ادەتتە, ءبىز اشىقتىق, جاريالىلىق تۋرالى كوپ ايتامىز. دەگەنمەن, قازىرگى قوعامدا توماعا تۇيىق مەكەمەلەر مەن «سەن تيمەسەڭ, مەن تيمەن» كەيىپتەگى قۇرىلىمدار جەتكىلىكتى. وزىڭە قاجەتتى ساۋالعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن تابالدىرىعىن قانشا توزدىرساڭ دا, توپىرلاتىپ حات جازساڭ دا جۇمعان اۋزىن اشپايتىندار دا از ەمەس. مۇنى «ۇنسىزدىك – كەلىسىمنىڭ بەلگىسى» دەي المايسىز. قايتا كوكەيدە سان الۋان ساۋال تۋىنداتىپ, الاڭ كوڭىلگە اكەلەتىن جاعداي. بىراق ءوز ءىسىن جۇرتشىلىقتىڭ نازارىندا ۇستايتىن, سول ارقىلى جاريالىلىقتىڭ جولىن نۇسقايتىن مەكەمەلەر دە بار. مىسالى, «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق جاقىننان باستاپ ءوز سالىمشىلارىمەن بەتپە-بەت جولىعىپ, ولاردى مازالاعان ساۋالداردىڭ بارلىعىنا اشىق جاۋاپ بەرىپ, جاريالى تۇردە جۇمىس ىستەۋدى باستادى. اتالمىش بانكتىڭ باسقارما توراعاسى ايباتىر جۇماعۇلوۆ وسىنداي العاشقى كەزدەسۋدى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا وتكىزگەن ەدى. ەندىگى كەزەك قىزىلوردا وبلىسىنا كەلدى.
ءۇي الۋ كەزەگىنە ەشكىم ىقپال ەتە المايدى
– بۇگىنگى كەزدەسۋىمىزدىڭ بەيرەسمي جاعدايدا, تەڭ دارەجەدە, اشىق وتكەنىن قالايمىن. سوندىقتان وزدەرىڭىزدى مازالاعان سۇراقتاردى ەركىن قويا بەرسەڭىزدەر ەكەن دەيمىن. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ءوز سالىمشىلارىمىزدان جاسىراتىن, جاۋىردى جابا توقيتىن ەشقانداي قۇپيامىز جوق. سىزدەردىڭ تاراپتان قويىلعان سۇراقتاردىڭ بارلىعىنا جاۋاپ بەرۋگە دايىنمىن. سونداي-اق, قوردالانعان ماسەلە بولسا, ونىڭ دا جولىن قاراستىرۋعا ءازىرمىن,– دەپ باستادى ءسوزىن ايباتىر نىشانباي ۇلى. سونان سوڭ قىزىلوردا وبلىسىنا ساپارى بارىسىندا «ءوز ءۇيىم» باعدارلاماسى بويىنشا كوپقاباتتى ەكى تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, بۇگىن 100 ادامنىڭ قونىس تويىن تويلاپ جاتقانىن ايتتى. «اتالمىش باعدارلامانى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ قىزىلوردا وبلىسى قولدادى. اينالاسى التى ايدىڭ ىشىندە ەكى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايتۋ پارىز. وسى رەتتە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە ۇلكەن العىس ايتقىم كەلەدى. سونىمەن قاتار, بۇل ۇيلەرگە بيۋدجەتتىڭ ءبىر تيىنى دا شىعىندالعان جوق. جەرگىلىكتى اكىمدىك, ءبىزدىڭ بانك پەن كاسىپكەرلەر بىرلەسە وتىرىپ, اتالعان جوبانى قولعا الدىق. الدىمىزعا قويعان جوسپارىمىز كوپ. بيىلدىڭ وزىندە تاعى 7 ءۇيدى ەل يگىلىگىنە بەرۋ ويىمىزدا بار. ول دا كاسىپكەرلەردى تارتۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى. «ءوز ءۇيىم», «نۇرلى جول» سەكىلدى باعدارلامالار الەۋمەتتىك نىساندار سالۋعا باعىتتالعان. بۇعان بانك ۇلكەن كوڭىل بولەدى. نازاردا ۇستايدى. سول سەبەپتى اتالعان باعدارلامالار تۋراسىندا سىزدەردى مازالاعان ماسەلە بولاتىن بولسا, اشىق ايتۋلارىڭىزدى سۇرايمىن»,– دەگەن باسقارما توراعاسى سالىمشىلاردى تاعى دا اشىق اڭگىمەگە شاقىردى. قازاقى ايماق بولعاسىن با, الدە وزىمىزگە ءتان ۇياڭدىق بار ما, بىلمەيمىز, ورنىنان قارعىپ تۇرىپ, سۇراعىن ساتىرلاتىپ قويىپ, ماسەلەسىن العا تارتقان ادام تابىلمادى. مۇمكىن ولار مۇنداي كەزدەسۋگە دايىن بولماعان شىعار. دەي تۇرعانمەن, ايباتىر جۇماعۇلوۆ ءوزىنىڭ نەگىزگى ماقساتىنا جەتپەي, ورتا جولدان كەرى بۇرىلىپ كەتپەيتىنىن انىق اڭعارتتى. سونان سوڭ قوعامداعى كەيبىر ماسەلەلەر تۋرالى ايتا باستادى.
