جاستارعا توماعا-تۇيىقتىق ەمەس, قاشاندا ءبىر-بىرىمەن ارالاسۋ مەن قۇرالاسۋ, پىكىر تالاستىرۋ جانە بىرىنەن-ءبىرى ۇيرەنۋ ءۇردىسى ءتان بولسا – ولاردىڭ كوتەرىلەر كوكجيەگى دە قاشاندا بيىك بولماق. ءوزارا ەمەن-جارقىن قارىم-قاتىناستارى تەك ءبىر ەلدىڭ اۋقىمىمەن شەكتەلمەي, مەملەكەتارالىق سيپات الاتىن بولسا, ونىڭ ءمانى ءتىپتەن ايرىقشا. رەسپۋبليكامىزدىڭ باتىستاعى بوساعاسى ورال قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان «بىرلىك-ەدينستۆو.kz» حالىقارالىق جاستار لاگەرى وسىنداي كەڭ تىنىستى باعدارلاماسىمەن ەرەكشەلەندى. اقجايىقتىڭ تورىندە قازاقستان, رەسەي جانە قىرعىز ەلىنەن كەلگەن ورەندەر باس قوسىپ, وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەر جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى اڭگىمە قوزعادى.
يگى ماقساتتاعى ءىس-شارالار لەگى ءتورت كۇنگە سوزىلىپ, ءارتۇرلى فورماتتاعى سەگىز تاقىرىپتىق بلوك بويىنشا وي-پىكىر الماسۋلار مەن دەباتتار, شەبەرلىك ساباقتارى مەن سەمينارلار وتكىزىلدى. بايىپتى باسقوسۋ كەزىندە بايقالعان ءبىر جاعىمدى جايت – رەسەيدە تۇراتىن قانداستارىمىزدىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەگەن قۇشتارلىعى. ولاردىڭ مۇنداي تالاپ-تىلەكتەرى دە ەسكەرۋسىز قالعان جوق. تىلدەردى وقىتۋ جونىندەگى يننوۆاتسيالىق-ادىستەمەلىك ورتالىق ماماندارى رەسەيدىڭ سامارا, ساراتوۆ جانە ومبى وبلىستارىنان كەلگەن قاراكوز قىز-جىگىتتەرىمىزگە «ءتىلدارىن» ادىستەمەسى بويىنشا ءتىلدى تەز ۇيرەنۋ ساباقتارى ۇيىمداستىرىلدى.
تاعى ءبىر سۇيسىنەرلىگى, قازاق ءتىلىن تەز مەڭگەرۋ جونىندەگى تەحنولوگيالىق تاسىلدەرگە سونىمەن بىرگە, ورىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى دە ءمۇددەلىلىك تانىتتى. ماسەلەن, يننوۆاتسيالىق ءدارىس العان ليايسان باراكوۆا ءوز وي-پىكىرىن بىلايشا جەتكىزدى: مەن مۇندا سامارا قالاسىنان كەلدىم. قازىر رەسەيدە تۇرىپ جاتقانىممەن, ءوز بولاشاعىمدى تاريحي وتانىم – قازاقستانمەن بايلانىستىرعىم كەلەدى. بيىل استاناعا بارۋدى جوسپارلاعان ەدىم. بىراق, وتباسىلىق جاعدايىما بايلانىستى جولىم تۇسپەي تۇر. قازاقستان مەن ءۇشىن جانىما جاقىن ءارى ىستىق ەل, – دەدى ول بىزگە قازاق تىلىندە.
سونداي-اق, حالىقارالىق لاگەرگە جينالعان جاستارعا تولەرانتتىلىق ساباقتار دا, دەپۋتاتتىق ساعاتتار دا ۇيىمداستىرىلدى. ونى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ناتاليا جۇمادىلداەۆا مەن گەننادي شيپوۆسكيح وتكىزدى. ولار تىڭداۋشىلار تاراپىنان قويىلعان الەۋمەتتىك باعدارلامالار, جۇمىسپەن قامتۋ, جاس كاسىپكەرلەرگە ارنالعان جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن نەسيەلەر, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋ جانە باسپانا ماسەلەلەرى جونىندەگى سان الۋان سۇراقتارعا تولىققاندى جاۋاپتار قايتاردى. وسى ورايدا قازاق تىلىندە ەركىن سويلەيتىن گ.گ.شيپوۆسكيح ەڭ جاس پارلامەنت مۇشەسى ەكەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. ونىڭ جاسى – جيىرما التىدا.
كورشىلەس, باۋىرلاس مەملەكەت جاستارى باس قوسقان جەردە ولاردى تولعاندىرعان ماسەلەلەردى ءوز اۋىزدارىنان ەستۋ – بىزگە وتە قاجەت. ويتكەنى, بۇل وي-پىكىرلەر جاستاردىڭ قۇقىعى مەن مارتەبەسىن قورعايتىن زاڭدار شىعارۋعا سەپتىگى مەن كومەگىن تيگىزەدى. وسى رەتتە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان كەلگەن دەلەگاتسيا باسشىسى نۇرگۇل قادىرقۇلوۆادان دا سىر تارتۋدىڭ ورايى كەلىپ قالدى. «قازاق حالقىنىڭ پەيىلى مەن قۇشاعىنىڭ كەڭدىگى ءوزىنىڭ دارحان دالاسىنداي ەكەن. قازاقستاننىڭ باتىس ايماعىنا تۇڭعىش رەت جولىم ءتۇسىپ وتىر. وزەن-كولدەرى جارقىراپ, تال-تەرەكتەرى جايقالعان اسەم ءوڭىر ەكەن. لاگەر قىزمەتىنىڭ باستى ۇيىتقىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا العىسىم شەكسىز. بۇل قوعامدىق قۇرىلىم بىرلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ باستى كەپىلى ەكەنىنە تاعى ءبىر كوزىم جەتىپ وتىر», دەدى ول بىزبەن ءاڭگىمەسىندە.
بۇگىندە شەكارالاس مەملەكەتتەر جاستارى اراسىنداعى بايلانىستاردى تەرەڭدەتە ءتۇسۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. سونداي-اق, تاياۋ جانە الىس شەت ەلدەگى قازاق دياسپورلارى جاستارىنا قولداۋ كورسەتە ءبىلۋدىڭ دە الاتىن ورنى بولەك بولسا كەرەك. مۇنداي كومەك ەڭ الدىمەن ولارعا رۋحاني-مادەني تۇرعىدان كورسەتىلگەنى ءجون. حالىقارالىق جاستار لاگەرىنىڭ الدىنا قويعان باستى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى دە وسى ەكەنىنە دە وعان قاتىسۋ كەزىندە كوز جەتكىزگەندەي بولدىق.
ەڭ باستىسى, ورالدا وتكىزىلگەن جاستاردىڭ حالىقارالىق باسقوسۋى – قازاقستانداعى بىرەگەيلىك پەن بىرتەكتىلىكتى جانە بىرلىكتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال جاساي ءبىلدى دەپ وي تۇيۋگە بولادى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
سۋرەتتە: حالىقارالىق جاستار لاگەرى ساتىنەن كورىنىس
سۋرەتتى تۇسىرگەن رافحات حالەلوۆ