سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ «جاڭا مۇمكىندىكتەر باعدارلاماسى اياسىندا» قازاقستاننىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى شاحرات نۇرىشەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان جانە قىتاي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارنالعان بريفينگ ءوتتى.
كەزدەسۋدە قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ قازىرگى جاعدايى جانە دامۋ ۇردىستەرىنە توقتالعان شاحرات نۇرىشەۆ 2017 جىلى 3 قاڭتاردا قوس مەملەكەت اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستىڭ ورناعانىنا 25 جىل تولاتىنىن جەكىزدى. «قىتاي – قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن مويىنداعان العاشقى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. شيرەك عاسىرلىق ۋاقىت ىشىندە ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق جان-جاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى مەملەكەتتىك, ۇكىمەتتىك جانە ۆەدومستۆوارالىق قول قويىلعان شارتتار مەن كەلىسىمدەر سانى 230-عا جەتتى»,– دەدى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەكى ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى جانە ۇكىمەتتەرى دەڭگەيىندەگى ساياسي ارىپتەستىك تۇراقتى ءارى قالىپتى. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ شاقىرۋىمەن «G20» سامميتىنە قاتىسۋ ءۇشىن قىتايعا ساپارمەن باردى. ال 2017 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ ەلىمىزگە ساپارى, سونداي-اق, ونىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سامميتىنە جانە «ەكسپو-2017» حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ اشىلۋىنا قاتىسۋى كوزدەلىپ وتىر. «بۇدان بولەك, ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ تۇراقتى كەزدەسۋىنىڭ جانە پرەمەرلەردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارلارىنىڭ دەڭگەيىندە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كوميتەتىنىڭ تەتىگى قالىپتاستى. ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كوميتەت 10 شاعىن كوميتەتتەن جانە 2 بىرلەسكەن كوميسسيادان تۇرادى», – دەدى شاحرات نۇرىشەۆ.
قىتاي – قازاقستاننىڭ ءىرى سىرتقى ساۋدا ارىپتەسى. سوندىقتان, كورشىلەس ەلدىڭ قازاقستاننىڭ جالپى ساۋدا كولەمىندەگى بولىگى 17 پايىزدان اسقان. ماسەلەن, 2015 جىلى ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 10,6 ملرد دوللاردى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە قازاقتاننان قىتايعا شىعارىلعان ەكسپورت مولشەرى - 5,5 ملرد دوللار, ال سول ەلدەن قازاقستانعا كەلەتىن يمپورت - 5,1 ملرد دوللار. بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار جانە ماۋسىم ايلارىنداعى كورسەتكىش تە جامان ەمەس. ماسەلەن, وسى مەرزىم ارالىعىنداعى ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمىنىڭ مولشەرى 3,65 ملرد دوللاردى كورسەتكەن. ونىڭ ىشىندە. قازاقستان ەكسپورتى – 2,08 ملرد دوللار, قازاقستانعا كەلگەن يمپورت – 1,57 ملرد دوللار. ەلدەردىڭ كولىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى دا باسەڭدەمەگەن. ماسەلەن, 2015 جىلى تەمىر جول جۇك اينالىمى 4,13 ملن توننانى قۇراسا, 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, تەمىر جول جۇك اينالىمى 3,93 ملن تونناعا جەتكەن.
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندىق بيدايدىڭ قىتايعا جەتكىزىلىم مولشەرىنىڭ ءوسۋى بايقالعان. ەگەر, 2013 جىلى قازاقستان بيدايىنىڭ جەتكىزىلىم كولەمى 90,9 مىڭ توننانى قۇراسا, 2014 جىلى بۇل كورسەتكىش 251,1 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكەن. 2015 جىلى قازاقستاندىق بيدايدىڭ جەتكىزىلىم مولشەرى 128,6 مىڭ توننانى, 2016 جىلدىڭ قاڭتار-شىلدە ايلارىنداعى كورسەتكىش – 261,6 مىڭ توننا. ەنەرگەتيكا سالاسىنا كەلسەك, 2016 جىلدىڭ قاڭتار-ناۋرىز ايلارىندا قحر-عا قازاقستاننان شىعارىلعان مۇناي ەكسپورتى 1,15 ملن توننانى, سونداي-اق, قحر-عا تاسىمالدانعان ترانزيتتىك مۇناي كولەمى 1,74 ملن توننانى قۇراعان.