– «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىنا جاڭالىق ەنگەنىن بىلەسىزدەر. بۇگىندە ءۇي الۋ ءۇشىن ىرىكتەۋ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەگە كوشىرىلدى. دەسەك تە, كەيبىر ادامدار سالىمشىلاردى الداپ, «بەلگىلى ءبىر سوما بەرسەڭ, كەزەگىڭدى جىلجىتىپ بەرەمىز» دەپ الاياقتىق ارەكەتكە بارادى ەكەن. بۇعان ەشقاشان سەنبەڭىزدەر. ويتكەنى, بۇل ۇردىسكە ەشكىم ىقپال ەتە المايدى. بانك قىزمەتكەرلەرى تۇگىلى, باسشى رەتىندە مەنىڭ دە ەشقانداي ارالاسۋعا مۇمكىندىگىم جوق,– دەدى ول.
بۇگىندە زامان دامىدى. تەحنولوگيالار كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن جاڭارىپ جاتىر. ال مۇنى ادامداردىڭ يگىلىگىنە پايدالانۋ كەرەك. سوندىقتان «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق سالىمشىلارعا ونلاين قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن دامىتپاق. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ءموبيلدى قوسىمشا مەن ينتەرنەت-بانكينگ جۇمىسىن جۇيەلەۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن. قازىردىڭ وزىندە سالىمشىنىڭ جەكە كابينەتى ينتەرنەت-بانكينگ جۇيەسىنە اۋىسقان. بۇل سالىمشى بانك قىزمەتكەرىنە تاۋەلدى بولمايدى, سارىلىپ كەزەككە تۇرمايدى, ءوز ەسەپشوتتارىن قاشىقتان وتىرىپ باسقارا الادى دەگەن ءسوز. سونىمەن قاتار, كرەديتتى الۋ ءۇردىسىن دە قاداعالايتىن مۇمكىندىك جاسالماق. ول قالاي؟ ءسىز كرەديت الۋعا ءوتىنىش بەردىڭىز دەلىك. بۇرىن ونىڭ تاعدىرى قالاي بولىپ جاتىر دەپ الاڭداپ وتىراتىن ەدىڭىز. ەندى ءسىز ينتەرنەت ارقىلى ءوتىنىشىڭىزدىڭ قاي جەردە, قانداي ادامدا قارالىپ جاتقانىنان حابار الىپ وتىراسىز. مۇنىڭ سىرتىندا بانكتىڭ جەر-جەردەگى قىزمەتكەرلەرىنە دە كوپتەگەن وكىلەتتىلىك بەرىلمەك. بولاشاق كليەنتتەر سابىلىپ بانككە كەلىپ, سارعايىپ كەزەك كۇتپەس ءۇشىن بانك اگەنتتەرى سالىمشىنىڭ جۇمىسىنا ارنايى بارىپ, كەلىسىمشارتتى سوندا جاساۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
– وسىنداي كەزدەسۋ ءبىر اي بۇرىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءوتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە كوپتەن بەرى قوردالانعان ءبىر ماسەلە شەشىلدى. بۇرىن بانك ساماننان سالىنعان ءۇيدى كەپىلگە المايتىن. كەزدەسۋ بارىسىندا وسى ماسەلە كوتەرىلدى. جاقىندا لاي باتپاقتان سالىنعان ءۇيدى دە كەپىلگە الاتىن شەشىم شىقتى. جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا وبلىستارىنداعى باسپانالاردىڭ جەتپىس پايىزعا جۋىعى ساماننان سالىنعان عوي. سوندىقتان بۇل وزگەرىس كوپتەگەن ادامنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ جاتىر,– دەدى ايباتىر جۇماعۇلوۆ.
