ادامعا قازىر جالا جابۋ دا, ونى الداۋ دا, ناقاق قىزمەتتەن شىعارۋ دا, كوزكورىم قيانات جاساۋ دا, ءتىپتى قالاسا زورلىق-زومبىلىق جاساۋ دا وڭاي ءىس بولىپ تۇر. ال وسىندايدا قۇقى ۋاقىتىلى تالاپقا ساي قورعالماعان ادامنىڭ كۇنى قاراڭ ەكەنى بەلگىلى. دەمەك, مۇنداي جاعدايدا تاعدىر تالكەگىنە ۇشىراعان جانداردىڭ بارىنە كومەك قولىن سوزاتىن قۇقىق قورعاۋشىلار عانا. باستارىن بايگەگە تىگىپ, وزگەلەردىڭ ار-نامىسى ءۇشىن كۇرەسەدى. الايدا, سويتكەن قۇقىق قورعاۋشىلار قۇقىن كىم قورعايدى؟ ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ەلەپ-ەسكەرىپ جاتقان كىم بار؟ ماسەلەن, ساراپشىلار زەرتتەۋىنە قاراعاندا سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە قۇقىق قورعاۋشىلارعا تونگەن قاۋىپ ايتارلىقتاي جوعارى بولىپ وتىرعان كورىنەدى. وسىعان وراي «قۇقىق قورعاۋشىلاردى قورعاۋدىڭ ۇلتتىق تەتىكتەرىن ەنگىزۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» اتتى تاقىرىپتا وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ەلوردادا كونفەرەنتسيا ءوتتى. اتالعان ءىس-شارا بارىسىندا شەتەل مەملەكەتتەرىنىڭ ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋدەگى مەملەكەتتىك ساياساتتارىنىڭ وزىق تاجىريبەسى, قۇقىق قورعاۋشىلاردى قورعاۋدىڭ تەتىگىن انىقتايتىن زاڭ جوباسى تۋرالى ۇسىنىمدار, سونداي-اق وسى سالاداعى ۇلتتىق ساياساتتىڭ باعىت-باعدارىن انىقتاپ, ىسكە اسىرۋ تۋرالى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
بۇۇ-نىڭ وكىلى دجامشيد گازەەۆ قۇقىق قورعاۋشىلار تۋرالى بايانداما جاسادى, سونداي-اق مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرى حالىقارالىق, ديپلوماتيالىق ميسسيالار ءوز ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. قازاقستانداعى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ, ادام قۇقىقتارى جۇيەسىنىڭ دامۋىنا قولايلى جاعدايدىڭ جاسالۋى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەندىگى دە اتاپ كورسەتىلدى.
– قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ قىزمەتى قاشاندا قاۋىپ پەن قاتەرگە باس تىگەتىن سالا. سوندىقتان ەلىمىزدە قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ قۇقىن قورعايتىن زاڭدى بارىنشا جەتىلدىرۋ, شەتەلدىك مامانداردىڭ پىكىرىمەن تاجىريبە الماسۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەر قوزعالدى. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندا قاۋىپ توندىرەتىن قۇقىق بۇزۋشى بەلسەندىلەردىڭ سانى ارتقان, – دەيدى «سوروس-قازاقستان» قورىنىڭ وكىلى ايجان وشاقباەۆا. ال «قادىر-قاسيەت» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى انار يبراەۆا:
– ستاتيستيكالىق دەرەككە جۇگىنسەك, 2015 جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ 2016 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىن 247 قۇقىق قورعاۋشى مەن 39 زاڭدى تۇلعا قاۋىپ-قاتەرگە ۇشىراعان. بۇل الاڭداتارلىق ماسەلە, بۇگىنگى سۇحبات الاڭى – قۇقىق قورعاۋشىلاردى قورعاۋدىڭ ۇلتتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيلەردە قورعالۋىنا جاسالعان تۇڭعىش قادام, دەدى.
دەگەنمەن, راسى كەرەك, قازاقستان ادام قۇقىنىڭ ساقتالۋى جونىنەن كوش باسىنداعى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا. بۇل ەلىمىزدىڭ جەتىستىگىن 2017-2018 جىلدارى قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانعاندىعىنان-اق بايقاۋىمىزعا بولادى. بۇۇ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى – جەر بەتىندە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقسىزدىقتى قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتەردىڭ سان الۋان سالاداعى ىنتىماقتاستىعىنا جاردەم بەرۋ, ادام قۇقىعى مەن بوستاندىقتارىن قورعاپ, حالىقارالىق قۇقىقتىڭ جۇيەلى دامۋىنا ىقپال ەتۋ بولىپ تابىلادى. ايتا كەتەيىك, بۇل ءىس-شارا پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيا مەن «قادiر-قاسيەت» قوعامدىق بىرلەستىگىمەن بىرلەسە, نيدەرلاندى كورولدىگىنىڭ, بۇۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى جوعارعى كوميسسار باسقارماسىنىڭ, سونداي-اق «سوروس-قازاقستان» قورىنىڭ قولداۋىمەن وتكىزىلدى.
ايمان مۇقىشەۆا