جادىگەر • 22 تامىز, 2024
حالقىمىزدىڭ اۋىزەكى تۇرمىستىق سوزىندە «سىرگەلى تايىنشا» دەگەن تىركەس بار. مۇنداعى «تايىنشا» اتاۋىن ءبارىمىز بىلەمىز. ال كەلەسى ءسوز «سىرگە» حاقىندا ايتار بولساق, «قازاقتىڭ ەتنوگرافيالىق كاتەگوريالار, ۇعىمدار مەن اتاۋلاردىڭ ءداستۇرلى جۇيەسى» اتتى بەستومدىق ەنتسيكلوپەديانىڭ ءتورتىنشى تومىنىڭ 308-بەتىندە: «سىرگە – ەنەسىن ەمۋگە مۇمكىندىك بەرمەۋ ءۇشىن ءتولىنىڭ تۇمسىعىنا تاعىلاتىن قۇرىلعى», دەگەن انىقتاما بەرىلىپتى.
ميراس • 21 تامىز, 2024
بۇل – قازاقتىڭ مەرگەندىك ونەرىنىڭ ءبىر ءتۇرى. سايىسقا تەك ناعىز سىنالعان مەرگەندەر قاتىساتىن بولعان. ويتكەنى الاقانداي تەڭگەنى اتىپ ءتۇسىرۋ ءۇشىن مەرگەن ۇزاق جىل جاتتىققان, ابدەن ىسىلعان, ساداق كوزدەۋدىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەن ءارى تەڭگە اتۋ كەزىندەگى اۋا رايىنىڭ قۇبىلىسىن, جەلدىڭ باعىتىن جانە اۋانىڭ ىلعالىن تاعى باسقا جاناما فاكتورلاردى تەرەڭ مەڭگەرگەن بولۋعا ءتيىس.
تانىم • 20 تامىز, 2024
قازاقتىڭ مەرگەندىك ونەرىندە وق وزدىرۋ نەمەسە جەبە جارىستىرۋ دەيتىن ءۇردىس بار. بۇل سايىستىڭ باستى قاعيداتى – جەبە نىسانعا تيۋ ماڭىزدى ەمەس, قارسىلاسىنان وعىن وزدىرۋ, ياعني جەبەسىن الىسقا قاداۋ باستى شارت. وسى سايىس ارقىلى كوشپەلى بابالارىمىز مەرگەندەردىڭ وعى جەتكەن قاشىقتىقتى ەسكە الا وتىرىپ, مەرگەندەر قوسىنىن جاساقتايتىن بولعان, ياعني 75 قۇلاشتىق, 100 قۇلاشتىق, 150 قۇلاشتىق, 200 قۇلاشتىق ء(بىر قۇلاش شامامەن 165-175 سم) ساداقشىلاردى ىرىكتەپ الىپ, مەرگەندەر شەبىن جاياتىن بولعان.
ميراس • 19 تامىز, 2024
ساداقتىڭ ەكى باسىن قوسىپ بايلاعان ءجىپتى ادىرنا نەمەسە كەرمە ءجىپ دەيدى. ول بەرىك جىپتەن نەمەسە جىبەكتەن, تارامىستان ورىلەدى. مىندەتى – وقتى نىساناعا قاراي ۇشىرۋ. كەرمە ءجىپ ساداقتىڭ ءبىر باسىنا مىقتاپ بەكىتىلىپ, ەكىنشى باسى ساداقتى بوساتىپ تۇرۋ ءۇشىن المالى تۇزاق تۇرىندە الىنىپ سالىنادى. ادىرناسى قاتتى سەرپىگەندە سۇعىن جارىلىپ نەمەسە سەتىنەپ كەتپەس ءۇشىن ونىڭ يىنمەن تۇتاسقان بولىگىنە سۇيەكتەن قورعانىش ورناتىلادى. ونى توبىق (توبىرشىق) دەپ اتايدى. ادىرنا: كۇدەرى ادىرنا, قايىس ادىرنا دەپ بولىنەدى.
جادىگەر • 15 تامىز, 2024
دومبىرا – حالقىمىزدىڭ ءتول مۇراسى, عاسىرلار بويى قازاقتىڭ مۇڭى مەن شەرىن تارقاتىپ, كوڭىلىن جەڭىسىنە شارىقتاتىپ, جەڭىلىسىندە دەمەگەن, ارمانىن اسقاقتاتىپ, ورىستەتكەن اسپابى. مىسالى, قارا ولەڭدە «دومبىرام ەكى ىشەكتى, بەتىڭ قاقپاق, وزىڭە پەرنە بايلاپ ىشەك تاقپاق, باسىڭا ۇكى قاداپ جەلپىلدەتىپ, قىزىعى – كۇمبىرلەتىپ قولمەن قاقپاق», دەپ سيپاتتايدى.
تالبەسىك • 12 تامىز, 2024
تۇرىمتاي (Falco columbarius) – سۇڭقارتەكتەستەر توبىنا جاتاتىن ءوز الدىنا دارا تۇقىم. ونىڭ جاراتىلىس ءتۇرى يتەلگى مەن سۇڭقارعا ۇقسايدى. ايىرماشىلىعى – ولاردان دەنە-تۇرپاتى كىشى, جاعالتايمەن شامالاس. ءتۇس-رەڭى جاعىنان: اق, قۇبا, قىزىل شۇبار بولىپ ۇشكە بولىنەدى.
اباي • 10 تامىز, 2024
10 تامىز – اباي كۇنى. بۇل – رۋحانيات مەرەكەسى ءھام زور ءتالىم تويى. فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ابىز قاريا مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ: «بۇل كۇندى قازاق ۇزاق كۇتتى. تىرىسىندە اقيقاتتى, ادىلدىكتى جاقتاپ, عىلىمدى تۋ كوتەرگەن, سوڭىنا جاقۇتتاي جارقىراعان قازىنا قالدىرعان جانعا قاتىستى دۇنيەلەردىڭ ەشقايسىسىنا نەمقۇرايدى قاراماۋىمىز كەرەك» دەگەن ەكەن.
جادىگەر • 09 تامىز, 2024
قازاقتان شىققان عۇلاما, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءھام تۇڭعىش پرەزيدەنتى, مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى قانىش ساتباەۆتىڭ دومبىراسى الماتى قالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي قورىندا «كپ 16730/1» رەتتىك نومىرمەن ساقتاۋلى تۇر.
جادىگەر • 07 تامىز, 2024
ەۋرازيا اۋماعىندا بيلىك جۇرگىزگەن جوشى ۇلىسىنىڭ اقشا اينالىمى حاقىندا ايتۋدان بۇرىن سول تۇستا, ياعني ورتا عاسىردا دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا-ساتتىق ءىسى قالاي جۇرگىزىلىپ كەلدى دەگەنگە توقتالعان ءجون. بۇل ءداۋىردىڭ ەكونوميكاسى مەن اقشا اينالىمىن زەرتتەگەن امەريكالىق تاريحشى-سوتسيولوگ جانەت ابۋ - لۋگودتىڭ (Janet Abu-Lughod) تۇجىرىمىنا نازار اۋدارساق, ءحىىى عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ەۋرازيالىق اۋماقتا بيلىك جۇرگىزگەن جوشى ۇلىسىنىڭ ىقپالى ناتيجەسىندە كۇللى الەمدى قامتىعان ەكونوميكالىق ساياساتتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان بىرنەشە وڭ وزگەرىس پايدا بولعانى تۋرالى ايتىلىپتى.
جادىگەر • 06 تامىز, 2024
جۋىقتا بريتاندىق بەدەلدى عىلىمي-پۋبليتسيستيكالىق جۋرنال «Nature» مەن اعىلشىن تىلىندە اقپارات تاراتاتىن «Mail online» اتتى مەدياقاۋىمداستىق يندونەزيا ەلىنىڭ سۋلاۆەسي ارالىندا ورنالاسقان لەانگ كارامپۋنگ ۇڭگىرىنەن 51 200 جىل بۇرىن سالىنعان جارتاس سۋرەتى (پەتروگليف) تابىلعانى حاقىندا تىڭ جاڭالىق جاريالادى.