سالىمشىنىڭ نەسىبەسى ساقتالادى
باسقارما باسشىسىنىڭ ەمەن-جارقىن, ەشقانداي بيۋروكراتيالىق قاعيداتتارمەن قابىسپايتىن اڭگىمەسى ۇناعان بولۋى كەرەك, سالىمشىلار تاراپىنان سۇراقتار قويىلا باستادى. «بىلتىرعا دەيىن ءۇيدىڭ ءبىر شارشى مەترى 90-100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە بولاتىن. بيىلعى «ءوز ءۇيىم» باعدارلاماسى ارقىلى بەرىلىپ جاتقان ۇيلەردىڭ باعاسى 140 مىڭ تەڭگەگە كوتەرىلىپ كەتتى. بۇل نەلىكتەن؟ ەكىنشى سۇراعىم وتەماقى جونىندە. بيىل بىزگە 19,2 پايىز قوسىلدى. ال ەندى وتەماقىنىڭ قالعان پايىزى كەلەر جىلى قوسىلادى ەكەن. ەندى مىناداي ماسەلە, ەگەر مەن بيىل باسپانالى بولسام, جاڭاعى وتەماقى كەلەر جىلى قالاي قوسىلادى؟»,– دەپ سۇرادى نۇرعازى ۇيسىنباەۆ ەسىمدى ازامات.
– جاڭا ايتقانىمداي, «ءوز ءۇيىم» باعدارلاماسى ارقىلى سالىنىپ جاتقان ۇيلەرگە مەملەكەت تاراپىنان ءبىر تيىن دا بولىنبەيدى. تۇرعىن ۇيلەر جەكە كاسىپكەرلەردىڭ ەسەبىنەن سالىنادى. وعان قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قىمباتتاعانىن بىلەسىزدەر. سونداي-اق, مەردىگەرلەرگە قىزمەت كورسەتەتىن كومپانيالاردىڭ جۇمىسى دا ارزانداعان جوق. جالپى العاندا, ءۇيدى سالۋعا كەتكەن شىعىننىڭ ءوزى وسى باعانىڭ شاماسىندا بولىپ تۇر. سوندىقتان ءۇيدى ءوز باعاسىنان تومەن ساتا المايمىز عوي. بۇل بارىنشا نارىققا جاقىن باعدارلاما دەۋگە بولادى. ال «نۇرلى جول», «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلامالارى ارقىلى پايدالانۋعا بەرىلىپ جاتقان ۇيلەردىڭ باعالارى ينفلياتسياعا بايلانىستى. ەندى وتەماقى جايىنا توقتالايىن. بۇگىندە بەرىلەتىن وتەماقى 19,2 پايىزدىڭ توڭىرەگىندە بولۋى كەرەك. ەگەر ءسىز بيىل مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسپاساڭىز, وندا كەلەر جىلى دا وتەماقىنى الاسىز. ال قاتىسساڭىز, سول كۇننەن باستاپ وتەماقى تولەنبەيدى. وتەماقى بويىنشا بيىلعا بولىنگەن قارجى تولىعىمەن يگەرىلدى. 2 جىلدا تولەنەتىن جالپى وتەماقى كولەمى 35,5 پايىز,– دەدى باسقارما توراعاسى.
كەزدەسۋگە كەلگەن اقەركە اۋەزحانوۆا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى باسپانالى بولعان كوپ ادامنىڭ ءبىرى. ول ايباتىر جۇماعۇلوۆقا راحمەتىن ايتىپ, شىن نيەتىن جەتكىزدى. «پاتەر جالداپ, وزگە بىرەۋگە اقشا تولەگەنشە, سىزدەردىڭ بانك ارقىلى باسپانا الىپ, سوعان قۇيعان دۇرىس ەكەن. وسى رەتتە, «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-تىڭ جۇمىسى تۋرالى تۇرعىندارعا تولىققاندى اقپارات بەرىلسە دەگەن تىلەگىم بار»,– دەدى ول. ايباتىر نىشانباي ۇلى بۇل تاراپتا ناقتى جۇمىستار جاسالىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ال ناقىپ وسپانوۆ بىلتىر سالىپ جاتقان ءۇيىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ ماقساتىندا بانككە 3,5 ميلليون تەڭگە اقشا سالعان ەكەن. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ول ەسەلەنىپ, كوبەيگەن. «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-تىڭ وسى باعدارلاماسىنىڭ حالىق ءۇشىن وتە ىڭعايلى ءارى ءتيىمدى ەكەنىن جەتكىزدى.
– بۇگىن قالا اكىمدىگىنىڭ ازاماتتارىمەن كەزدەسىپ, كەيبىر ماسەلەلەردى تالقىلادىق. جاقىندا عانا جەزقازعان تاس جولى باعىتىنان حالىققا جەر تەلىمدەرىن بەرىپتى. وسىعان بايلانىستى ارنايى جوسپار قۇرىپ جاتىرمىز. بولاشاقتا ءۇي سالۋعا نەمەسە ساتىپ الۋعا عانا نەسيە بەرمەي, قۇرىلىس سالاسىن دا دامىتساق پا دەگەن ويعا كەلدىك. قىزىلوردا وبلىسىنداعى بانك فيليالىنىڭ دامۋىنا اكىمدىك تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ سەبەپ بولىپ وتىر. سوندىقتان ءبىز دە ولارمەن بارىنشا ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋگە دايىنبىز,– دەدى ايباتىر جۇماعۇلوۆ.
ال گۇلميرا يبراەۆا جاقىندا باسپانالى بولاتىنىن, ماسەلەسىنىڭ تولىق شەشىلىپ تۇرعانىن جەتكىزدى. دەگەنمەن, پاتەردىڭ جوباسىنا قاتىستى ۇسىنىسى بار ەكەن. «قىزىلوردانىڭ قازاقى ايماق ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, پاتەردىڭ جوباسىنا ءبىرشاما وزگەرىستەر ەنگىزۋگە بولا ما؟»,– دەپ سۇرادى. تۇرعىن ءۇيدىڭ جوباسىنا بانك جاۋاپتى ەمەس. ونى وكىمەت بەكىتەدى. الداعى ۋاقىتتا سالىناتىن باسپانالاردىڭ كولەمى كىشىرەيۋى مۇمكىن. ونىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار. ويتكەنى, كولەم ازايعان سايىن پاتەردىڭ سانى ارتادى. وسىلايشا, ادامداردى كوپتەپ باسپانالى ەتۋگە مۇمكىندىك تۋادى. تاعى ءبىر سالىمشى اقشاسىن قىزىلورداداعى فيليالعا سالعانمەن, پاتەردى استانادان الىپتى. بىراق ءبىرشاما اۋرەگە تۇسكەن. الدىمەن ناقتى كوزدەپ وتىرعان پاتەرى ساتىلىپ كەتكەن. سودان باسقا ءۇي تاپقان. بىراق ونىڭ باعاسىنان بانكتە جيناعان اقشاسى 300 مىڭعا ارتىق بولعان. وسى ارادا ءبىر ماسەلە تۋىنداعان. بانك اقشانى سول كۇيى اۋدارادى. ال پاتەر ساتاتىن كومپانيا ونىڭ ارتىق اقشاسىن قايتارمايدى. امال جوق, ارتىق اقشانى قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ ەسەبىنە بەرىپ كەتكەن. بىراق «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق 19,2 پايىز وتەماقى بەرەتىن بولعان ەكەن. «مەن ەسەپشوتىمداعى بارلىق اقشانى جاراتىپ, پاتەر الدىم. ەندى وسى وتەماقى ماعان بەرىلە مە؟», دەيدى الاڭ كوڭىل سالىمشى. ايباتىر جۇماعۇلوۆ وتەماقىنىڭ تولەنەتىنىن, ەشقانداي الاڭداۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن جەتكىزدى.
ايگۇل ورالباەۆا ەسىمدى سالىمشى «جالپى, ءبىز اقشانى بانكتەن گورى ۇيدە ساقتاۋعا قۇمار حالىقپىز عوي. مەن ارتىق اقشامدى وسى بانككە سالىپ كەلەمىن. بيىل وتەماقى رەتىندە ميلليون تەڭگە پايدا كوردىم» دەپ ءوز قۋانىشىمەن ءبولىستى. ايباتىر جۇماعۇلوۆ ازاماتتاردىڭ جيناق مادەنيەتى قالىپتاسسا دەگەن ارمان-تىلەگىن ورتاعا سالدى. قارجىنى بەيبەرەكەت جاراتپاي, بولماسا قۇر ساندىقتىڭ تۇبىندە پايداسىز ساقتاماي, يەسىنە جۇمىس ىستەپ, سول ارقىلى پايدا كەلىپ, ەلدىڭ دامۋىنا اتسالىسسا دەيدى.
وسى وتەماقىعا بايلانىستى تاعى ءبىر سۇراق بولدى. رۇستەم ەسىمدى سالىمشى بانكتە بۇرىن اشىلعان ەكى كەلىسىمشارتتى بىرىكتىرىپتى. «ەندى وتەماقى تولەۋ ماسەلەسى قالاي بولادى؟», دەيدى ول. وتەماقى ەش وزگەرىسسىز, تۇسە بەرەدى ەكەن. جالپى, كەزدەسۋ بارىسىندا اڭعارعانىمىز, سالىمشىلاردى كوبىنە وتەماقى تولەۋ ماسەلەسى مازالايدى ەكەن. سۇراقتىڭ وسى ماسەلە تۋراسىندا كوپ قويىلعانىنا قاراپ وسىنى اڭعارۋعا بولادى.
بانك جەكەشەلەنبەيدى
جاننا اسانوۆا كەزدەسۋگە ءوزىنىڭ باسىنداعى ماسەلەنى ايتۋعا كەلىپتى. بانكتەن نەسيە الىپ, باسپانالى بولعىسى كەلەدى. دەگەنمەن, قۇجاتتارىن راسىمدەۋ كەزىندە بىرنەشە كەدەرگىگە كەزىككەن. الدىمەن, سوڭعى جارتى جىلعا ايلىق كورسەتكىشىن راستايتىن قۇجات كەرەك بولعان. بىراق سوڭعى ءۇش ايدا ول اقىسىز ەڭبەك دەمالىسىنا جىبەرىلگەن. ياعني, وسى ارالىقتا وعان جالاقى تولەنبەگەن. ودان جاقىندا دوكتورانتۋراعا وقۋعا تۇسكەن. بۇل جاعدايدا نە ىستەي الادى؟
– بارلىق نەسيە الۋشىنىڭ تولەم قابىلەتتىلىگى تەكسەرىلەدى. ويتكەنى, ەرتەڭ العان نەسيەسىن تولەي الماي قالسا, وندا وسىعان دەيىنگى جيناعان اقشاسى, ساتىپ العان باسپاناسى, ءبارى بوسقا كۇيىپ كەتەدى. سوندىقتان جان-جاقتى تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرەدى. ءسىزدىڭ جاعدايدا ءبىر تۋىسىڭىز نەسيەڭىزدى بىرىگىپ تولەۋگە كەپىل بولسا, وڭىنان شەشۋگە بولادى,– دەدى ايباتىر جۇماعۇلوۆ.
