وتىرىستا ەسىرتكى قىلمىسىنىڭ الدىن الۋ, زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمىمەن كۇرەس ماسەلەلەرى قارالدى. سونىمەن قاتار ەسىرتكى ساۋداسىن انىقتاۋ مەن جولىن كەسۋدە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى پايدالانۋ باعىتى تالقىلاندى. جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ, جاستاردىڭ ەسىرتكى قىلمىسىنا تارتىلۋىنا جول بەرمەۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قاتىسۋشىلار جازعى دەمالىس كەزىندە بالالار مەن جاستار اراسىندا جۇرگىزىلەتىن ءتۇسىندىرۋ مەن پروفيلاكتيكالىق شارالاردى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ولجاس بەكتەنوۆ ەسىرتكى قىلمىستارىنا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەرەكشە نازارىندا ەكەنىن ايتىپ, ەسىرتكى تاراتۋعا قارسى زاماناۋي تاسىلدەردى ەسكەرە وتىرىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستى ودان ءارى كۇشەيتۋ كەرەك ەكەنىن باسا ايتتى.
«ۇلتتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى, سونداي-اق بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسى جاڭا كونستيتۋتسيادا جوعارى قۇندىلىقتار رەتىندە بەكىتىلگەن. وسى ورايدا ەسىرتكىنى تاراتۋ مەن قولدانۋ – بارلىق ازاماتقا قاتەر توندىرەدى, اسىرەسە جاستاردىڭ بولاشاعىنا بالتا شابادى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ ناشاقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى كەشەندى جوسپار اياسىندا اتقارىلعان جۇمىس تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, جوسپارعا ەنگىزىلگەن 71 ءىس-شارا ءساتتى بولعان. اتاپ ايتقاندا, جىل باسىنان بەرى 1,2 مىڭنان اسا ەسىرتكى قىلمىسىنىڭ جولى كەسىلدى. التى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ قىزمەتى توقتاتىلدى. ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق دەڭگەيدە ارەكەت ەتكەن ءبىر ترانسۇلتتىق قىلمىستىق توپ بار. زاڭسىز ەسىرتكى ساۋداسىنا قارسى كۇرەستە تسيفرلىق تەحنولوگيالار دا كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, «كيبەرقاداعالاۋ» جۇيەسى ارقىلى ەسىرتكى جارناماسى مەن ساتىلىمىنا قاتىسى بار 5 مىڭ ينتەرنەت-رەسۋرس بۇعاتتالعان. سونداي-اق انتيفرود ورتالىعىنىڭ كومەگىمەن 100 ملن تەڭگەدەن اسا قارجى اۋدارىمىنىڭ جولى كەسىلدى. ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنان ءبىر جارىم تونناعا جۋىق سينتەتيكالىق ەسىرتكى تاركىلەندى. بۇل – وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ كورسەتكىش. بۇعان قوسا سينتەتيكالىق ەسىرتكى وندىرۋگە پايدالانىلاتىن 11 مىڭنان اسا پرەكۋرسور تاركىلەندى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ مەن ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى كۇرەس بىرنەشە باعىتتا جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ۇدەرىستە مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى جاتىر. جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك جەلى مەن مەسسەندجەرلەردە تارالعان 4,5 مىڭنان اسا زاڭسىز ماتەريال جويىلعان. سونىمەن قاتار جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارى قولدانىلاتىن «MERGEN» جوباسى اياسىندا ينتەرنەت كەڭىستىگىندەگى ەسىرتكىگە قاتىستى كونتەنتكە تالداۋ جاسالىپ كەلەدى. جوبا ىسكە قوسىلعالى بەرى 22 مىڭنان اسا تسيفرلىق ماتەريال وڭدەلىپ, ەسىرتكى ساتۋمەن اينالىسقان 6,1 مىڭنان اسا ونلاين-دۇكەن بۇعاتتالعان. ەسىرتكىنى ونلاين ساتۋعا قارسى ءىس-قيمىل, كولەڭكەلى قارجى اعىندارىن انىقتاۋ مەن مەملەكەتارالىق تسيفرلىق پلاتفورما قۇرۋ تۋرالى شارالارعا دا نازار اۋدارىلدى.
باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى ەرلان وتەگەنوۆ مونيتورينگ جۇرگىزۋدى, دەرەكتەردى تالدامالىق وڭدەۋدى, ۆەدومستۆوارالىق اقپارات الماسۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۇلتتىق ۆەدومستۆوارالىق تارگەتينگ-ورتالىقتىڭ جۇمىسى تۋرالى باياندادى. ورتالىق 2025 جىلعى قازاندا جۇمىسىن باستاعالى ەسىرتكى وندىرىسىندە قولدانىلاتىن پرەكۋرسورلاردى زاڭسىز اكەلۋ مەن اينالىمىنا قاتىستى 78 دەرەك بويىنشا ماتەريالدار ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جولدانعان. سونداي-اق ەسىرتكى قاۋپىنە بايلانىستى 33 حابارلاما بەرىلىپ, 23 ليتسەنزيالىق-رۇقسات بەرۋ قۇجاتىنىڭ كۇشى جويىلعان. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە زاڭسىز اينالىمنان 23,3 توننا پرەكۋرسور شىعارىلدى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن كۇشەيتىپ, زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمىنا قارسى كۇرەستىڭ ناتيجەسىن ارتتىردى.
وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, مەكتەپتەردە «ادال ازامات» بىرىڭعاي تاربيە باعدارلاماسى اياسىندا وقۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋعا, قارجىلىق جاۋاپكەرشىلىگىن قالىپتاستىرۋعا, ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن دامىتۋعا باعىتتالعان جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق بارلىق ءبىلىم ۇيىمدارىندا «قاۋىپسىزدىك ساباقتارى» ەنگىزىلگەن. بۇل ساباقتاردا وقۋشىلارمەن الكوگولدىڭ, تەمەكىنىڭ, پسيحواكتيۆتى زاتتار مەن ەسىرتكىنىڭ زيانى ءتۇسىندىرىلىپ, ولاردىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى تالقىلانادى. بۇگىندە مەكتەپتەردەگى پروفيلاكتيكالىق جۇمىسقا 360 مىڭنان اسا پەداگوگ جۇمىلدىرىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا سىنىپ جەتەكشىلەرى, تاربيەشىلەر, پەداگوگ-پسيحولوگتەر جانە الەۋمەتتىك پەداگوگتەر بار. بۇل رەتتە تاۋەكەل توبىنا جاتاتىن وتباسىلارمەن جۇمىسقا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. بارلىق مەكتەپتە اتا-انالاردى پەداگوگيكالىق قولداۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. وسى ورتالىقتار ارقىلى 3,5 ملن ادامدى قامتىعان 315 مىڭنان اسا ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلعان.
شتاب وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر الەمدىك نارىقتا ەسىرتكىگە قارسى كۇرەستە قوسىمشا ماسەلەلەر تۋعىزاتىن جاڭا پسيحوتروپتىق زاتتار پايدا بولىپ جاتقانىن ەسكە سالدى. وسىعان بايلانىستى و.بەكتەنوۆ بىرقاتار تاپسىرما بەردى.
بىرىنشىدەن, قارجى مينيسترلىگى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا قىزمەتىمەن بىرلەسىپ, حيميالىق زاتتار مەن قوسارلى ماقساتتاعى ونىمدەردىڭ ەلگە كىرۋىن قاتاڭ باقىلاۋ تاپسىرىلدى, سونداي-اق مۇنداي تاۋارلاردى تەكسەرۋ ءتارتىبىن قايتا قاراۋ قاجەت.
«ونىڭ ۇستىنە پرەكۋرسورلاردىڭ باسىم بولىگى بىرنەشە ماقساتتا قولدانىلادى ءارى ولاردىڭ كەيبىرى ەلگە زاڭسىز اكەلىنەدى. تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزىڭىزدەر», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ەكىنشىدەن, قىلمىستىق ۇيىمدار كريپتوۆاليۋتا مەن وزگە دە تسيفرلىق قۇرالداردى پايدالانىپ جۇرگىزەتىن جاسىرىن قارجىلىق وپەراتسيالارعا نازار اۋدارىلدى.
«ۋاكىلەتتى ورگاندارعا كريپتوۆاليۋتالارعا بايلانىستى كۇماندى قارجىلىق وپەراتسيالاردى انىقتاۋ مەن بۇعاتتاۋعا ارنالعان ارنايى باعدارلاما ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. بۇل جۇمىس ۇلتتىق بانكتىڭ انتيفرود-ورتالىعى جۇيەسىنە ۇقساس جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس. باعدارلامادا ەسىرتكى ترانزاكتسيالارىندا بايقالعان كۇدىكتى دەرەكتەردىڭ, شوتتاردىڭ جانە كريپتوۆاليۋتا ءامياندارىنىڭ ءتىزىلىمى دە قامتىلۋى كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.
سونداي-اق ەسىرتكى ترافيگىنىڭ جولىن كەسۋ ماقساتىندا Telegram-چاتتاردى بۇعاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگيالىق قۇرالدى ازىرلەۋ قاجەتتىگى اتالىپ ءوتتى. ۇشىنشىدەن, باس پروكۋراتۋرا قارجى مونيتورينگى اگەنتتىگىمەن, ۇلتتىق بانكپەن, ىشكى ىستەر, سىرتقى ىستەر جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىكتەرىمەن بىرگە ءبىر اپتا مەرزىمدە مەملەكەتارالىق تسيفرلىق پلاتفورما قۇرۋدا كەلىسىلگەن ۇستانىمدى ەنگىزەدى.
تورتىنشىدەن, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەسكەرە وتىرىپ, ەسىرتكى قىلمىستارىن تەرگەۋدىڭ قولدانىستاعى ادىستەرىن قايتا قاراۋ تاپسىرىلدى.
«جاڭا تاسىلدەر قاجەت. ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جەدەل الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋعا ءتيىس. وسىعان بايلانىستى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە تسيفرلىق قۇرالدار مەن جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, ەسىرتكى قىلمىستارىن تەرگەۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. ادىستەر «زاڭ مەن ءتارتىپ», سونداي-اق جازانىڭ بۇلتارتپاس قاعيداتتارى تۇرعىسىنان قارالۋى كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
وسى باعىتتا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن پرەكۋرسورلاردىڭ ءتىزىمىن جەدەل جاڭارتىپ, كۇشتى اسەر ەتەتىن زاتتاردىڭ تىزبەسىن وزەكتەندىرىپ, سونداي-اق ولاردىڭ اينالىمى ءتارتىبىن ازىرلەيدى.
بەسىنشىدەن, ءوڭىر اكىمدەرىنە شتابتاردىڭ جۇمىسىن جەكە باقىلاۋعا الۋ تاپسىرىلدى. جاستاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى مەن بوس ۋاقىتىنا, اسىرەسە دەمالىس كەزەڭىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
«جۇمىس بەرۋشىلەر مەن مەملەكەتتىك ورگانداردى تارتا وتىرىپ, بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ «جارمەڭكەلەرىن» وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋ قاجەت. جاستاردى «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسيالارىنا, ءارتۇرلى ۆولونتەرلىك قوزعالىستارعا كەڭىنەن تارتىڭىزدار. بۇقارالىق سپورتتىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.
28 مامىردان 26 ماۋسىمعا دەيىن ەلىمىزدە حالىقارالىق ناشاقورلىققا قارسى كۇرەس كۇنىنە (26 ماۋسىم) ورايلاستىرىلعان ەسىرتكىگە قارسى اكتسيالار وتكىزىلەدى. ماۋسىمنان قازان ايىنا دەيىن قۇرامىندا ەسىرتكى زاتتارى بار وسىمدىكتەردىڭ وسەتىن وشاقتارىن انىقتاۋ جانە جويۋ ماقساتىندا «قاراسورا – 2026» جەدەل-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شاراسى ۇيىمداستىرىلادى.
«ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, جاستاردى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىن, بلوگەرلەردى جانە تانىمال تۇلعالاردى بەلسەندى تارتا وتىرىپ, ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس ايلىعىن وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتسىن. اتالعان جۇمىسقا اكىمدىكتەر دە بەلسەندى تۇردە اتسالىسۋى كەرەك», دەپ تاپسىردى پرەمەر-مينيستر.
سونىمەن قاتار جازعى كانيكۋل قارساڭىندا جاستاردى ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا تارتۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى اقپاراتتىق-پروفيلاكتيكالىق ناۋقان ۇيىمداستىرۋ تاپسىرىلدى.