شاحرات نۇرىشەۆ مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا دا ارىپتەستىك ۇدەرىسى دامىپ جاتقانىن ايتتى. بىرەر مىسال. جىل سايىن بەيجىڭدەگى اباي ەسكەرتكىشى الدىندا «اباي وقۋلارى» تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى. بۇدان بولەك, «ەلباسى جولى» كينوەپوپەياسى قىتاي تىلىنە اۋدارىلىپ, ونىڭ بارلىق سەرياسى قىتايدىڭ ورتالىق تەلەارناسىندا كورسەتىلگەن. سونىمەن قاتار, بەيجىڭ, شانحاي جانە داليان قالالارىندا قازاقستاننىڭ 3 ورتالىعى قۇرىلسا, 2017 جىلى ءتورتىنشى ورتالىقتى سيان قالاسىندا اشۋ كوزدەلىپ وتىر. 2015 جىلى ەلشىلىك بەيجىڭدە توعىزقۇمالاق بويىنشا الەمدىك فەدەراتسيامەن بىرلەسە, وسى ويىننىڭ تانىستىرىلىم ءراسىمىن وتكىزسە, الداعى ۋاقىتتا قىتايدا توعىزقۇمالاق بويىنشا ازيا چەمپيوناتىن ۇيمداستىرۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتقان كورىنەدى. «قحر ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگى تاڭدا كورشىلەس ەلدەگى ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ سانى – 11764. ولاردىڭ ىشىندەگى 763 ازامات مەملەكەتارالىق ءبىلىم الماسۋ بويىنشا, قالعاندارى ءوز قاراجاتتارى مەن مۋنيتسيپالدىق گرانتتار ەسەبىنەن وقۋدا. 2012 جىلى ەلشىلىكتىڭ قولداۋىمەن قىتايدىڭ قازاقستاندىق ستۋدەنتتەرىنىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ, بۇگىندە ول ويداعىداي جۇمىس ىستەۋدە. وعان قىتايدىڭ بارلىق ولكەلەرى مەن ءىرى قالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن ستۋدەنتتىك بىرلەستىكتەر كىرەدى. جىل سايىن قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ قۇرىلتايى وتكىزىلەدى. V قۇرىلتاي بيىلعى جىلدىڭ مامىر ايىندا چۋنتسين قالاسىندا ۇيىمداستىرىلدى»,– دەدى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى.
شاحرات نۇرىشەۆ قىتايداعى قانداستاردىڭ ءوز اتامەكەنىنە ورالۋىنا بىردەن ءبىر كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان ۆيزا ماسەلەسىنە دە توقتالىپ ءوتتى. «رەسمي اقپاراتقا سۇيەنەر بولساق, قىتايدا 1,5 ميلليون قانداسىمىز, بەيرەسمي مالىمەتتەر بويىنشا, 2 ميلليونعا تارتا قازاقستاندىق ازامات بار. سولاردىڭ ىشىندە قولدارىندا شەتەلگە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇجاتتارى بار ادام سانى 800 مىڭنان اسادى. پوسپورتتىق-ۆيزالىق قىزمەتكە كۇنىنە كەم دەگەندە 400-500 ادام كەلىپ, ۆيزا راسىمدەيدى. قازاق قانداستارىمىزعا ۆيزا تەگىن بەرىلەدى. سونداي-اق, وتانداستارىمىزعا بۇعان دەيىن ۆيزا 1 جىلعا دەيىن بەرىلسە, ەندى 3 جىلعا دەيىن ۆيزا بەرۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاپتى», – دەي كەلە, ۆيزا ماسەلەسىندە كەزدەسەتىن وزەكتى ماسەلەلەر شەشىمىن تابا باستاعانىن جەتكىزدى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان