وقىرمان
...ماسەلە كوتەرەدى
ەسكەرۋسىز قالا بەرە مە؟
بىردە «سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسىن» اقتارىپ وتىرىپ, بۇرىن-سوڭدى ەستىمەگەن پاۆەل سەمەنوۆيچ سۆەچنيكوۆ دەگەن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى جايلى دەرەكتى كەزدەستىردىم. شال اقىن اۋدانىنىڭ كونوۆالوۆكا اۋىلىندا 1926 جىلى تۋعان ەكەن. اشتىق ارانىن اشىپ, اۋقاتتى ادامداردىڭ مال-مۇلكى ءتاركىلەنگەن كەزدە سۆەچنيكوۆتەر قىرعىزستانعا كوشۋگە ءماجبۇر بولعان.
ۇلى وتان سوعىسى باستالعاندا پاۆەل قىرعىز كسر-ءى ساكۋلۋك اۋدانىنداعى قىزىل تۋ ەلدى مەكەنىندە جەتىنشى سىنىپ ءبىتىرگەن كورىنەدى. اكەسى مايداندا اۋىر شايقاستاردىڭ بىرىندە ەرلىكپەن قازا تابادى. ونىڭ كەگىن الۋ ءۇشىن پاۆەل جاسىن ۇلعايتىپ كورسەتىپ 1943 جىلدىڭ قاڭتارىندا سوعىسقا ارالاسادى. قان مايداندا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانادى. ۋكراينا جەرىندەگى قانتوگىس شايقاستا ون سەگىزگە ەندى تولعان ورىمدەي جىگىت اۋىر جارالانىپ, كوز جۇمعان.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, پاۆەل سۆەچنيكوۆتىڭ ەسىمى سولتۇستىكقازاقستاندىق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى ءتىزىمىنىڭ اراسىندا جوق. ءسىرا, مايدانعا قىرعىزستاننان شاقىرتىلعاندىقتان, وبلىس تىزىمىنە ەنبەي قالعان سىڭايلى. باتىر – حالىقتىكى, ءبۇتىن ەلدىكى. اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ەسەپ بەرۋ كونفەرەنتسياسىندا وسى جايتتى اقساقالدار نازارىنا جەتكىزدىم. قىرىققا جۋىق ەڭبەك ارداگەرلەرى, زەينەتكەرلەر قول قويعان حات اۋدان اكىمى ەربول ساعديەۆقا جولداندى.
قويشىباي شانيەۆ,
قازاقستان جۋرناليستەر
وداعىنىڭ مۇشەسى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
شال اقىن اۋدانى
...ۇسىنىس جاسايدى
ەسكەرتكىش نەگە جوق؟
الەمدە ۆ.لەنينگە ارنالعان 14290 ەسكەرتكىش بولىپتى. سونىڭ 500-ءى ءبىزدىڭ قازاقستاندا ەكەن. كوممۋنيستەردىڭ يليچكە دەگەن قۇرمەتىن تۇسىنۋگە بولادى.
ال الاش ارداقتىسى ءاليحان بوكەيحانوۆ بابامىزعا دەگەن قۇرمەتىمىز كەمشىن. يۋنەسكو-نىڭ ءوزى جار سالىپ, ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ 150 جىلدىعىن الەمدىك دەڭگەيدە اتاپ وتەيىك دەپ جاتقاندا ءبىزدىڭ جايما-شۋاق وتىرۋىمىز ەش جاراسپايدى. وسى ايادا بىزدەر ءاليحان بوكەيحانوۆ ەسىمىن قازاق بالاسىنىڭ ساناسىندا ماڭگى قالدىرۋ قادامىنا بارۋىمىز قاجەت. ياعني, الەكەڭدەي الاش ارداقتىسىنا قانداي ەسكەرتىش ورناتساق تا جاراسىمدى بولار ەدى. مەنىڭ ايتايىن دەگەن ۇسىنىسىم وسى.
قاسىمبەك مەديەۆ,
قاراعاندى قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
قاراعاندى
...وي بولىسەدى
توزىمدىلىككە تاربيەلەي بىلەيىك
جاس مامانداردى تاربيەلەۋ وڭاي ەمەس. سونىڭ ىشىندە قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسى ورگاندارىنا جۇمىسقا كىرگەن جاس قىزمەتكەرلەردى بىلىكتى جانە ءتوزىمدى ماماندارعا اينالدىرۋ – قيىننىڭ قيىنى. وسى تۇرعىدا جاستاردىڭ جاقسى مامان بولىپ قالىپتاسۋى ءۇشىن تالىمگەرلەردىڭ ءرولى ۇلكەن دەپ ەسەپتەيمىز. مىقتى مامان ءتالىمگەر ەڭ الدىمەن ونىڭ جەكە ومىرىمەن جاقسى تانىس بولۋى كەرەك. بۇل ءۇشىن ولار ءوز قامقورلىعىنداعى جاس ماماندارمەن جەكە اڭگىمەلەسۋى ءتيىس. بۇل ارادا تالىمگەر جاس مامانعا اتقارىپ جۇرگەن قىزمەتىنىڭ بۇگە-شەگەسى مەن قىر-سىرىن تولىق تانىستىرىپ, قاجەت بولعاندا اقىل-كەڭەسىن بەرىپ وتىرۋ كەرەك. تەك سوندا عانا تالىمگەر جۇمىسى ءوز ناتيجەسىن بەرەدى.
ءبىزدىڭ مەكەمەدە وسىنداي جەمىستى جۇمىسىمەن كوزگە ءتۇسىپ, كوپشىلىككە ۇلگى بولىپ جۇرگەن تالىمگەرلەر از ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا اعا پراپورششيكتەر نۇرتاي عابدۋللين, ەركىن مۇحامەدجانوۆ, ەسەنامان امانجولوۆ پەن قايرات ءايتىموۆتىڭ ەسىمدەرىن اتاۋعا بولادى. ولاردان ءتالىم العان تالاي ورەندەر بۇگىندە تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە ابىرويلى قىزمەت اتقارىپ ءجۇر.
احمەت ماحمۋدوۆ,
رۋ-170/1 مەكەمەسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى,
ادىلەت اعا لەيتەنانتى
ورال
...ريزاشىلىق بىلدىرەدى
جوق, ۇمىتۋعا بولمايدى!
ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ تۇرعىندارى كوپتەن بەرى سوعىسقا اتتانعان ازاماتتارىنا بەلگى قالدىرۋدى ويلايتىن ەدى. اقىلداسا كەلە ەسكەرتكىش تاقتا اشۋ ءۇشىن ءبارى قارجى جيناپ, بيىل 9 مامىر مەرەكەسىندە اۋىلدا ەسكە الۋ شاراسىن جاساپ, سالتاناتتى ءراسىم ءوتتى. بۇل ەسكەرتكىش تاقتاعا جاسقايرات اۋىلىنان سوعىسقا اتتانعان 84 ازاماتتىڭ ەسىمدەرى جازىلدى. ولاردىڭ 51-ءى سوعىستا قازا تاۋىپ, حابارسىز كەتسە, 33-ءى ەلگە ورالىپتى. بۇگىندە سولاردان كوزى ءتىرى ەكى ارداگەر – جاپار كىسەمبەكوۆ پەن قايىر حاسەنوۆ اقساقالدار ارامىزدا ءجۇر.
ەسكەرتكىش مەكتەپتىڭ الدىنا ورنالاسقان. ەندى جىل سايىن اۋىل تۇرعىندارى 9 مامىر كۇنى وسى جەرگە جينالىپ, سوعىستان ورالماعان, قازا تاپقان اۋىلداستارىن ەسكە الىپ, اتالارىنىڭ ەسىمدەرىن بۇگىنگى ۇرپاق جادىندا ماڭگى ساقتاپ وتىراتىن بولادى. اۋدان, اۋىل تۇرعىندارى وسى ءبىر تاريحي ءساتتىڭ كۋاسى بولىپ, جاسقايرات اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ ۇيىمشىلدىعىنا, بەرەكە-بىرلىكتەرىنە ءسۇيسىنىپ, كوپكە ۇلگى بولارلىق ساۋاپتى ىستەرىنە ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتتى.
ەربول امانعازى ۇلى
پاۆلودار وبلىسى,
قاشىر اۋدانى,
جاسقايرات اۋىلى
...ماقتان تۇتادى
ۇزدىك شىقتى
ءساۋىر ايىندا بايقوڭىر قالاسىندا «عىلىم الەمىن اشامىز» اتتى وقۋشىلار مەن ءجاسوسپىرىمدەردىڭ عارىشتىق زەرتتەۋلەر بايقاۋى وتكىزىلگەن بولاتىن. وسى مارتەبەسى جوعارى, قوياتىن تالابى بيىك بايقاۋعا قاتىسقان ءبىزدىڭ اۋدانىمىزداعى «ساۋلەت» مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى سايان جۇرتاباەۆ جەڭىمپاز اتانىپ قايتتى.
ول – عارىش تاقىرىبىنداعى ءارتۇرلى ادەبيەتتەر مەن عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ۇدايى دەن قويىپ, ۇنەمى ىزدەنىپ جۇرەتىن دارىندى شاكىرتتەرىمىزدىڭ ءبىرى. ۇنەمى ءۇمىتىمىزدى اقتاپ كەلەدى. بۇل جولى دا ول ءوزىنىڭ العا قويعان ماقساتىنىڭ ۇدەسىنەن شىعا ءبىلدى. س.جۇرتاباەۆتىڭ جۇمىسى رەسپۋبليكا بويىنشا قاتىسقان جۇزدەگەن ۇمىتكەر اراسىنان ۇزدىك شىقتى. سوعان ساي ول ءبىلىم گرانتىن ۇتىپ الدى. تالانتتى شاكىرتىمىز ەندىگى جەردە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ سىناعىنان بوساتىلىپ, ءوزى قالاعان جوعارى تەحنيكالىق وقۋ ورنىندا وقىپ, ارنايى ماماندىقتىڭ يەسى بولماق. ءبىز مۇنداي دارىندى شاكىرتىمىزدى ماقتان تۇتامىز.
ايناگۇل داكىشەۆا,
«ساۋلەت» مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ
تاربيە ءىسى جونىندەگى
ورىنباسارى
باتىس قازاقستان وبلىسى,
تاسقالا اۋدانى