تەحاستى تۇلەتكەن كورمە

ەكسپو شەجىرەسى: سان-انتونيو, 1968 سان-انتونيو قالاسىندا 1968 جىلى 6 ءساۋىر مەن 6 قازان ارالىعىندا وتكەن بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسى اقش-تىڭ وڭتۇستىك-باتىس وڭىرىندە وتكىزىلگەن العاشقى ءىرى وقيعا بولدى. ول سان-انتونيو قالاسىنىڭ ىرگەتاسى قالانعانىنا 250 جىل تولۋ قۇرمەتىنە ارنالدى. ەكسپو شەجىرەسى ايدارىمەن بەرىلگەن ماقالالارىمىزدا اي­تىلعانداي, امەريكا قۇرلى­عىندا العاش رەت بۇكىلالەمدىك امبەباپ كورمە 1876 جىلى فيلادەلفيا قالاسىندا وتكىزىلگەن بولاتىن. بۇل الەم­دىك شارا اقش-تىڭ ءتاۋ­ەل­سىز­دىك دەكلاراتسياسىنىڭ جا­­ريا­لان­عانىنا 100 جىل تولۋ مەرە­كەسىنە ارنالدى. قۇرلىق­تاعى العاشقى ماڭىزدى حالىق­ارالىق شارانى وتكىزۋ ارقى­لى اقش بيلىگى مەملەكەت جەتىس­تىكتەرىن بۇكىل الەمگە پاش ەتۋدى ماقسات تۇتقان ەدى. كورمە بۇل مىندەتتى ويداعىداي ورىندادى. سودان بەرى اقش ۇكىمەتى ەلدىڭ بار­لىق وڭىرلەرىندە ەكسپو كور­مەسىن وتكىزۋگە قۇلشىنا كىرىس­كەن ەدى. قۇرلىقتاعى ال­عاش­قى فيلادەل­فيا كور­مە­سى­نەن كەيىن عاسىرعا تارتا ۋا­قىت وتكەندە, اقش ۇكى­مەتى بۇ­عان دەيىن ەشقانداي ءىرى حا­لىقارالىق شارا وتكىزىلىپ كور­مەگەن وڭتۇستىك-باتىس ءوڭىر­دە ءبۇ­كىلالەمدىك امبەباپ كورمە­سىنىڭ جالاۋىن كوتەرۋدى ماقسات ەتتى. وعان تەحاس وڭىرىندەگى حا­لىق سا­نى جاعىنان ەكىنشى ورىن الاتىن ءىرى مەگاپوليس سان-انتونيو قالاسىنىڭ 250 جىلدىق ايتۋلى داتاسى تۇسپا-تۇس كەلدى. اقش-تىڭ وڭتۇستىك-با­تىس وڭىرىندە وتكىزىلگەن بۇل كور­مەگە 30-دان استام مەملەكەت قاتىستى. سان-انتونيو قالا­سىنىڭ شەتىنەن كورمە قالا­­شىعىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن 40 گەكتاردان اسا جەر ءبولىندى. بۇل قالا بۇعان دەيىن دە تۋريستەر كوپ كەلەتىن ورىن­داردىڭ ءبىرى بولاتىن. قالاداعى بىرقاتار تاريحي عيماراتتار, اتاپ ايت­قاند­ا اتاقتى الامو بەكىنىسى تۋ­ريس­تەردى وزىنە ماگنيتشە تارتاتىن ەدى. الامو بەكىنىسى تەحاس تاۋەلسىزدىگىنىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, بەكىنىس ماڭ­ايىندا وسىدان بىرنەشە عاسىر بۇرىن ءوڭىردى العاش جاۋلاپ الۋشىلار سالعان باسپانالار دا ساقتالعان بولاتىن. سان-انتونيو قالاسىنىڭ باس­شىلىعى كورمەنى وتكىزۋ شا­را­­سىنا جان-جاقتى دايىندال­دى. كورمە قالاشىعىندا قالا ءساۋ­لەتىنە ءسان قوسقان بىرقاتار عي­ما­راتتار تۇرعىزىلدى. سان-ان­تونيو قالاسىندا وتكەن ەكسپو كورمەسىنىڭ داڭقىن پاش ەتكەن ەكى ارحيتەكتۋرالىق نى­سان ءالى كۇنگە دەيىن قالا تۇر­عىندارى مەن قوناق­تارىنىڭ سۇيىكتى ورىندارىنا اينالعان. ونىڭ ءبىرى – The Tower of the Americas اتتى مۇنارا. كورمە قالاشىعىندا ارحيتەكتور فورد و’نەيلدىڭ جوباسىمەن تۇرعىزىلعان بۇل مۇنارا تەك سان-انتونيو قالاسىنىڭ عا­نا ماقتانىشى ەمەس, سونىمەن بىرگە بۇكىل اقش-تىڭ وزىق ساۋلەت ونەرىنىڭ ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. بۇل مۇنارانىڭ بيىكتىگى 227 مەتردەن اسادى. ارحيتەكتور فورد  و’نەيلدىڭ تاپقىرلىعى مەن شەبەرلىگىنىڭ ارقاسىندا بۇل مۇنا­را قالانىڭ ءتورت قۇبىلاسىنان تۇگەل كورىنەدى. مۇنارانىڭ كورۋ الا­ڭىنا كوتەرىلگەن ادام سان-انتونيو قالاسىن الاقانىنا سال­عانداي تاماشالايدى. 