كومىر قۋاتىن دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلت­تىق قۇرىلتايدىڭ V وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ۇكىمەت كومىر گەنەراتسيا­سىن دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى بەكىتتى. ءتيىستى قاۋلىعا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ قول قويدى. قۇجات 2030 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ ەنەرگە­تيكالىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا ءارى ەكونوميكانىڭ بازالىق قۋاتتارعا دەگەن سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

ۇلتتىق جوبا يندۋستريالىق دامۋ مەن تسيفرلىق ەكونومي­كا­نىڭ قارقىندى ءوسۋى جاعدايىن­دا ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىكتىڭ ارتا تۇسەتىنىن ەسكەرەدى. كەيىنگى جىلدارى IT-سەك­توردىڭ كەڭەيۋى, دەرەك ورتا­لىقتارىنىڭ كوبەيۋى مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ تۇراقتى بازالىق جۇكتەمەنى تالاپ ەتەدى. بۇل رەتتە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى بارلىق سۇرانىستى تولىق قامتاماسىز ەتە المايتىنى ەسكەرىلىپ, كومىر گەنەراتسياسىنىڭ ءرولى ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە بولىپ وتىر.

جوبا اياسىندا 7,8 گۆت جاڭا قۋات كوزدەرىن ەنگىزۋ ءارى قول­دانىستاعى نىسانداردى جاڭ­عىرتۋ كوزدەلگەن. سەگىز جاڭا ەلەكتر ەنەرگياسى كوزىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىندا ەكىباستۇزداعى 2 640 مۆت, كۋرچاتوۆتاعى 700 مۆت, جەزقازعانداعى 500 مۆت ءىرى جوبالارى, سونداي-اق كوكشەتاۋ, سەمەي مەن وسكەمەن قالالارىندا زاماناۋي جىلۋ ەلەكتر ورتالىق­تارىن سالۋ قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا اقسۋ گرەس, ەكىباستۇز گرەس-2 مەن قاراعاندى ەنەرگيا تورابىن قوسا العاندا, جۇ­مىس ىستەپ تۇرعان 11 ستانساعا كەشەن­دى جاڭعىرتۋ جۇرگىزىلەدى. ناتي­جەسىندە, 2030 جىلعا قاراي نەگىزگى ەنەرگەتيكالىق جابدىقتاردىڭ توزۋ دەڭگەيىن 12,6%-عا دەيىن تومەندەتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بيۋدجەتتەن تىس قاراجات ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. جالپى ينۆەس­تيتسيا كولەمى 7,5 ترلن تەڭگەدەن اسادى. بۇل ەنەرگەتيكا سالاسىنا ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيالار تارتۋعا ءارى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ۇلتتىق جوبادا ەكولوگيالىق تالاپتارعا ايرىقشا نازار اۋدارىلعان. جاڭا نىساندار «تازا كومىر» قاعيداتتارىنا سايكەس زاماناۋي تەحنولوگيالار نەگىزىندە سالىنادى. اتاپ ايتقاندا, جوعارى ءتيىمدى ەلەكتر سۇزگىلەرىن ورناتۋ, ازوت توتىعىن كاتاليتيكالىق جولمەن بەيتاراپتاندىرۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ ءارى گازداردى دىمقىل تاسىلمەن كۇكىرتتەن ارىلتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل شارالار قالدىقتاردىڭ كولەمىن ازايتىپ, حالىقارا­لىق ەكولوگيا­لىق ستاندارتتار­عا ءارى ەڭ ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنولوگيا­لار تالاپتارىنا سايكەس كەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

جوبانىڭ الەۋمەتتىك باعىتى كادرلىق الەۋەتتى نىعايتۋعا ارنالعان. سالادا جاڭا جۇمىس ورىن­دارىن اشۋ, سونىڭ قا­تارىندا شامامەن 4,5 مىڭ تۇراق­تى جۇمىس ورنىن قۇرۋ كوزدەل­گەن. قىزمەتكەرلەردى الەۋ­مەتتىك قولداۋ شارالارى دا قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقان­دا, «وتباسى بانكىمەن» بىرلە­سىپ كومىر ەلەكتر ستانسالارى قىز­مەت­كەرلەرىنە ارنالعان جەڭىل­دىكتى يپوتەكالىق تەتىكتەر ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇعان قوسا, سالالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ بازاسىندا ماماندار­دىڭ بىلىكتىلىگىن جۇيەلى تۇردە ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى.

ۇلتتىق جوبا ەنەرگەتيكا, ونەركاسىپ پەن كولىك سالالارى­نىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. 2030 جىلعا قاراي ەنەرگەتيكالىق ماقساتتاعى كومىرگە قوسىمشا سۇرانىس جىلىنا شامامەن 20 ملن توننانى قۇرايدى دەپ كۇتىلەدى. وسىعان بايلانىستى اشىق ۆاگوندار پاركىن كەڭەيتۋ, تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ ءارى ىشكى نارىققا ارنالعان تاسىمالدىڭ بولجامدى تاريفتىك ءدالىزىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلگەن.

جالپى, ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋعا مۇمكىن­دىك بەرەدى. بۇعان قوسا قازاندىق اگرەگاتتارى, ترانسفورماتورلار مەن اۆتوماتتاندىرۋ جۇيەلەرىن ءوندىرۋدى دامىتۋ ارقىلى وتاندىق ماشينا جاساۋ سالاسىنا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر بەرەدى. ناتيجەسىندە, كومىر گەنەراتسياسى ەكونوميكانىڭ ۇزاقمەرزىمدى ءوسىمىن قامتاما­سىز ەتەتىن تەحنولوگيالىق تۇرعى­دان جاڭعىرعان ءارى ەكولوگيا­لىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن سەكتورعا اينالادى.