الاش باسپاسوزىنەن قازاق ەلى جىل باسىن ەسكىشە 9 ناۋرىزدا قارسى العانىن وقيمىز. 1988 جىلى قازاقستان ناۋرىز مەرەكەسىن 62 جىلدان كەيىن قايتا رەسمي اتاپ وتە باستاعاندا, تويلاناتىن كۇن 22 ناۋرىز دەپ بەلگىلەندى. 2009 جىلدان بۇل داتا ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىمەن سايكەستەندىرىلدى (21-23 ناۋرىز ارالىعى). وسىلاي ازاتتىقتى اڭساعان زيالىلار ارمانى كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە استى.
ۇلت زيالىلارى «اتا عۇرىپ» ۇعىمىنا ەلدى ساپالاندىراتىن, ار-ۇياتىن ساقتايتىن, تاجىريبەسىن ارتتىراتىن, بەرەكە-بىرلىكتى نىعايتاتىن, سەنىم مەن تاۋەكەلدى قولدايتىن قۇندىلىقتاردى سىيدىردى. ۇلت ۇستازى: «جۇرت ءۇشىن شىعارىلعان نارسە جۇرتقا جاقىن بولۋعا ءتيىس. اسپانداعانمەن الىس كەتە الماسپىز. ارتىلدىق دەگەنمەن ەلدەن الىس كەتە الماسپىز» دەيدى. مۇنى ءبىر دەڭىز. ءمانى – تامىردان, ەلدىك مۇددەدەن جىراقتاماۋ. الايدا كەلەسى ەڭبەگىندە ەسكىگە بايلانباي, ورىستەۋدى دە ايتادى: «وتكەندى قۋعاندى قويىپ, وسى كۇيىڭدى تۇزەۋگە ءجون ىزدە!».
كۇنى كەشە جاڭا كونستيتۋتسياعا قاتىستى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ءوتتى. ساياسي رەفورمانى ەل ومىرىنە جاقىنداتاتىن, سوڭعى جىلدارداعى وزگەرىستەردى زاڭمەن تياناقتايتىن باس قۇجاتتىڭ قاجەتتىگى تۇسىنىكتى ەدى. مەملەكەت پەن قوعام جاڭارىپ, ال اتا زاڭ بۇرىنعىشا قالا بەرمەيتىنى ايدان انىق. وسى باستامانى تەرىستەۋگە, كەي بابىنا كۇمان كەلتىرۋگە تىرىسقاندار سىرتتان دا, ءوز ىشىمىزدەن دە بايقالدى. بىراق كوزى اشىق, ادىلەتكە سەنگەن حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولداپ داۋىس بەردى. اقاڭ جازعانداي, «زاكۇننىڭ اسىل ءتۇبى – اۋەلى حۇكىمەت پەن حالىق اراسىنا سالاتىن, ەكىنشى حۇكىمەتكە قاراعان ادامداردىڭ ارالارىنا سالاتىن جول». بۇل – الىپبيلىك انىقتاما. ال سول بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى قارىم-قاتىناس, بيلىك تارماقتارىنىڭ ماقسات-مىندەتتەرى باس قۇجاتتا قاتتالعاندا, مۇندا اتا عۇرىپتان ءتۇرلى قاتەرگە دەيىنگى تاۋەكەلدەر زاڭ جۇيەسىمەن, شارتتىلىعىمەن كوسەتىلەتىنى, رەتتەلەتىنى ءسوزسىز ەدى.
حالقىمىزدا ەجەلدەن كەلە جاتقان «زامانىنا قاراي – زاڭى, توعايىنا قاراي – اڭى» دەگەن ماقال بار. مۇنىڭ دا ءمانى اقاڭ مەڭزەگەن اتا عۇرىپتان ءوربيدى. ءبىز شەكارا سىرتىنداعى ءتورت تاراپتى دا, كەيدە قارلى, كەيدە قارسىز الىس-جاقىن مەملەكەتتەردىڭ پيعىل-پەيىلىن دە ەسكەرۋگە ءماجبۇرمىز. تاريحتاعى ابىلاي ارپالىسى, ابىلقايىر الدەعايىمى, كەنەسارى كۇڭىرەنۋى, سىزدىق سەرگەلدەڭى ازات ۇرپاعىنان ساقتىقتى, اقىلدى, نامىستى, جاۋاپكەرشىلىكتى قاتار تىلەيدى. جالاڭ ايقاي, جالعان ۇگىت, جاداعاي ءپاتۋا, جەتەسىز جارناما ەشقاشان اتا عۇرىپ تا, ءجون دە بولا المايدى.
سوناۋ شىڭعىس حان زامانىنان باستالىپ, قاعان ۇرپاعى – ۇلىق ۇلىس (التىن وردا) حاندارىنا دەيىن جەتكەن « ۇلى جارعىدا» مىنانداي باپ بار: «كەلەلى وي ايتاردا ءۇش اقىلدى اداممەن كەڭەس. ولار قولداسا, جاريا ەت. قولداماسا, دىمىڭ ىشىڭدە بولسىن!». ءسوز بوستاندىعى داۋىرىندە ءبىز مۇنى مىسال ءۇشىن عانا دايەكتەدىك. ايتپاعىمىز – ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «اتا عۇرىپ» ۇعىمىنىڭ استارىندا وسىنداي ەلدىك پاراسات تۇر. اتا زاڭداعى « ۇلى دالا تاريحىنىڭ مىڭداعان جىلدىق ساباقتاستىعىنان» جەتكەن سونداي ءبىر جوسىقتا: «جاۋىنگەر بەيبىت زاماندا بۇزاۋداي موماقان, سوعىس كەزىندە اش قىرانداي ۇرەيلى بولسىن» دەلىنىپتى. وسى باپتى اقاڭ ءوز كەزەڭىندە اعارتۋشىلىققا بۇرۋدى قالادى. ءبىز بۇگىن مۇنى ءبىلىم-عىلىمعا, ءىت تەحنولوگيا-يننوۆاتسياعا قاراي قالىپتاۋعا مۇددەلىمىز.
اتا عۇرىپتا جاۋاپسىز (جالعان سويلەيتىن, ءسوز تاسيتىن, ۋادە مەن سەرتكە تۇراقسىز) ادامدى ء«تىرى ولىك» دەيدى. « ۇلى جارعى» ءۇش رەت الداعاندى ءولىم جازاسىنا كەسىپتى. اعارتۋشى اقاڭ «تۇلەنمەن ءتۇرىن وزگەرتكەن» ت.ب. كەمشىلىكتەر تاربيە, ءبىلىم, مادەنيەت قۋاتىمەن تۇزەلەدى دەيدى. سول ءۇشىن دە يگى ءداستۇر (اتا عۇرىپ) پەن جاڭاشىل زاڭدى ۇيلەستىرۋدى ارمانداعان.
الاش الىبى ا.بايتۇرسىن ۇلى ەلدىك رۋحاني دەڭگەيدى, اتا ءداستۇردى «اسىل ءسوزدىڭ جاڭا سيپاتىن كورسەتكەن» ابايداي تۇلعالار بيىككە كوتەرگەنىن دە ايتتى. دانانىڭ پايىمىنشا, كەمەل ادام شىنشىلدىعىمەن, ىزگىلىگىمەن, اقىلىمەن (قاراسوزدە سيددىق, كارام, عاقىل) ەرەكشەلەنەدى. وسى ساپاعا جەتۋ ءۇشىن تالاپكەردە ىجداعات بولۋى كەرەك. مۇنى نەگە ناۋرىز مەرەكەسىنە وراي ايتىپ وتىرمىز؟ ويتكەنى جاڭارۋ – كەمەلدىككە اپارار جولدىڭ باستاۋى.
جاڭا اتا زاڭنىڭ 3-بابىندا «جاۋاپتى جانە جاسامپاز وتانشىلدىق يدەياسىن ىلگەرىلەتۋ; ءتول مادەنيەتتى قولداۋ» − ەلىمىزدىڭ نەگىز قۇراۋشى قاعيداتتارى قاتارىندا كورسەتىلگەن. مىنە, وسى تۇرعىدان دا ناۋرىز مەرەكەسى – ءپالساپا-تۇجىرىمداماسىمەن, ءسان-سالتاناتتى داستۇرىمەن, الەۋمەتتىك-حالىقتىق سيپاتىمەن قوعامدى تۇتاستاندىراتىن رۋحاني كۇش. الاش ارىستارى اتا عۇرىپتىڭ وسىنداي جاڭارۋ تەتىگىن تاۋىپ, مازمۇنىنا سول زامان زارۋلىگىن ەنگىزۋدى ويلادى.
جالپى, ناۋرىز – مەرەكە عانا ەمەس, كەشەندى وزگەرىس ۇعىمى. بۇل ورايدا ول مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ ايقىنداعان «تازا قازاقستان» تۇجىرىمداماسىنىڭ ءبىر قىرىمەن سايكەسەدى. نيەتتىڭ, پىكىردىڭ, ءىستىڭ, ورتانىڭ تازالىعى – وڭ وزگەرىسكە سەپ. قوعامدىق قۇندىلىقتاردىڭ, مادەني كود پەن ويلاۋدىڭ شىنايى جاڭارۋى زاماناۋي ءوندىرىستىڭ دە ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە اسەر ەتەدى.
