ەلىمىزدە بۇل كۇننىڭ قالىپتاسۋى ءسال وزگەشە. 2016 جىلى بەكىتىلگەن مەرەكە ءتۇرلى حالىقتىڭ تۋعانىنان كەم كورمەي, قۇشاق جايا قابىلداعان قازاقتارعا العىس ايتۋ كۇنى بولىپ بەلگىلەندى. وسىلايشا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلعان كۇنى – 1 ناۋرىز العىس ايتۋ كۇنىنە اينالدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە كەڭەس وكىمەتى كوپتەگەن حالىقتى تاريحي وتانىنان ايىرىپ, كۇشتەپ جەر اۋداردى. ەلدەگى 130 ەتنوس وكىلدەرى وسى ساياساتتىڭ ناتيجەسىندە قازاق ەلىنە قونىس اۋدارىپ, جەرسىندى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 1946 جىلى 2,5 ملن ادام جەر اۋدارىلعان. ونىڭ 1 ملن 200 مىڭى ەلىمىزگە كەلگەن.
جالپى, العىس ايتۋ كۇنى الەمدە بۇرىننان بار. برازيليا, كانادا, قىتاي, انگليا, گانا, گرەنادا, نيدەرلاند, ءۇندىستان ەلدەرى تويلايدى. امەريكالىقتاردىڭ العىس ايتۋ كۇنى «Thanksgiving Day» – ەڭ تانىمال مەرەكە. اقش-تا 1620 جىلدان باستاۋ الاتىن مەرەكەنى نەگىزى اعىلشىندار قالىپتاستىرعان. وتارلاۋ ماقساتىمەن امەريكاعا تابان تىرەگەن بريتاندىقتار قىسى قاتتى, اشتىق جايلاعان ەلگە ۇيرەنىسە الماي, سول جىلى جەرگىلىكتى ۇندىستەردىڭ ارقاسىندا امان قالعان. وتارلاۋشى ەلدىڭ گۋبەرناتورى ۋيليام برەدفورد وسىنى ەسكەرىپ ءارى سول ەلدەگى تۇرعىنداردىڭ كوڭىل كۇيىن كوتەرۋ ماقساتىندا 1621 جىلى ۇندىستەر مەن تايپالاردىڭ كوسەمىن جيناپ, العىس بىلدىرگەن. وسىدان سوڭ بۇل ءۇردىس داستۇرگە اينالىپ, جىل سايىن اعىلشىندار ۇندىستەردىڭ باسىن قوسىپ, كۇز مەزگىلىندە راحمەت ايتاتىن بولدى. كەيىن اقش-تىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى دجوردج ۆاشينگتون ۇلتتىق مەرەكە رەتىندە بەكىتتى. وسىعان وراي 1941 جىلى اقش كونگرەسى ارنايى زاڭ قابىلدادى. العىس ايتۋ كۇنى امەريكادا قاراشانىڭ ءتورتىنشى بەيسەنبىسىندە اتالىپ وتىلەدى. الايدا قازىر امەريكالىقتار ۇندىستەرگە ەمەس, وتباسى مۇشەلەرىنە العىس ايتىپ, كۇركەتاۋىق ءپىسىرىپ, ارنايى مەرەكەلىك داستارقان باسىنا جينالادى. جىل سايىن وتباسىلىق مەرەكە رەتىندە اتاپ وتەدى.
جاپونيادا العىس ايتۋ كۇنى «Kinro kansha no hi», ياعني «ەڭبەكتى باعالاۋ» كۇنى دەپ اتالادى. 23 قاراشادا بەلگىلەنگەن اتاۋلى كۇندى حالىق العاشىندا ەگىن بىتىك شىعىپ, جاقسى ءونىم جيناپ العانى ءۇشىن العىس ايتۋ مەرەكەسى رەتىندە تويلاعان. ال قازىر جاپوندىقتار وسى ەڭبەكتى تەر توگىپ جاساعان ادامدار دەسىپ, ءبىر-بىرىنە العىس ايتۋ كۇنى دەپ قالىپتاستىرىپ العان.
كورەيادا دا ەگىن مەرەكەسىندە (چحۋسوك) مول ءونىم بەرگەنى ءۇشىن جەرگە العىس ايتقان, سونداي-اق «اتا-بابالارعا العىس ايتۋ كۇنى» بولىپ جاريالانعان. چحۋسوك – كورەياداعى بارلىق مەرەكە سەكىلدى وتباسىلىق مەرەكە. تۋىسقان اعايىندار ءبىر-بىرىنە قوناققا بارادى, تۋعان جەرىن ەسكە الىپ, دۇنيەگە كەلگەن اتا-اناسىنىڭ ۇيىنە ارنايى كەلىپ, قونا جاتىپ, بۇل كۇندى اتاپ وتەدى. تاڭەرتەڭگىسىن ەرتەمەن بارلىق وتباسى مۇشەلەرى جينالىپ, اتا-بابالارىنىڭ رۋحىنا تابىنۋ ءراسىمىن جاسايدى. ۇلتتىق كيىمى حانبوكتى كيىپ, ءبىر-بىرىنە سىيلىق بەرەدى. چحۋسوك كارىس تىلىندە «مول جايىلعان داستارقان» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.
كانادادا العىس ايتۋ كۇنى 1957 جىلدان باستاپ تويلانىپ كەلەدى. ەل حالقى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى مول شىعىپ, قور جيناقتاپ العانى ءۇشىن العىس ايتىپ, مارە-سارە بولعان. قازاننىڭ ەكىنشى دۇيسەنبىسىندە اتاپ وتىلەدى.
ال گەرمانيادا «Erntedankfest» – العىس ايتۋ مەرەكەسى قازاننىڭ العاشقى جەكسەنبىسىندە تويلانادى. نەمىس حالقى بۇل كۇندى ەگىن القابىندا تويلايدى. كەلەر جىلدا دا ەگىن بىتىك بولىپ, استىق مول شىقسىن دەپ تىلەك ءبىلدىرىپ, تابيعات-اناعا العىس ايتقان. قازىر ولار ءداستۇرلى تاعامدارىن ءپىسىرىپ, داستارقاندى كوكونىس, جەمىس-جيدەك, ءداندى-داقىلدارمەن تولتىرىپ, اۋلەت مۇشەلەرىمەن اتاپ وتەدى.
وزگە حالىققا, تابيعات, جەر-اناعا العىس ايتۋدى ءبىر-بىرىنە العىس ايتۋ دەپ «وزگەرتپەگەن» ءۇندى حالقى عانا. ءۇندىستاندا جان-جانۋار, تاعامعا, قۇدايعا العىس ايتۋ راسىمدەرى بار, الايدا ارنايى بەلگىلەنگەن العىس ايتۋ كۇنى جوق. ولار ءار مەرەكەدە دۇعا جاساپ, قۇدايعا راحمەت ايتۋدى داستۇرگە اينالدىرعان.
ارينە, ءار ەلدىڭ سالتى باسقا... كوپتەگەن ەل العىس ايتۋ كۇنىن وزدەرىنە ىڭعايلاپ العانىمەن, ونىڭ تاريحى وزگەرىسسىز قالا بەرمەك ءارى ءبىر-بىرىمىزگە العىس ءبىلدىرىپ, قۇرمەت كورسەتكەن ارتىق بولماس.
