كەشە قالا حالقى 25 مينۋتتىق زۇلماتتا قازا تاپقان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالدى.
قالاداعى بالۋان شولاق اتىنداعى رەسپۋبليكالىق سپورت كەشەنى قارالى جيىنعا جينالعان حالىققا لىق تولدى. بوزداقتاردىڭ رۋحىنا ارنالعان 1 مينۋتتىق ۇنسىزدىك جاريالاندى. اتشاپتىرىپ كەڭ زال ءىشىنە جينالعان مىڭداعان ازاماتتىڭ ويى مەن ساناسىنا وسىناۋ دۇنيەنىڭ قاس-قاعىم تىلسىم ساتىندە نە كەلىپ, نە كەتپەدى دەسەڭىزشى...
قارالى ميتينگىدە ءسوز ءسويلەگەن قالا اكىمى باۋىرجان بايبەك الماتى تاريحىنداعى قاسىرەتتى بۇل وقيعانى «25 مينۋتتىق زۇلماتقا» تەڭەدى. بەيبىت حالىقتىڭ ءومىرى ءۇشىن وزدەرى اجال قۇشقان ەسىل ەرلەردىڭ ەسىمدەرىن شىن جۇرەگىمەن تەبىرەنە تۇرىپ اتادى.
– بۇگىن اقتىق ساپارعا اتتانىپ بارا جاتقان ازاماتتار قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتىپ, تۇرعىنداردىڭ تىنىشتىعىن قورعاۋ جولىندا مەرت بولدى. ولار وسىندا تۇرعان ءار ءبىرىمىزدىڭ بەيبىت عۇمىرىمىز ءۇشىن وزدەرىنىڭ ءومىرلەرىن قيىپ, جاندارىن پيدا ەتتى. بۇل وقيعا, ىشكى ىستەر ورگانى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءار كۇنى, ءار ساعاتى بولجاۋسىز ەكەنىن, سوندىقتان دا ەرلىككە پارا-پار بولاتىنىن تاعى ءبىر دالەلدەدى. قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىردا حالقىنا ادال ەڭبەك ەتىپ, ەرەن ەرلىك كورسەتكەن باۋىرلارىمىزدىڭ جارقىن بەينەسى ءبىزدىڭ جادىمىزدا ماڭگى ساقتالماق.
باتىرلارىمىزدىڭ ەسىمدەرى ەل مەن قالا تاريحىندا قاشاندا التىن ارىپپەن جازىلادى, – دەدى قالا اكىمى.
ول كۇن, ياعني 18 شىلدە الماتى تۇرعىندارىنا اشىق اسپاننان كەنەت نايزاعاي ويناعانداي اسەر ەتتى. جۇرتتىڭ كوبى بولعان وقيعانىڭ ءمان-جايىن ءالى كۇنگە دەيىن دۇرىستاپ ءتۇسىنىپ بولعان جوق. پوليتسيا ستارشيناسى, ارناۋلى ەكىنشى باتالونىنىڭ پوليتسيا قىزمەتكەرى ايان عاليەۆ قىلمىسكەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ, ماڭدايىن وققا توسەدى. الايدا, اقىرعى دەمىن جيناپ, قانىشەرگە وق اتىپ ءۇلگەرگەن. اقىرى جاۋىزدى اياننىڭ وعى اۋىزدىقتاۋعا سەبەپشى بولدى. جارالى كۇيىندە: «ورتالىققا حابار بەر!..», دەپ ايتىپ ۇلگەردى. جينالعان قاۋىم اياننىڭ ەرلىك قادامدارىن قۇلاعىمەن ەستي تۇرىپ, كۇللى زالدى كۇڭىرەنتە «اھ» ۇردى.
العاشقى بولىپ وققا ۇشقان پودپولكوۆنيك عاني نۇريمانوۆ ءوزىنىڭ ۇلىمەن جاستى جاس جىگىتتى سابىرعا شاقىرىپ, شالىس باسپاۋىن ءوتىنىپ تۇرعان شاعىندا وپات بولدى. عاني وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە عانا كاسىبي ەڭبەك ءوتىلىنىڭ تولۋىنا وراي ەڭبەك دەمالىسىنا شىققان ەدى.
– عاني ايتباي ۇلى نۇريمانوۆ مەنىڭ تۋعان اپكەمنىڭ ۇلى بولىپ كەلەدى. ءوزىنىڭ ۇلكەنى – الىشەر الماتىدا جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرگەن, قازىر پولشادا ءبىلىمىن جالعاستىرۋدا. ەكىنشىسى – سانجار بيىل عانا مەكتەپ بىتىرگەن. كەلىن – جەسىر, بالالار جەتىم قالدى. عاني جاستايىنان بالاجان ەدى. قىلمىسكەردى اقىلمەن توقتاتامىن دەگەن قارۋسىز جيەنىم ءوزى وققا ۇشتى, – دەپ قايعىرعان ەرمەكباي مانتاەۆ قارالى جيىنعا الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل مۋزەيى اۋىلىنان كەلىپتى.
