قورعاس» حالىق­ارالىق شەكارا ىنىماق­تاستى­عى ورتالىعىن قۇرۋ» جوباسى. جوبانى وسىدان بەس جىلداي بۇرىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى ىسكە قوسقان بولاتىن. - قىتاي ءبىزدىڭ ءىرى سەرىك­تە­سىمىز جانە ەلدەرىمىز اراس­ىن­داعى تاۋار اينالىمى ۇدايى ءوسۋ­مەن كەلەدى. بۇل جوبا­نىڭ ىسكە قوسىلۋىن ءبىز قىتاي­لىق ارىپتەستەرىمىزبەن بىرگە ۇزاق كۇتتىك. ول ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ماڭىز­دى كولىك حابى بولادى. تۇتاس­تاي العاندا, «قورعاس» حا­لىق­­­­ارالىق شەكارالىق ىن­تى­ماق­­تاستىق ورتالىعى قازاق­ستان­نىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتە­تىن بولادى. ءبىزدىڭ ەكونوميكا مولشەرىن ارتتىرۋىمىز, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ باعدارلاماسىن جەتىل­دى­رۋىمىز مۇمكىن, الايدا جۇك تاسىمالىنسىز ىلگەرىلەۋ بولمايدى, – دەگەن ەدى سول كەزدە ەلباسى. بۇگىنگى تاڭدا ەكى جوبا دا قاعاز جۇزىندەگى نىساننان ناق­تى تابىس كوزىنە اينالعان سترا­تە­گيالىق ورتالىققا اينالىپ وتىر. جالپى, ەلىمىزدىڭ جاعىراپيالىق ورنالاسۋى الەمنىڭ لوگيستيكالىق كارتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشى جا­عى­نان العاندا, شىعىستاعى قوڭ­سىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قۋاتى مەن وندىرىستىك ليدەرلىگى ارقاسىندا قۇرلىقتاردىڭ نازارى قازاقستانعا دا جىلى قاراپ تۇر. اسىرەسە, ەۋروپا ەلدەرى قىتايدا جاسالعان ءونىم تۇرلەرىنە قول جەتكىزۋگە مۇددەلى. بۇعان دەيىن تەڭىز ايلاقتارى ارقىلى سۋ جولىمەن نەمەسە اۋە تاسىمال­ى- ­م­ەن جەتكىزىلەتىن جۇك كولەمى   ءۇشىن جاڭا جول اشىلدى. مىسالعا, قىتاي­دىڭ باتىس قاقپاسىنان اتتان­عان جۇك سۋ جولى ارقىلى ەۋروپا­نىڭ ورتالىعىنا جەتكەنشە 40 تاۋلىككە دەيىن ۋاقىت جوعالتادى ەكەن. نەمەسە ءدال وسى جۇكتى ۇشاق ارقىلى تاسىمالداۋ سۋ جولىنا قاراعاندا 10 ەسەگە قىمباتقا تۇسەتىن كورى­نە­دى. ال قورعاستاعى قۇرعاق پورت جوباسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى كارى قۇرلىققا باعىتتالعان جۇك كەرۋەنىن 15 كۇن ىشىندە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قىتاي ەلىنىڭ رەسمي ستاتي­س­تي­كا­لىق مالىمەتتەرىنە جۇگىن­سەك, بەيجىڭ مەن ەۋرووداق باعىتىنداعى كونتەينەرلىك جۇك كولىكتەرىنىڭ سانى 2020 جىلعا قاراي جىلىنا 5000  بىرلىككە نەمەسە شامامەن 500 مىڭ دفە-گە جەتەتىن بولادى. بۇل جەردەگى دفە دەگەنى­مىز – جۇك تاسىمالدايتىن كولىك قۇرالدارىنىڭ سىيىمدىلىعىن ولشەۋدىڭ شارت­تى بىرلىگى, جيىرما فۋنت­تىق ەكۆيۆالەنت. بيىلعى جىل­دىڭ اياعىنا دەيىن شامامەن 95 مىڭ دفە-گە وتكىزۋ كۇتىلۋدە. سالىستىرۋ ءۇشىن قاراڭىز, 2011 جىلى تەمىر جولمەن 1100 دفە تاسىمالدانعان. بۇل – وسى شىعىس قاقپا ار­قىلى جونەلتىلگەن جۇك. ايت­پاق­شى, كورشىلەردىڭ ەسەبى بويىنشا, ليانيۋنگاننان سانكت-پەتەربورعا دەيىنگى تە­مىر جول ءترانزيتىنىڭ جالپى ۋاقىتى 10 -13 كۇنگە دەيىن, ال ليانيۋنگاننان ىستانبۇلعا دەيىن 20-23 كۇنگە دەيىنگى مەرزىمدە ورىندالعان. جانە شىعىس قىتايدان ەۋروپاعا دەيىنگى تەمىر جول تاسىمالىنا كەتكەن ۋاقىت 14-15 تاۋلىكتى قۇراعان. قورعاستاعى جۇك تاسىمالىن قام­تاماسىز ەتەتىن «Khorgos Gateway» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى كارل گەيسەن بىلاي دەيدى: – ءبىز ءوزىمىزدىڭ العاشقى وپەراتسيالارىمىزدى باستاعان ساتتەن بەرى 70 مىڭنان استام جۇك تاسىمالدايتىن كولىك قۇ­رال­دارىن جونەلتتىك. 2020 جىل­عا قاراي ءبىز كونتەينەر اينا­لىمىن 540 مىڭ دفە-گە دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل وتە ماڭىزدى, ويتكەنى, قازاقستان الەمنىڭ لوگيستيكالىق كارتاسىنىڭ ءدال ورتالىعىندا ءدال وسىنداي كورسەتكىشتى ماقسات تۇتىپ وتىر... قۇرعاق پورتتىڭ كوپ ءبو­لى­گى تەمىر جول جۇك تەرمينا­لى مەن لوگيستيكالىق ايماق­قا ارنالعان. بۇل وڭىردە كوتەر­مە ساۋدا, وتكىزۋ, ساقتاۋ قوي­ما­­لارى ورنالاسقاندىعىن اتاپ ءوتتى. ولار ۇلتتىق, اي­ماق­­تىق, حالىقارالىق سۇ­را­نىس­تاردى قامتاماسىز ەتەدى. يندۋستريالىق ايماقتا ءبىر­قاتار ءوندىرىس ورىندارى, اۋىل شارۋاشىلىعى, تاماق ونەر­كاسىبى, جەڭىل ونەركاسىپ, تەرى - بىلعارى شيكىزاتى, ماشيناقۇراستىرۋ مەن قۇ­رى­لعى­لارىن جاساۋ نىساندارى دا ورنالاساتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا قۇرعاق پورتتىڭ يندۋستريالىق جانە لوگيستيكالىق ءوڭىرىنىڭ قۇرى­لىسى اياقتالۋعا جاقىن. قىتاي شەكاراسىندا تاعى ءبىر ءىرى جوبا – «قورعاس» حالىقارالىق شەكارالىق سەرىك­تەستىگى ورتالىعى كوم­مەر­­تسيا­لىق كەلىسىمدەردىڭ جانە شەكارالىق ساۋدا وپەرا­تسيالارىنىڭ الاڭىنا اينالادى, بيزنەس سەرىكتەستىكتى بەلسەندى جۇرگىزۋگە ىقپال ەتەدى. «قورعاس» حشسو پرەزي­د­ەنتى قاھارمان ءجازيننىڭ ايتۋ­ىن­شا, حالىقارالىق شەكارا­لىق ساۋدانى دامىتۋ, مادەني جانە عىلىمي تاجىريبە الماسۋ, ويىن-ساۋىق ينفراقۇرىلىمى قالىپتى دامىپ كەلەدى. وسى­عان بايلانىستى ورتالىق قۇرى­لىسىنىڭ باس جوسپارىنا جانە تۇجىرىمداماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلۋدە. سونىمەن قاتار, حشسو اۋما­عىنا كىرىپ-شىعۋدى رەت­تەۋ­­دىڭ ادىستەمەسى جاسالىپ, قول جۇكتەرىن قابىلداۋ قىز­مەتىن جاقسارتۋ, ورتالىققا كەلۋ­شىلەردى بىرىڭعاي تولەم جۇيە­سىمەن قامتۋ كوزدەلۋدە. جالپى, «قورعاس» حالىق­ارالىق شەكارالىق سەرىكتەستىگى ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ جاتىر, نىساندار پايدالانۋعا بەرىلەتىن كۇن جاقىن. ورتالىق ءوز قىزمەتىنە 2018 جىلى تولىق كىرىسەتىن بولادى. قالماحانبەت مۇقامەتقالي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى