بۇعان دالەل – الەمگە جازۋ مادەنيەتىنىڭ ۇلگىسى رەتىندە تانىمال 38 تاڭبالى تۇرىك-رۋنا جازۋى جانە تاساتتىق – قۇرباندىق ءراسىمىن اتقاراتىن كيەلى ورىندار, موڭعول دالاسىندا جايىلىپ جاتقان بالبالتاستار...
1990-1993 جىلدارى موڭعول-جاپونيا بىرلەسكەن ەكسپەديتسياسى موڭعوليا اۋماعىنداعى كونە تۇرىكتەردىڭ كيەلى ورىندارىن انىقتاپ شىقتى. ولار كەلتىرگەن دەرەككە سۇيەنسەك, مەملەكەت كولەمىندە تاساتتىق بەرەتىن 489 كيەلى ورىن بولسا, ولاردىڭ 86-سى اقسۇيەكتەر اۋلەتىنە ءتان ەكەن.
سونداي-اق موڭعول دالاسىندا كونە تۇرىك مۇراسى 400-دەن استام ءارتۇرلى بالبالتاس شوعىرى بولسا, وسىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ءىرىسى, ەڭ كوپ بالبال ورنالاسقان جەر – ۇنگىت كەشەنى.
بۇل نىسان ءتۇپ ايماعىنىڭ التىنبۇلاق سۇمىن ولكەسى تۋلا دارياسىنىڭ القابىندا ەل استاناسى ۇلانباتىر قالاسىنان 80 شاقىرىم جەردە. كەشەن – الەم بويىنشا ەڭ كوپ بالبالتاس شوعىرلانعان نۇكتە. ولاردىڭ سانى – 552. دەسەك تە, كەيىنگى جىلدارى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارى 30-عا تارتا بالبالتاستىڭ ءب ۇلىنىپ, جوق بولعانىن انىقتادى.
كەشەن – VI-VIII عاسىر مۇراسى. يەسى – كوك تۇرىكتەر. مۇندا ادام بەينەلى بالبالداردان باسقا ارىستان, قوي مۇسىندەس جادىگەرلەر بار. ءمۇسىن تاستار كۇنشىعىسقا قاراي 2 شاقىرىم سوزىلىپ, تىزبەكتەلە ورنالاسقان.
كەشەننىڭ اينالاسى 55ح38 مەتر كولەمدە ءتورتبۇرىش پوشىمدى كەرەگە تاستارمەن قورشالعان. قورشاۋدىڭ بۇرىشتارى دوعال. ءمۇسىن تاستاردىڭ جاسالۋ فورماسى مەن ءستيلى باسقا ولكەدەن تابىلعان بالبالداردان باسقاشالاۋ. ياعني شەبەر ويىلىپ, سۇلۋ بادىزدەلگەن.
وتكەن جىلى كەشەن اۋماعىنان ەرتە كەزدە وتىرىقشىلار كوشپەلىلەردىڭ اتتى شابۋىلىنان قورعانۋ ءۇشىن ءتورت جاعىندا ۇشكىر ۇشى بار, قالاي لاقتىرسا دا ءبىر ۇشى كوككە قاراپ شانشىلىپ جاتاتىن سىرگە تەمىر جانە قىش قۇمىرالاردى تاپتى.
سونىمەن قاتار ءتورت بۇرىشى تاس قابىرعالى بەيىت ىسپەتتى نىساندى قورشاي ورنالاسقان 13 اعاش باعانانىڭ قالدىعى انىقتالدى. وسىعان قاراپ ارحەولوگتەر بۇل جەردە تاساتتىق پەن قۇرباندىق ءراسىمىن اتقاراتىن ورىن بولعان دەگەن پايىم ايتادى.
اتالعان كەشەندى باقىلاۋ, امان ساقتاۋ ءىسىن 2001 جىلدان باستاپ «قۇستاي» (حۋستاي) اتتى قوعامدىق ۇيىم قولعا الىپتى. بۇل مەكەمە 2005 جىلى كەشەننىڭ سىرتىن تەمىر شارباقپەن قورشاسا, 2007 جىلى ارنايى سۇيىق پايدالانىپ, تاس مۇسىندەردىڭ تۇعىرىن تاپجىلمايتىن ەتىپ بەكىتىپ شىققان. ال 2009 جىلى قيسايعان, قۇلاعان تاس مۇسىندەردى تىك تۇرعىزىپتى. 2020 جىلى موڭعوليا ۇكىمەتى ۇڭگىت كەشەنىن مەملەكەت قامقورىنا الۋ تۋرالى №13 قاۋلى قابىلدادى.