بەلگىلى ساياساتكەر-ساراپتاماشى ايدوس سارىممەن پىكىر بولىستىك.
– بولعان وقيعا ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قاسىرەتكە تەڭ. سوڭعى جىلدىڭ ىشىندە مۇنداي وقيعالار كوبەيىپ تە كەتتى, – دەدى ساياساتتانۋشى. – وسىنىڭ ءوزى ءپىسىپ-جەتىلگەن كەشەندى ماسەلە ۇلكەن دە اۋقىمدى, جان-جاقتى شارالاردى قاجەت ەتەدى دەپ ەسەپتەيمىز. مىنا قارالى جيىن ۇستىندە مەن شىن مانىندە قوعام بولىپ, ەل بولىپ بولعان وقيعادان ساباق الۋىمىزدىڭ كەزى كەلگەنىن ۇعىنۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. شەتتەن كەلگەن ءدىني اعىمداردى بۇدان ءارى ەركەلەتۋگە, ەركىنسىتۋگە تىيىم سالۋ كەرەك سياقتى. قوعام بولىپ ۇيىسىپ, ءوزىمىزدىڭ تاۋەلسىز جولىمىز بار ەكەنىن, ءوز مىنەزىمىز, ءوز پىكىر-پايىمىمىز, ءداستۇرلى ءدىنىمىز بار ەكەنىن وسىنداي كەزدە بارشاعا پاش ەتۋدىڭ ارتىقتىعى جوق.
بۇل كەزدە الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىنداعى قاراقاستەك اۋىلىندا دا الماتىداعى قاندى وقيعانىڭ اياقتالار تۇسىندا قۇربان بولعان پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ ءمايىتىن قارا جەردىڭ قوينىنا تاپسىرىپ جاتقان. جول-پاترۋلدىك قىزمەت پولكىنىڭ كىشى سەرجانتى ماقسات سالىمباەۆ قىلمىسكەردىڭ جولىن بوگەۋ كەزىندە اۋىر جاراقات الىپ, اۋرۋحاناعا جەتپەي كوز جۇمعان ەدى. جانازاعا وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ كەلىپ, مارقۇمنىڭ تۋعان-تۋىستارىنا وبلىس حالقىنىڭ اتىنان كوڭىل ايتتى. ماقساتتىڭ جەسىرىنە «اسىل ارمان» شاعىن اۋدانىنداعى پاتەر كىلتىن تابىستادى. ءسالىمباەۆتىڭ جاس وتباسى بۇعان دەيىن الماتىدا پاتەر جالداپ تۇرعان ەكەن.
قارالى جيىننان ءبىر كۇن بۇرىن قانتوگىستە اۋىر جاراقات العان جول-پاترۋلدىك پوليتسيا لەيتەنانتى, التىنشى قۇربان – تيمۋر بەگاسىلوۆ دارىگەرلەردىڭ بارىنشا كۇش جۇمىلدىرعانىنا قاراماستان, اۋرۋحانادا كوز جۇمدى. لەيتەنانت 25 شىلدە كۇنى 30-عا تولاتىن ەدى. كەشە 23 جاستاعى شەكارا قىزمەتكەرى ازامات ءازىمجانوۆتىڭ دەنەسى الماتى وبلىسىنىڭ پانفيلوۆ اۋدانىنداعى ءپيجىم اۋىلىنا, پوليتسيا كاپيتانى 28 جاستاعى باۋىرجان نۇرمۇحانبەتوۆتىڭ دەنەسى جامبىل وبلىسىنىڭ قورداي اۋىلىندا جەرلەندى.
الماتىدا ادەتتەگىدەي تاعى دا اياق استىنان نوسەر توپەلەپ جاۋدى. قاتتى جاۋدى دا, 20 مينۋتتان سوڭ كەنەت باسىلا قالدى... بەينە حالىقتىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن ءومىرىن قۇربان ەتكەن بوزداقتارعا ارناپ تابيعات-انا ەگىلىپ تۇرىپ كوز جاسىن توككەندەي...
كۇن شايداي اشىلعاندا قالالىقتاردىڭ جاڭا لەگى – دەنى جاستار, عاني مەن ازامات مەرت بولعان مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى دراما تەاترى الدىنداعى مەترو ستانساسىنىڭ كىرەر اۋزىنا, ماقسات اۋىر جارالانعان, ارتىنشا كوز جۇمعان قالالىق ۇقك قاقپاسىنا, باۋىرجان مەن ايان قايتقان ابىلايحان مەن تولە بي كوشەسىنىڭ قيىلىسىنا, المالى اۋدانىق ءىىب قاقپاسىنا گۇل شوقتارىن اكەلىپ قويۋدى جالعاستىردى.
ءسويتىپ, الماتى تۇرعىندارى قانداي دا بولسىن قىلمىسقا يىق تىرەستىرىپ كۇرەسكەندە عانا قارسى تۇرا الاتىنىن اڭعارتتى.
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اۆتور