پىكىرلەر
عۇلاما الكەي مارعۇلاننىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ۇلىتاۋ وڭىرىندەگى جانعابىل وزەنىنىڭ جاعاسىندا قارت جىرشىنىڭ تاس ءمۇسىنى تۇر.
04 قىركۇيەك, 2018
«قيالي» دەگەن ءسوز بار. ماقتاۋعا قاراعاندا داتتاۋ, كوپ جاعدايدا كەلەمەجدەۋ جاعى باسىم ءتۇسىپ جاتاتىن ءسوز. «قيالي» ءسوزى جاس بالاعا قاتىستى ايتىلسا, بۇل سوزدە ءۇمىت كۇتتىرەرلىك قاسيەت بايقالادى. ال ءومىردىڭ بەلەستەرىنەن ابدەن وتكەن, شاۋ تارتقان ادامعا قاتىستى قولدانىلسا, وندا راسىندا دا بۇل بوسقا وتكەن ءومىردى بىلدىرەتىندەي. ويتكەنى «قيال», «قيالداۋ» دەگەنىمىز ءالى اشىلماعان رەسۋرس قوي. جاسى كەلگەن كەزىندە ءوز بويىنداعى وسى رەسۋرستى اشىپ, ونىڭ قاسيەتىن پايدالانا الماسا, راسىندا دا ءاربىر ادام بالاسى كەلەمەجدەۋگە لايىق سەكىلدى.
03 قىركۇيەك, 2018
قازىر قوقىس كونتەينەرىنىڭ قاسىنان وتسەڭىز, شاشىلىپ جاتقان ناندى كورەسىز. تابانىڭىزدىڭ استىندا تاپتالىپ جاتادى. بايقاماي باسىپ كەتسەڭىز, بويىڭىزدى ءبىر ىڭعايسىزدىق بيلەيدى. بالا كەزىنەن اتا-اجەلەرىنىڭ قۇلاققا قۇيۋىمەن ناندى قادىرلەپ وسكەن ۇرپاق ارامىزدا. «نان قيقىمىن شاشپاڭدار, جەردە جاتسا باسپاڭدار, تەرىپ الىپ قاستەرلەپ, تورعايلارعا تاستاڭدار» دەگەن تاقپاقتى تاقىلداپ ايتىپ وسكەن بۋىن دا بەلورتا جاسقا كەلدى. سوندىقتان ناندى داستارقاندا شاشپاۋعا, اياق استىندا جاتسا باسپاۋعا تىرىسامىز. بۇل جازىلماعان زاڭدىلىق. ءتىپتى ناندى ءبىر قولمەن ءبولۋ دە بىزگە ابەس كورىنەدى. بۇل ەرسى قىلىقتان ءبىر كەرەناۋلىق, استىڭ قادىرىنە جەتپەۋشىلىك كورگەندەي بولامىز. ەندەشە نان ءۇزىمى, كەيدە ءتىپتى تۇتاس بولكە نەگە قوقىس جاشىگىنە تاستالادى, نەگە اياق استىندا جاتادى؟ نانتەپكى زامان دەگەن وسى بولار, بالكىم؟!..
30 تامىز, 2018
قۇقىق ۇستەمدىگىن قۇرمەتتەۋدى جانە جاپپاي زاڭعا مويىنۇسىنۋشىلىقتى ماقساتتى جانە جۇيەلى تۇردە قالىپتاستىرۋ – ۋاقىت تالابى. ال كونستيتۋتسيا تالاپتارىن نىعايتۋ قۇقىق ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتكەن جاعدايدا عانا تولىققاندى ىسكە اسىرىلماق. بۇل ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا دەگەن كەپىلدىكتى, قۇقىقتىق اشىقتىقتى, ادىلدىكتى, زاڭ الدىنداعى تەڭدىكتى ساقتاپ, وكىلەتتىلىكتى اسىرا پايدالانۋعا جول بەرمەۋدى جانە سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىكتى قامتيدى. بىراق وسى قاعيدالاردىڭ ورىندالۋى قالاي جۇزەگە اسىرىلماق؟
29 تامىز, 2018
اباي اتامىز 40-شى قاراسوزىندە «تىنىشتىق ىزدەپ تابا الماي جۇرگەن جۇرت تىنىشتىق كورسە, ساتكە تۇرماي, تىنىشتىقتان جالىعا قالاتۇعىنى قالاي؟» دەگەنى سياقتى ادام بالاسى تابيعاتىنان جالىققىش كەلەدى. اسىرەسە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتىڭ قادىرىن بىلمەيدى. ءتىپتى وسى جايلى قاسيەتتى قۇراننىڭ «نيسا» سۇرەسىندە «ويتكەنى ادام بالاسى ناشار جاراتىلعان» دەيتىن ايات تا بار.
28 تامىز, 2018
«اقىلدى قوعام» قۇرىلار ما ەكەن؟
بۇرىن «اقىلدى» دەگەن ءسوز ادامعا عانا قاتىستى ايتىلۋشى ەدى. سونان كەيىن كەيبىر جاعدايلاردا ادامنىڭ سەرىگى سانالاتىن جىلقى مەن يتكە قاتىستى «اقىلدى جانۋار», «ەستى حايۋان» تۇرىندە ازداپ قولدانىلىپ قالاتىن. ال ەندى قازىر قاراساڭىز, جىلدان-جىلعا قارقىن الا تۇسكەن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ءدۇمپۋى ناتيجەسىندە «اقىلدىلار» قاتارى كوبەيىپ كەلە جاتقانداي. ماسەلەن, الەمدە «اقىلدى فەرمالار» پايدا بولا باستادى. بۇل ۇدەرىستىڭ سوڭى «اقىلدى اۋىل شارۋاشىلىعىن» قۇرۋعا الىپ كەلمەك. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, «اقىلدى فەرمالار» قۇرامىنا كىرەتىن جان-جانۋارلار دا بولاشاقتى اقىلدى بولا تۇسۋگە ءتيىس. ويتكەنى ءتىرى جانۋارلار قۇلاعىنا ورناتىلاتىن چيپ ارقىلى باسقارىلىپ, بىرتە-بىرتە تەحنولوگيالىق جۇيە ىشىندە تىرشىلىك ەتۋ ءتارتىبىن قابىلدايتىن بولادى.
27 تامىز, 2018
قۇنانباي ۇلىن قومسىناتىندار كەزدەسەتىن قوعامدا ءىسلام جارىلعاپوۆتىڭ كىم ەكەنىنەن بەيحابارلار بولۋى ابدەن مۇمكىن. بىراق مايتالمان اۋدارماشىنىڭ تىلىمىزگە ەنگىزگەن سوزدەرىن بىلمەيتىن ادام كەمدە-كەم. ايتالىق, ورىسشا چيتاتەل, زريتەل, يزدانيە كنيگي, وستانوۆكا, داچا, روددوم, پلياج دەگەن سوزدەردىڭ وقىرمان, كورەرمەن, باسىلىم, ايالداما, ساياجاي, پەرزەنتحانا, جاعاجاي دەگەن بالاماسىن ەنگىزگەن ەنگىزگەن وسى كىسى.
24 تامىز, 2018
ەل بولىپ ەڭسە تىكتەپ, تىرلىگىمىز وڭالىپ, جىرتىعىمىز جامالىپ, بارىمىزدىڭ باعىن اشىپ جاتقان تۇستا, قاتىگەزدىك پەن قايىرىمسىزدىق تاس كەنەدەي بولىپ جابىسىپ الاتىندى شىعاردى. جۇرت بولعان جەردە ونداي-ونداي كەزدەسپەي تۇرمايدى دەيمىز. بىراق ەتەك جايىپ كەتسە, ەستەن تاندىرماي, بۇل قالاي ءوزى دەگىزبەي قويماسى انىق.
23 تامىز, 2018
بىرەۋلەر ءومىردى قارعاپ-سىلەپ جاتادى. ونىڭ ادىلەتسىز ەكەندىگىن ايتادى. راس-اۋ دەيسىڭ كەيدە. ەگەر ءومىر ءادىل بولسا, نەگە ادام بالاسى ءارتۇرلى؟ بىرەۋ – باي, بىرەۋ – كەدەي. بىرەۋ – سۇلۋ, بىرەۋ – كورىكسىز. بىرەۋ – اۋرۋ, بىرەۋ – ساۋ. راسىندا دا ءومىر دەگەنىڭ كۇن مەن ءتۇن, ىستىق پەن سۋىق سەكىلدى قاراما-قايشىلىقتاردىڭ ورتاسى ەكەن عوي.
21 تامىز, 2018
بۇگىندە ادامدار قولدارىنا كىتاپتى ءجيى الا بەرمەيدى. وعان سەبەپ – ينتەرنەت. حالىق قاجەت دەگەن مالىمەتتەردى كومپيۋتەردى اقتارىپ, ۋيكيپەديادان ىزدەيدى. مۇنىڭ ءوزى وسكەلەڭ ۋاقىتتىڭ تالابى. بىراق سول اقپاراتتىق تەحنولوگياڭىز ۋاقىتتىڭ تالابىمەن ۇندەسكەنىمەن, ناقتى اقپارات الىپ, تاريحي شىندىققا كوز جەتكىزگىسى كەلگەن تالعامپاز ادامداردىڭ تالابىنا ساي كەلە بەرە مە؟ مىنە, ماسەلەنىڭ وسى جاعىنا كەلگەندە ۇلكەن كۇمان تۋىندايتىن ءتارىزدى.
20 تامىز, 2018
الەۋمەتتىك جەلىدەن «استانا قالاسىنىڭ قاراكوز بالدىرعاندارى قازاقشا سويلەمەيتىنى نەسى؟» دەگەن سىڭايداعى سۇراۋلى سويلەم, قوبالجۋلى پىكىردى كوزىمىز شالىپ ويلانىپ قالدىق, قاپالاندىق.
17 تامىز, 2018
ەرتەڭگى ۇرپاقتىڭ دا ەنشىسى بار
قويناۋى قۇت قازاق جەرى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ شيرەك عاسىردان اسقان شەجىرەسىندە ەل ەكونوميكاسىن تۇرالاپ قالۋ قاسىرەتىنەن ساقتاپ كەلەدى.
16 تامىز, 2018
ءۇيىمىزدىڭ جانىنداعى ازىق-ت ۇلىك ساتاتىن دۇڭگىرشەككە سوڭعى كەزدە ساتۋشى قۇتايماي-اق قويدى, ءجيى-ءجيى اۋىسادى. بۇرىن ءتىپتى مۇندا ساتۋشى قىزداردىڭ پاۆلوداردان قاتىناپ ىستەيتىنىن ەستىپ-ءبىلىپ جۇرەتىنبىز. «ەكى اپتا استانادا ساۋدا جاساساق, ەكى اپتا بالا-شاعامىزدىڭ قاسىندا بولعانعا ءمازبىز. اۋىلدان قالاعا قاتىناپ ىستەۋدىڭ ازابى مەن ماشاقاتى مۇندايدى باستان وتكىزگەن ادامعا عانا ءمالىم.
15 تامىز, 2018
«اربامەن قويانعا جەتەر» كۇن قايدا؟
1998 جىلى Kodak فيرماسىندا 170 مىڭ ادام جۇمىس ىستەگەن ەكەن جانە الەم بويىنشا ساۋدالانعان فوتوقاعازدىڭ 85 پروتسەنتى ءدال وسى فيرمانىڭ ۇلەسىنە تيگەن. نەبارى بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە ولاردىڭ بيزنەس-مودەلى جويىلىپ, فيرما بانكروت بولعان. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟
14 تامىز, 2018
اگرارلىق سالاداعى بولاشاق ماماندىقتار
ساراپشىلاردىڭ بولجامدارىنا قاراعاندا, الەمدىك اگرارلىق سالادا 15-20 جىلدىڭ ىشىندە رەۆوليۋتسيالىق وزگەرىستەر جۇزەگە اسىرىلادى. جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ شاپشاڭ قارقىنمەن دامۋى, عارىش كەڭىستىگىن يگەرۋگە كوپتەگەن ەلدەردىڭ قۇلشىنىس تانىتۋى, گەندىك ينجەنەريا ىقپالىنىڭ كۇشەيۋى, ازىق-ت ۇلىككە سۇرانىستىڭ ارتۋى, بوس جاتقان جەرلەردىڭ ازايۋى سەكىلدى فاكتورلار الەم بويىنشا جاڭا تەحنولوگيالارمەن قارۋلانعان جاڭا تۇرپاتتى اۋىل شارۋاشىلىعىن قالىپتاستىرادى. ءسويتىپ اۋىل شارۋاشىلىعى وزگەرىستەرگە بارىنشا باياۋ بەيىمدەلەتىن ەڭ كونسەرۆاتيۆتى سالا دەگەن بۇرىنعى تۇسىنىكتىڭ كوبەسى سوگىلەدى.
13 تامىز, 2018
بەسىنشى سامميت جانە كاسپي «بەستىگى»
كەشە اقتاۋ قالاسىندا كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ بەسىنشى ءسامميتى ءوتتى. اسا ماڭىزدى حالىقارالىق جيىنعا قازاقستاننىڭ, رەسەيدىڭ, ازەربايجاننىڭ, يراننىڭ جانە تۇرىكمەنستاننىڭ پرەزيدەنتتەرى قاتىستى. تاراپتار كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى, تەڭىزدە ەكونوميكا, كولىك-ترانزيت, ەكولوگيا, قاۋىپسىزدىك جانە باسقا دا سالالار بويىنشا ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
13 تامىز, 2018
قازاق مەنتاليتەتىنىڭ وزىنە ءتان تاعى ءبىر ەرەكشەلىگىن ايقىنداپ, بەكزات بولمىسىن اجارلاپ امبە ساقتاپ كەلە جاتقان ادەت-عۇرىپتارىنىڭ ءبىرى وتباسىنداعى ۇلكەن بالانى, اسىرەسە ۇلدىڭ تۇڭعىشىن اتا-اجەسىنىڭ باۋىرىنا سالۋ دەر ەدىك. ول اتاسىنىڭ بالاسى بولىپ وسەدى. شالدىڭ بالاسى قۇدايدىڭ ەركەسى, ونى ەشكىم بەتىنەن قاقپايدى.
10 تامىز, 2018
حالىق سانىنىڭ ارتۋى – ەلگە قۇت
حالىق سانىنىڭ ارتۋى قازاقستان سياقتى جەر كولەمى ۇلكەن, حالىق سانى از مەملەكەتتەرگە ەجەلدەن ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى.
09 تامىز, 2018
قاندايدا ءبىر الەۋمەتتىك تۇرعىدان توپتاسقان قوعامدىق جۇيەنى شايقالتپاي ۇستاپ تۇراتىن, جۇزدەگەن عاسىرلار بويى شىڭدالعان مىزعىماس رۋحاني-مادەني ۇستىنى بولادى. بۇنى عىلىمي تىلدە «ينستيتۋتسيوناليزم» دەپ اتايدى. ياعني بۇل دەگەنىمىز – كوپتەگەن عاسىرلار بويى ەۆوليۋتسيالىق جولمەن دامىپ, ۇزاق سۇرىپتالۋ ارقىلى تولىق مويىندالعان, ءسويتىپ اركەز قوعامدىق قاتىناستى رەتتەۋشى نورمالار مەن الەۋمەتتىك توپتار اراسىنداعى قۇقىقتىق ستاتۋستاردى ساقتاۋعا باعىتتالعان اسا قۋاتتى قۇرىلىم.
08 تامىز, 2018
قازاقتىڭ تويى نەمەسە ابايدىڭ كومەگى
قۇدايدىڭ قازىناسىنا بالاناتىن قازاقتىڭ تويى دۇرىلدەپ-اق تۇر. بيزنەستىڭ باسى دەسە بولارلىق. تويحانا عيماراتىن سالۋ باسەكەگە اينالدى. التىنمەن اپتاپ, كۇمىسپەن كۇپتەگەن سارايلار بىرىنەن-ءبىرى اسىپ تۇسەدى. ونداي جەردە توي جاساۋدىڭ ءوزى دە ماقتانىش. ماقتانىشپەن جاساعان كەرەمەت تويلارداعى ماراپات سوزدەر – قىزىل تىلدە بۋىن جوق دەگەن وسى ەكەن عوي دەگىزبەي قويمايدى. تويعا كەلگەن 20-30 ۇلكەن-كىشىنى ءتىزىپ قويىپ سويلەتكەن كەزدەگى سوزدەر – اعىل-تەگىل, باسەكەنىڭ ءباسىن قىزدىرادى.
07 تامىز, 2018