1968 جىلى سالىنعان اتالمىش مۇنارا وسىدان 30 جىل ۋاقىت وتكەنگە دەيىن اقش ەلىندەگى ەڭ بيىك مۇنارا بولىپ ەسەپتەلىنىپ كەلدى. تەك 1996 جىلى لاس-ۆەگاستا «ستراتوسفەرا» مۇنا­راسى سالىنىپ, «ەڭ بيىك مۇنارا» اتاعىن يەلەندى. سان-انتونيودا وتكەن ەكسپو-68 ءبۇ­كىلالەمدىك كور­مە­­سىنىڭ قۇرمەتىنە سالىن­عان تاعى ءبىر تاريحي نىسان – حەميسفاير ساياباعى بولىپ سانالادى. ساياباق­تىڭ ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل اشىق, ەش­قان­داي قورشاۋ تۇرعىزىلماعان. ساياباق اۋماعىندا مۇراجاي ءجا­دى­گەرى رەتىندە ءحىح عاسىردا سالىن­عان بىرقاتار تۇرعىن ۇيلەر تۇر­عىزىلعان. جۇرت سەرۋەن­دەيتىن جولداردىڭ جيەگىنە ونداعان جانۋارلار ءمۇسىنى سا­لىنعان. بالا­لار ءۇشىن تاما­شا ءارى كەڭ ويىن الاڭى جاسال­عان. The Tower of the Ame­ricas مۇناراسىنا جا­قىن ما­ڭايدا ساياباقتىڭ ءسانىن كەل­تىر­گەن سۋبۇرقاقتار كاسكادى كوز جاۋىن الادى. سونى­مەن بىرگە, سايا­باق­تا سەرۋە­ن­دەيتىن ادامدارعا قا­جەت­تى قىز­مەت ءتۇر­لەرىنىڭ ءبارى وي­لاس­تىرىلعان. ەكسپو-68 كورمەسىنىڭ جالاۋى سان-انتونيو قالاسىندا التى اي بويى جەلبىرەدى. وسى مەرزىم ىشىندە كورمەنى دۇنيە جۇزىنەن كەلگەن 6,5 ميل­ليون ادام تاماشالاعان. كور­مەگە الەم­نىڭ 30-دان استام مەملەكەتى وزدە­رىنىڭ جادىگەر­لەرىن اكەلگەن. اسىرەسە, كانادا, مەكسيكا, يتا­ليا, يس­پانيا, فران­تسيا ءجا­نە جاپونيا مەملە­كەتتەرىنىڭ پا­ۆيلون­دارىن­­داعى سول ۋاقىتتىڭ وزىق تەح­نو­­­لوگيالىق جەتىستىكتەرى كور­مەگە كەلۋشىلەردى ءتانتى ەتتى. اقي­قا­تىن ايتقاندا, العاش­قى كەزدە كورمەنى ۇيىمداس­تى­رۋشىلار وعان قاتىسۋشى مەم­لەكەتتەردىڭ از بولعاندىعىنا ءبىراز ابىرجۋ­شىلىق تۋعىزدى. الايدا, ۇيىم­داستىرۋشىلار كورمەنىڭ اشىلۋىنا ءبىر اي ۋاقىت مەرزىم قال­عاندا, دەمەۋ­شى مەتسەناتتاردىڭ قارجىسىنا قۇراما شتاتتارعا كورشى قو­نىستانعان نيكاراگۋا, گون­دۋ­راس, گۆاتەمالا, سالۆا­دور, كوستا-ريكا سياقتى كەدەي مەم­لەكەتتەردىڭ كورمەگە قاتى­­سۋى­نا جاعداي جاسادى. بۇل مەملەكەتتەرگە بولىنگەن پاۆيلون­دارعا قويىلعان جادىگەرلەر كور­مەنى تا­ماشا­لاۋ­شىلاردىڭ ەرەك­شە قىزىعۋشى­لىعىن تۋعىز­دى. سونىمەن بىرگە, ەكسپو-68 كورمەسىندە ۇيىمداستىرعان ءما­دەني بۇقارالىق شارالار دا قوناقتاردىڭ ەسىندە قالدى. ءاسى­رەسە, كورمە شەڭبەرىندە بالالار ءۇشىن ۇيىمداستىرىلعان ويىن­شىقتار كورمەسى جوعارى اسەر قالدىردى. بۇل كورمەگە لاتىن امەريكاسى ەلدەرىنەن اكەلىنگەن ويىنشىقتار ۇلگىسى بالالاردى ۇمىتىلماس اسەرگە بولەدى. سان-انتونيو قالاسىندا 6 اي بويى جەلبىرەگەن ەكسپو-68 كورمەسىنىڭ جالاۋى سالتاناتپەن ءتۇسىرىلدى. ۇيىمداستىرۋشىلار بۇكىلالەمدىك  كورمەنىڭ ءساتتى دە تابىستى وتكەندىگىن پاش ەتتى. كورمەنى وتكىزۋ ارقاسىندا بۇرىن دا تۋريستەر كوپ كەلەتىن ورتالىق بولىپ سانالاتىن سان-انتونيونىڭ بەدەلى مەن اتاعى ارتا ءتۇستى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»