ونداي ادام بار ەكەن. اكەسى كەپىل بولىپ, نەسيەسىن بىرىگىپ تولەۋگە كەلىسىپتى. دەسەك تە, ول كىسى زەينەت جاسىنا جاقىنداپ قالعان. بۇل دا كەدەرگى. مىنا ماسەلەگە باسقارما توراعاسى كادىمگىدەي قينالدى. سوسىن «ءسىزدىڭ ماسەلەڭىزدى بولەك قارايىق», دەپ بارىنشا كومەكتەسۋگە ۋادە ەتتى.
بۇگىندە بانك سالىمشىلارىن الاڭداتقان ءبىر ماسەلە بار. ول – «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-تىڭ جەكەشەلەنۋى. «بانكتىڭ جەكەشەلەنۋى جايىندا اڭگىمەنىڭ بارى راس. وسى ورايدا سالىمشىلاردىڭ دا كوڭىلىندە كۇدىك بولۋى زاڭدى. ءبىر نارسە انىق – بانك تولىقتاي جەكەشەلەنبەيدى. ءبىز قازىر بانككە تەك ستراتەگيالىق ينۆەستور ىزدەپ جاتىرمىز. ونىڭ وزىندە بانك اكتسيالارىنىڭ باسىم بولىگىنە مەملەكەت يەلىك ەتەدى. سول سەبەپتى الاڭداۋعا نەگىز جوق. بۇل جۇمىس كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا نەمەسە 2018 جىلدىڭ باس كەزىندە ىسكە اساتىن شىعار دەگەن ويدامىز»,– دەپ جاۋاپ بەردى ايباتىر نىشانباي ۇلى.
كوڭىلدەرىن ءبىر دەمدەپ العاننان كەيىن سالىمشىلار سۇراقتارىن ودان ءارى جالعاستىردى. مىسالى, گۇلبانۋ دىلمۇحاممەدوۆا «اقشا سالماي نەسيە الۋعا بولا ما؟» دەپ ساۋال تاستادى. بۇعان «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىندا عانا وسىنداي مۇمكىندىك بار ەكەن. ال قالعان باعدارلامالاردىڭ بارلىعىندا ونداي جاعداي قاراستىرىلماعان.
ءبىر كىسى «مەملەكەتتىك باعدارلاما ارقىلى وسىعان دەيىن ءۇي العان ادام تاعى دا قاتىسا الا ما؟» دەپ سۇراق قويدى. بۇل رەتتە دە زاڭنىڭ رۇقساتى بولماي شىقتى. دەي تۇرعانمەن, بانك ارقىلى باسقالاي ءۇي الۋعا ەشقانداي كەدەرگىسى بولمايتىن كورىنەدى. جانە ءبىر سالىمشى جاقىندا ءۇي الاتىنىن, بىراق, قارت اناسىنىڭ بارىنا بايلانىستى پاتەردى ەكىنشى قاباتتان الۋعا ىقپال ەتۋىن سۇرادى.
– ءتارتىپ بارشاعا ورتاق. ءبىر ادامعا مۇمكىندىك جاساپ, ەكىنشىسىن كەم كورۋگە بولمايدى. سول سەبەپتى ءبىز مۇنداي ىسكە بارا المايمىز. ىرىكتەۋدىڭ بارلىعى كومپيۋتەر ارقىلى ىسكە اساتىنىن ايتتىم. ال وعان ىقپال ەتۋگە ەشكىمنىڭ قۇقى جوق,– دەدى بانك باسشىسى.
«قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق ارقىلى ارەندالىق ءۇي الۋعا بولا ما؟ «وڭىرلەردى دامىتۋ-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ەكى باعىت بەلگىلەنگەن. ونىڭ ءبىرى ارەندالىق, ەكىنشىسى كرەديتتىك باعىت. بانك كرەديتتىك جاعىمەن اينالىسادى. بانككە ءوتىنىش بەرىپ, قۇجاتتارى دۇرىس بولىپ, بىراق اقشاسى جەتپەي جاتسا, ارەندالىق تۇرعىن ۇيگە تاپسىرۋعا بولادى. امانگەلدى يسا ەسىمدى كىسى «جيناقتىڭ ورنىنا باسپاناسىن كەپىلگە قويىپ, باعدارلاماعا قاتىسۋعا بولا ما؟» دەپ ساۋال تاستادى. «كرەديتتىك باعدارلاماعا ءوتىنىش بەرگەن ادامداردىڭ اراسىندا دا ۇلكەن ىرىكتەۋ جۇرەدى. ولاردى باعالاۋ جيناعان باللى ارقىلى ەسەپتەلەدى. ال بالل ەسەپشوتتاعى جيناققا بايلانىستى شىعادى. ەگەر ەشقانداي جيناعىڭىز بولماسا, وندا ءتىزىمنىڭ سوڭىندا تۇراسىز. سوندىقتان جيناقسىز قاتىسا المايسىز»,– دەدى ا.جۇماعۇلوۆ.
حالىق يگىلىگىنە بەرىلىپ جاتقان پاتەرلەردىڭ ىشكى جوندەۋ جۇمىستارى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعا بەرمەيتىنى جاسىرىن ەمەس. كوپ جاعدايدا تۇرعىندار پاتەر العاننان كەيىن قايتادان جوندەۋ جۇرگىزىپ جاتادى. ەندى پاتەردىڭ ىشكى جوندەۋ جۇمىستارىنسىز تاپسىرۋعا بولا ما؟ «بۇل ەندى جالپى جۇرتشىلىق ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جاعداي عوي. كەي ادامدار ۇيىنە جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزە المايدى. ولاردىڭ دا جاعدايىن ەسكەرۋ كەرەك. سول سەبەپتى مۇنداي قادامعا بارا المايمىز. ارينە, قويىلعان سۇراق ورىندى. ەگەر ىشكى جوندەۋ جۇمىستارىنسىز السا, ونىڭ باعاسى دا ارزاندايدى. دەي تۇرعانمەن, جالپىعا ورتاق دۇنيە بولعان سوڭ وعان وزگەرىس ەنگىزە المايمىز»,– دەيدى باسقارما توراعاسى.
ءبىر ساعاتتان اسا ۋاقىتقا سوزىلعان كەزدەسۋدە سالىمشىلار وزدەرىن مازالاعان بارلىق سۇراقتى قويدى. ال ايباتىر جۇماعۇلوۆ ءاربىر ساۋالداردى مۇقيات تىڭداپ, ارقايسىسىنا ىقتياتتى جاۋابىن بەردى. «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-تىڭ اشىق تا جاريالى جۇمىس ىستەۋگە دەگەن تالپىنىسىن ازاماتتار جوعارى باعالادى. كەزدەسۋ سوڭىندا ايباتىر نىشانباي ۇلى «بانك جۇمىسىنا قاتىستى شاعىمدارىڭىز, قىزمەتكەرلەردىڭ زاڭ بۇزۋشىلىعى تۋرالى حابارلامالارىڭىز بولسا, مىندەتتى تۇردە حابارلاپ وتىرىڭىزدار. بىزگە كەلىپ تۇسكەن ءار ۇسىنىس, ءوتىنىش پەن شاعىم قاراۋسىز قالمايدى. مۇنىڭ بارلىعى بانك جۇمىسىنىڭ جۇيەلى بولۋىنا ىقپال ەتەدى. سوندىقتان ءبىز ءاربىر كليەنتتىڭ ءوتىنىش-تىلەگىنە ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايمىز»,– دەپ اياقتادى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى