2019–2024 جىلدار ارالىعىندا ينتەرنەت قولدانۋشىلار ۇلەسى 84 پايىزدان 95 پايىزعا دەيىن وسكەن, قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردىڭ ۇلەسى 67 پايىزدان 89 پايىزعا جەتكەن, ءموبيلدى ينتەرنەتتىڭ ورتاشا جىلدامدىعى 32,8 مبيت/س-تەن 81,4 مبيت/س-كە دەيىن ارتقان. ونلاين فورماتتا قولجەتىمدى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ۇلەسى 61 پايىزدان 93 پايىزعا دەيىن كوبەيگەن. eGov پلاتفورماسى-نىڭ پايدالانۋشىلارى 8,6 ميلليوننان 14,8 ميلليون ادامعا جەتكەن. بۇل كورسەتكىشتەردىڭ وسۋىنە ەڭ الدىمەن, بۇرىننان قالىپتاسقان تسيفرلىق مەملەكەتتىك ينفراقۇرىلىم اسەر ەتىپ وتىر. ياعني ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋگە دايىن ورتا بار. دەگەنمەن مۇنداي بازا اۆتوماتتى تۇردە تەحنولوگيا وندىرەتىن ەكوجۇيەنى قالىپتاستىرمايدى.
بۇۇ-نىڭ ەلەكتروندىق ۇكىمەتتى دامىتۋ يندەكسىندە ەلىمىز 24-ورىندا تۇر, ال ونلاين قىزمەت كورسەتۋ يندەكسىندە الەمدەگى العاشقى ون ەلدىڭ قاتارىنا كىرگەن. الايدا جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا نەگىزگى ماسەلە تسيفرلىق سەرۆيستى پايدالانۋ ەمەس, دەرەكتەردى تەرەڭ وڭدەۋ, مودەل قۇرۋ جانە ەسەپتەۋ قۋاتىن ۇزاقمەرزىمدى عىلىمي ونىمگە اينالدىرۋ بولىپ وتىر. سوندىقتان ەلدىڭ قازىرگى جەتىستىگى كوبىنە ينفراقۇرىلىمدىق دايىندىق رەتىندە باعالانادى.
2025 جىلى ىسكە قوسىلعان «Alem.Cloud» سۋپەركومپيۋتەرى وسى باعىتتاعى ەڭ ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى بولدى. ول الەمدىك TOP500 رەيتينگىندە 86-ورىنعا ەندى. كلاستەردە 64 HGX سەرۆەرى, 512 NVIDIA H200 گرافيكالىق پروتسەسسورى بار, ەسەپتەۋ قۋاتى شامامەن 2 ەكزافلوپس دەڭگەيىندە. بۇدان بولەك, «قازاقتەلەكوم» ىسكە قوسقان «AI-Farabium» كلاستەرى TOP500 رەيتينگىندە 103-ورىنعا تۇراقتادى. وندا 50 HGX سەرۆەرى مەن 400 H200 GPU جۇمىس ىستەيدى, جالپى ونىمدىلىگى 1,6 ەكزافلوپسقا جۋىق. ەلىمىز بويىنشا H100/H200 دەڭگەيىندەگى سەرۆەرلەر سانى شامامەن 250-گە, ال گرافيكالىق پروتسەسسورلار سانى 2 مىڭعا جۋىقتايدى. بۇل ايماققا ءىرى رەسۋرس سانالعانىمەن, الەمدىك دەڭگەيدە ءالى دە شەكتەۋلى كولەم.
«قازاقتەلەكوم» باسقارما توراعاسى باعدات ءمۋسيننىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتەردىڭ جاھاندىق ەكونوميكاداعى ورنى ولاردىڭ ەسەپتەۋ قۋاتتارى مەن جي ەكوجۇيەسىن قانشالىقتى جىلدام قۇرا الاتىنىنا بايلانىستى.
– بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت وتكەن عاسىرداعى بايلانىس نەمەسە ينتەرنەتتىڭ ىقپالىمەن تەڭ كەلەتىن زامانىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوباسىنا اينالدى. ءبىز ەلىمىزدە پراكتيكالىق ناتيجەگە باسىمدىق بەرەمىز: الەمدەگى TOP500 رەيتينگىنە كىرەتىن سۋپەركومپيۋتەردى ىسكە قوستىق, NVIDIA نەگىزىندە بۇلتتى «AI-Factory» جوباسىن دامىتىپ جاتىرمىز, سونداي-اق جي-ءدى تەلەكوممۋنيكاتسيا جانە مەملەكەتتىك سەكتورعا ەنگىزۋدەمىز. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا قازاقستان تسيفرلىق دەرجاۆاعا اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. سوندىقتان «قازاقتەلەكومدا» جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمى مەن ونىڭ ەكوجۇيەسىن دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەمىز, – دەيدى ب.مۋسين.
دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمى بويىنشا دا بەلگىلى ءبىر بازا بار. قازىر ەلىمىزدە 4 مىڭعا جۋىق IT-سورە جۇمىس ىستەيدى, ال 2030 جىلعا دەيىن ونى 20 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ياعني 5 جىل ىشىندە داتا-ورتالىق سىيىمدىلىعى بەس ەسە وسۋگە ءتيىس. جاڭا داتا-ورتالىقتار استانا, الماتى, قوسشى, ەكىباستۇز قالالارىندا سالىنىپ جاتىر. بىراق مۇندا دا ماسەلە – ساننىڭ وسۋىندە ەمەس, ونىڭ قانداي جوبالارعا قىزمەت ەتەتىنىندە. قازىر كورپوراتيۆتىك سەكتور مەن مەملەكەتتىك جۇيەلەر نەگىزگى تۇتىنۋشى بولىپ وتىر.
جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ناقتى ەكونوميكاعا ەنۋى كوبىنە قارجى سەكتورىندا بايقالادى. بانكتەر سكورينگ, تاۋەكەلدى باعالاۋ, تۇتىنۋشىنىڭ ءىس-ارەكەتىن تالداۋ سەكىلدى باعىتتاردا الگوريتمدەردى بەلسەندى قولدانىپ جاتىر. زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ باعالاۋىنشا, ەگەر تەحنولوگيا جۇيەلى تۇردە ەنگىزىلسە, ەلىمىز ءىجو-سىنە جىل سايىن قوسىمشا 0,5 پايىزدان 2 پايىزعا دەيىن ءوسىم بەرە الادى. «Axellect Kazakhstan» كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى انتون مۋسين بۇل ىقتيمال ءوسىمدى 1,7 پايىز دەڭگەيىندە باعالايدى. بىراق بۇل بولجام تەك تەحنولوگيا ەكونوميكاعا جاپپاي ەنگەن جاعدايدا عانا ىسكە اسادى. «قازاقستاندا وڭىردە بىرەگەي ءارى كەڭەيتۋگە بەيىم تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم, جەتىلگەن ينستيتۋتتار مەن قولايلى ەكونوميكالىق جانە گەوگرافيالىق ورنالاسۋ ۇيلەسىم تاپقان, بۇل AI حاب رەتىندە كوشباسشى اتانۋ مۇمكىندىگىن ەسەلەي تۇسەدى. جاھاندىق زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن ەل ەكونوميكاسىنا ەكستراپولياتسيالاۋ نەگىزىندە جاساعان باعالاۋىمىز بويىنشا جي-ءدى جۇيەلى قولدانۋ جىل سايىن ءىجو-ءنىڭ قوسىمشا 1,7%-عا دەيىن ءوسۋىن قامتاماسىز ەتە الادى, بۇل ەلدىڭ تسيفرلىق جەتىلۋىن جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق ارتىقشىلىققا اينالدىرادى», دەيدى ول.
جي-ءدىڭ ەڭبەك نارىعىنا ىقپالى دا زەرتتەۋدە جان-جاقتى تالدانعان. ەلىمىزدەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ شامامەن 54 پايىزى گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكت ىقپالىنا ۇشىرايدى, ونىڭ ىشىندە 41 پايىزى تولىقتىرىلۋى مۇمكىن, ال شامامەن 5 پايىزى ءىشىنارا نەمەسە تولىق اۆتوماتتاندىرۋ تاۋەكەلىنە تۇسەدى. بۇل ەڭبەك نارىعىندا ۇلكەن قايتا ءبولىنىس بولاتىنىن كورسەتەدى. بىراق سوعان دايىن كادر ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر.
قازىر ەلدەگى 30-دان استام ۋنيۆەرسيتەتتە جاساندى ينتەللەكتىگە قاتىستى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بار, الايدا جوعارى بىلىكتى ينجەنەرلەر مەن زەرتتەۋشىلەر سانى سۇرانىستى تولىق وتەي المايدى. «ISSAI», «Astana Hub», حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن بىرگە كادر دايارلاۋ باستالعانىمەن, عىلىمي ناتيجە مەن پاتەنتتىك بەلسەندىلىك ارتا قويعان جوق. ەلىمىزدەگى عىلىمي زەرتتەۋ شىعىندارى ءىجو-ءنىڭ 1 پايىزىنا دا جەتپەيدى. بۇل تەحنولوگيالىق تاۋەلسىزدىك ءۇشىن جەتكىلىكسىز دەڭگەي.
ۆەنچۋرلىق نارىقتا ءدال سونداي شەكتەۋلەر بار. ەلدە 100-دەن استام جي ستارتاپ تىركەلگەنىمەن, ولاردىڭ باسىم بولىگى ەرتە كەزەڭدە قالىپ قويادى. ءىرى ينۆەستيتسيا تارتقان جوبالار از. Series A جانە ودان جوعارى ساتىداعى كاپيتالعا قول جەتكىزۋ قيىن. «MA7 Ventures» نەگىزىن قالاۋشى مۇرات ابدراحمانوۆ ەلىمىزگە ىرگەلى مودەلدەرمەن باسەكەلەسۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن, كەرىسىنشە تار سالالىق قولدانبالى مودەلدەرگە باسىمدىق بەرۋ كەرەكتىگىن ايتادى. ويتكەنى قازىرگى رەسۋرس كولەمى ءدال سوعان عانا جەتكىلىكتى. ء«بىز جي-ءدى ەنگىزۋ جىلدامدىعى بولاشاق كاپيتاليزاتسيانى ءداستۇرلى قارجىلىق مەتريكالاردان تەزىرەك قالىپتاستىراتىن جاڭا ەكونوميكانىڭ تۋىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. قاۋىپ نارىقتىڭ اسىرا باعالانۋىندا ەمەس, تەك سىرتتاي باقىلاۋشى بولىپ قالۋدا. كورپوراتسيالار جي-ءدى ەنگىزۋگە قوماقتى بيۋدجەت بولۋدە, ءتىپتى جوبالاردىڭ 90%-ى ءساتسىز اياقتالسا دا, ەشكىم شىعىنداردى قىسقارتۋدى ويلامايدى – سەبەبى بۇل باسەكەدە توقتاعان ادام جەڭىلەدى. ورتالىق ازياعا ىرگەلى مودەلدەر بويىنشا اقش نەمەسە قىتايمەن باسەكەلەسۋدىڭ قاجەتى جوق, ول جاقتاعى ويىن وتە كوپ كاپيتالدى قاجەت ەتەدى جانە ۇزاققا سوزىلادى. ءبىزدىڭ مۇمكىندىگىمىز – قولدانبالى شەشىمدەردە, تار بەيىندى جي-مودەلدەرىندە, تەحنولوگيالار مەن يندۋستريالاردىڭ تۇيىسكەن جەرىندەگى ونىمدەردە. «Higgsfield» – وسىنىڭ ايقىن مىسالى. جوبا ۆيدەو-گەنەراتسيا سياقتى ناقتى ساناتتا سەرپىلىس جاسادى. مۇنداي جەتىستىكتەر مۇمكىندىكتى ارتتىرىپ, ايماقتى الەمدىك كاپيتال ءۇشىن اشا تۇسەدى», دەيدى ساراپشى.
قازىر ەلىمىزدە ۇلتتىق دەرەكتەر بيرجاسىن قۇرۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. 2026 جىلى تولىق ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان بۇل جۇيە اكىمشىلىك, ءموبيلدى, e-commerce جانە باسقا دا دەرەكتەردى زاڭدى اينالىمعا ەنگىزۋگە ءتيىس. بىراق دەرەكتەر ساپاسىنا قاتىستى سۇراق كوپ. زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ دايەگىنشە, تەحنولوگيالىق ەكوجۇيەنىڭ ءالسىز تۇسى – عىلىمي بازا, ساپالى دەرەك, جوعارى دەڭگەيلى ينجەنەرلىك مەكتەپ جانە ۇزاق تسيكلدى ينۆەستيتسيا. سوندىقتان بۇگىنگى جاعدايدا ەلىمىز جي-ءدى كەڭ قولدانۋعا دايىن ەل رەتىندە باعالانادى. ال ونى تولىققاندى ءوندىرۋشى ەلگە اينالدىراتىن شەشۋشى كەزەڭ ءالى الدا.
