ادەبيەت • 25 شىلدە, 2024
«ونەردە كىسىلىكتەن اسقان ماقسات جوق»
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان سوناۋ 90-جىلداردىڭ باس كەزىندە ادەبيەتىمىزگە ءبىر توپ تالانتتى جاس كەلدى. قوعامدىق فورماتسيانىڭ اۋىسۋى الدىندا تۇرعان كۇردەلى شاقتا «جىل كەلگەندەي جاڭالىق سەزىندىرىپ» كەلگەن وسى بۋىننىڭ ىشىندە جازۋشى, فيلوسوف ديدار امانتاي ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. ۇلتتىق كوكجيەكتى الەمدىكپەن ەركىن ۇلاستىرا بىلگەن ديدار قالامىنان كلاسسيكالىق فورمادان بولەك شىعارمالار دۇنيەگە كەلدى – جاڭا ءبىر تانىمدار, جاڭا ءتىل, مۇسىرەپوۆشە قيسىندار بولساق, «جاڭا اۋەن» تۋدى.
زەردە • 25 شىلدە, 2024
ەرتىس-بايان وڭىرىنەن شىققان تاريحي تۇلعالاردىڭ قاتارىندا الپىس بالۋان دا بار. ونىڭ ەسىمى مەن اڭىزعا بەرگىسىز جەڭىستەرى جەرگىلىكتى ولكەتانۋشىلار مەن تاريحشىلارعا, قازىنالى قارتتار مەن كوكىرەگى وياۋ, كوزى اشىق جاندارعا ءمالىم بولعانىمەن, قازىرگى جاستار اتاقتى بالۋان جايىندا بىلمەۋى مۇمكىن. سوندىقتان وقىرمان قاۋىم ءۇشىن داڭقتى بالۋاننىڭ ءومىر جولى تۋرالى قولدا بار دەرەكتەردى تاعى ءبىر مارتە جاڭعىرتىپ قويعاندى ءجون كوردىك.
زەردە • 25 شىلدە, 2024
اقمولا استانا بولعالى بەرى الاشتى تانىتۋعا قاتىستى ءبىرشاما جۇمىس اتقارىلدى. بىراق ءالى دە تىندىراتىن ءىس از ەمەس. اتقارىلعان جۇمىستار دەگەندە, العاش ءاليحان بوكەيحان, احمەت بايتۇرسىن ۇلى, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى باستاعان الاشتىڭ 30-40 تۇلعاسىنىڭ اتىنا كوشە بەرىلگەنى ەسكە تۇسەدى. بۇل شارا 2000 جىلداردىڭ باسىنان قولعا الىندى. الايدا ول كەزدە ءبىرىزدى ءارى جۇيەلى جوسپار بولماي, زيالىلاردىڭ ەسىمى كوبىنەسە سارىارقا اۋدانىنىڭ شەتكى جانە كۇتىمسىز كوشەلەرىنە بەرىلدى. ماسەلەن, ا.بايتۇرسىن ۇلى ەسىمى باسىندا ايتىلعان جاقتاعى شاعىن كوشەگە قويىلدى. ايتەۋىر كەيىن نامىستى ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا الماتى اۋدانىنداعى جاڭا دا كورىكتى كوشەگە اۋىستىرىلدى. ءا.بوكەيحان ەسىمى ءاۋ باستا بۇرىنعى قىسقا «ساككو جانە ۆانتسەتتي كوشەسىنە» بەرىلىپ, كەيىن سول جاعالاۋداعى ەڭبەكشىلدەر كوشەسىمەن اۋىستىرىلدى. وسىنداي تۇسىنىكسىزدەۋ جاعداي ءبىزدىڭ اتامىز – الاش تۇلعاسى, قايراتكەر, قالامگەر حايرەتدين بولعانبايدىڭ اتىن ۇلىقتاۋعا بايلانىستى دا بايقالدى.
مادەنيەت • 25 شىلدە, 2024
انام بيجامال ءجيى ايتۋشى ەدى: «قايعىسىزعا قارا سۋ دا اس», دەپ. بالالىق شاقتا بۇل ءسوزدىڭ ۇلاعاتىن تۇسىنەتىن شاما قايدان بولسىن. «نەگە انام وسى ءسوزدى قايتالاي بەرەدى» دەپ جاراتپاعان سىڭاي تانىتاتىنمىن.
قوعام • 25 شىلدە, 2024
سونىمەن جەكە ەل بولىپ, وشكەنىمىز جانىپ, ولگەنىمىز ءتىرىلىپ, انا ءتىلىمىزدى قۇتتى ورنىنا قوندىرعانىمىزعا دا وتىز جىلدان استى. مەملەكەت ءتىل ماسەلەسىندە تەرەڭ عىلىمي, كۇردەلى پالساپالىق تەرميندەردى ايتپاي-اق قويالىق, جاي تۇرمىستىق سوزدەردىڭ ءوزىن ورنىمەن قولدانبايتىنىمىز قالاي؟
ينۆەستيتسيا • 24 شىلدە, 2024
ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ تاۋەكەلى مەن تالقىسى
ەلىمىز 2029 جىلعا تامان 150 ملرد دوللار تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا (تشي) تارتۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرعانى بەلگىلى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن وسى ماڭىزدى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن جاڭا ينۆەستيتسيالىق تسيكل ىسكە قوسىلدى. الدا اسا ماڭىزدى بەس جىل تۇر. وسى ورايدا سىرتتان ينۆەستور تارتۋ ءىسىن بەلسەندى اتقارۋ, ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ, سايكەسىنشە ول ءۇشىن زاڭ مەن ءتارتىپتى جۇيەلەۋ, مەملەكەت باسشىسى ايتقان ينۆەستوردى قولداۋعا ءتيىستى ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىن ءادىل جۇرگىزۋ اسا ماڭىزدى. بۇل ورايدا بىزدە ءبىرشاما تابىس تا بار, ولقىلىق تا جوق ەمەس. وسى رەتتە شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسىنە تىكەلەي قاتىسى بار مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەكە سەكتور وكىلدەرىن ءبىر ۇستەل باسىنا جيناپ, سالاعا قاتىستى وزەكتى ساۋالداردىڭ جاۋابىن ىزدەپ كوردىك.
قۇرىلتاي • 24 شىلدە, 2024
كەلەڭسىز ءىس-ارەكەتكە توسقاۋىل بولاتىن زاڭ
بيىل اتىراۋداعى ۇلتتىق قۇرىلتايدا ءسوز ەتىلگەن 5 زاڭ قابىلداندى. بۇلاردىڭ ىشىندە ايەل قۇقىعى مەن بالا قاۋىپسىزدىگى, ەسىرتكى مەن ۆەيپ ساۋداسى جانە ونوماستيكا مەن گەرالديكا جونىندەگى زاڭدار بار. مىنە, تاياۋدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ويىن بيزنەسى, لوتەرەيا قىزمەتى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى, مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە ارتىق زاڭنامالىق رەگلامەنتتەۋدى بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنا قول قويدى.
ادەبيەت • 24 شىلدە, 2024
«تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني مەكەنىندە» تۋعان تۇعىرلى تۋىندى
باشقۇرت تىلىندە «تورك» دەگەن قاستەرلى ءسوز بار. قازاقشاسى – تۇرىك. ورىسشا ءسوز قولدانىستا «تۋروك», «تيۋرك» بولىپ كەتە بەرەدى. تۇرىك تىلدەرىندە 160 ميلليوننان استام ادام سويلەيتىنىن ەسكە الساڭ, كوڭىلىڭدى قۋانىش كەرنەيدى. قازىرگى زاماندا عالىمدار تۇرىكتەردىڭ بۇكىل ادامزاتتىق وركەنيەتتىڭ باسى بولعانىن ايتىپ ءجۇر. وكىنىشى – تۇرىكتەردىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى تامىردان الىستاپ كەتتى. كوبىسى تۇرىك ءسوزىنىڭ ىشكى ماعىناسىن تۇسىنە بەرمەيدى. الىس-جاقىن تۇرىك حالقىنا وزدەرىنىڭ باعزى ءبىر تۇرىكتىڭ ۇرپاعى ەكەنىن ۇعىندىرسام, تۇركىستان تۇبىرگە سايساڭ تۇرىكستان ەكەنىن جەتەسىنە جەتكىزسەم دەپ جۇرگەن ءبىر ازامات – ءبىزدىڭ قازاق دوسىمىز قۇلبەك ەرگوبەك.
الەم • 24 شىلدە, 2024
قازىر الەمدەگى حالىق سانى 8 ميللياردتان استى. تەز ءوسىپ-ءونۋ ازىق-ت ۇلىك پەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ۋاقتىلى ءارى ورنىقتى شەشىلۋىن قاجەت ەتەدى. وسى ماقساتتا بۇۇ الەمدەگى حالىق سانىنىڭ ەسەبىن تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىپ كەلەدى. ءبىز بۇۇ-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك حالىق سانىنىڭ بولاشاعى ەسەبى تۋرالى ايتۋدى ءجون كوردىك. 28-باسىلىم تاريحي دەموگرافيالىق ۇردىستەردى ساراپتاۋ نەگىزىندە 237 ەل نەمەسە ايماق بويىنشا 1950 جىلدان قازىرگى ۋاقىتقا دەيىنگى حالىق سانىنىڭ باعالاۋىن ۇسىنادى. سونداي-اق زەرتتەۋدە 2100 جىلعا ارنالعان حالىق سانىنىڭ بولجامى بەرىلگەن.
قوعام • 24 شىلدە, 2024
اۋىل قارتىنىڭ ينستيتۋت بىتىرگەنى شامالى, بىراق كەۋدەسى كومبە, ايتارى عيبرات پەن «قاراعىم», «شىراعىم». كەيبىر قالا قارتىنىڭ پروفەسسورلىق اتاعى بار, جاقسى قىزمەت اتقارعان, ەكى تىلگە بىردەي جورعا, بىراق كىساپىر, ءمىنشىل, كىسىلىكتەن, ۇلكەندىكتەن الىس. اۋىل كەلىنىنىڭ وقىعانى از, الايدا قاباعى جىلى, جۇرەگى جۇمساق, قىزمەتى ءازىر. قالا كەلىنىنىڭ ديپلومى كوپ, بىراق ءتۇسى سىنىق, ءسوزى سۋىق. بۇ ل نەتكەن پارادوكس؟ سوندا كىم وقىعان, كىم وقىماعان؟
