ىلگەرىلەۋ بار, ىركىلىس تە جوق ەمەس
تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى ەربول مىرزابوسىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, تۋريزم سالاسىندا ءوسىم بار, ورنالاستىرۋ ورىندارى 4,5 مىڭعا جەتتى, تۋريستەر 10 ملن-نان استى (+12%). ەلىمىز جاھاندىق تۋريزم يندەكسىندە 66-ورىننان 52-ورىنعا كوتەرىلدى. ينۆەستيتسيا 32%-عا ارتىپ, 1,254 ترلن تەڭگەگە جەتتى. 328 جوبا جۇرگىزىلىپ جاتىر («وي-قاراعاي», «Hilton», «Mandarin Oriental», «جىبەك جولى», «Keruen Inn» ت.ب.), ولار 10 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋى مۇمكىن.
الايدا بۋراباي, باياناۋىل, كاتون-قاراعاي, بالقاش, قاپشاعاي, الاكول مەن ماڭعىستاۋدا ينفراقۇرىلىم پروبلەمالارى بار, سۋ مەن كارىز جەلىلەرى, جاعالاۋ نىعايتۋ, ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ, جول سەرۆيسى, جانارماي, قالدىق پوليگوندارى تاپشىلىعى انىقتالعان.
سوندىقتان تۋريستىك اۋماقتارداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ەل ءۇشىن ماڭىزدى وبەكتىلەرمەن تەڭەستىرۋ ۇسىنىلدى. قاجەتتى زاڭنامالىق وزگەرىستەر سەناتتا قارالىپ جاتىر, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە ءتيىستى قاعيدالاردى قايتا قاراۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
كولىك ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ – تۋريزم ءوسىمىنىڭ ماڭىزدى تەتىگى. كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋرانباەۆ تۋريستىك دەستيناتسيالاردىڭ قولجەتىمدىلىگى كەڭەيىپ, ازاماتتاردىڭ قوزعالىسى جەڭىلدەپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, اۆتو, تەمىرجول مەن اۆياتسيا بويىنشا اۋقىمدى جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
اۆتوموبيل جولدارى سالاسىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار باعىتتار سالىنىپ, جاڭعىرتىلىپ كەلەدى. جوندەۋدەن شامامەن 5 مىڭ شاقىرىم ۋچاسكە وتەدى. بۇعان قوسا وڭىرلەر تۋريستىك ايماقتارعا اپاراتىن 24 جوبانى قولعا الدى. سونداي-اق تەمىرجولداعى جولاۋشىلار تاسىمالى جاڭارتىلادى. بىلتىر 175 جاڭا ۆاگون الىندى, بيىل – 191, 2030 جىلعا قاراي پارك 90% جاڭارتىلادى. تۋرماۋسىمدا 13 قوسىمشا باعىت اشىلىپ, الاكولگە 8 قوسىمشا پويىز جىبەرىلەدى. تۋريستىك ايماقتارداعى 19 ۆوكزال جوندەلەدى.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
«اۆياتسيادا 42 ىشكى باعىت جۇمىس ىستەيدى, 9-ى جاڭارتىلادى. ۆەنا, ريم, توكيو, شانحاي, ت.ب. قالالارعا 15 حالىقارالىق باعىت اشۋ جوسپاردا بار. استانا مەن الماتى اۋەجايلارىندا Q-gate جۇيەسى ەنگىزىلدى. وڭىرلىك اۋەجايلار دا جاڭارتىلادى. كاتون-قاراعاي, زايسان, كەندىرلى اۋەجايلارى سالىنىپ, ارقالىق قالپىنا كەلتىرىلىپ جاتىر. زايسان بيىل رەيستەر قابىلداي باستايدى. پاۆلودار, اقتاۋ, اتىراۋ اۋەجايلارى بويىنشا دا جاڭعىرتۋ جوبالارى جۇرەدى», دەدى ن.ساۋرانباەۆ.
بىلتىر ازاماتتار تۋريستىك نىساندارداعى سانيتارلىق قاۋىپسىزدىك, ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسى مەن سەرۆيستىڭ تومەندىگى تۋرالى ءجيى سىن ايتقان ەدى. پرەزيدەنت الاكول جاعالاۋى مەن وزگە دە ءىرى تۋريستىك ايماقتارداعى جاعدايدى سىنعا الىپ, سالاعا جاۋاپتى ورگاندارعا ناقتى مىندەت قويعانى ەسىمىزدە.
«بيىل اتالعان باعىتتا بىرقاتار شارا ىسكە اسا باستادى. جەتىسۋ وبلىسى سەكىلدى وڭىرلەردە تۋريزم بويىنشا جەدەل شتابتار قۇرىلىپ, ماۋسىمدىق ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋ مەحانيزمى ەنگىزىلدى. الاكول ماڭىندا سۋ بۇرۋ مەن جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارى باستالدى. شىعىس قازاقستاندا تۋريستىك دەستيناتسيالاردا كوممۋنالدىق قىزمەتتەر قايتا ۇيىمداستىرىلدى. ايماقتىق دەڭگەيدە ىلگەرىلەۋ بايقالعانىمەن, سالادا ءالى دە شەشىمىن كۇتەتىن تۇيتكىلدەر كوپ», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ مالىمەتىنشە, كەشەندى تەكسەرۋلەر ينتەرنەت ساپاسىنىڭ تومەندىگى, سانيتارلىق تالاپتاردىڭ ساقتالماۋى, قۇجات راسىمدەۋ مادەنيەتىنىڭ تومەندىگى سىندى جۇيەلى كەمشىلىكتەردى انىقتاعان. كوپتەگەن كاسىپكەر ءتۋريزمنىڭ تالاپ ەتىلەتىن رۇقساتنامالىق, سانيتارلىق نورمالارىن ەلەمەي كەلگەن. ماسەلەن, قاراعاندى وبلىسىنداعى 149 دەمالىس ورنىنىڭ تەك 80-ىندە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قورىتىندى بار, ال 28 جاعاجايدىڭ ۇشەۋى عانا قۇجاتتانعان ەكەن. مۇنىڭ ءبارى سالانى باقىلاۋ مەن جاۋاپكەرشىلىك مەحانيزمدەرىنىڭ ءالسىز ەكەنىن كورسەتەدى.
«تۋريستەر ءجيى كوتەرەتىن تاعى ءبىر ماسەلە – بەلگىلى تۋريستىك جەرلەرگە جەتۋدىڭ قيىندىعى. جول بويىنداعى سەرۆيستىڭ دامىماۋى, ەنەرگيا ينفراقۇرىلىمىنىڭ جەتىسپەۋى, مەديتسينالىق, قۇقىق قورعاۋ جانە قۇتقارۋ قىزمەتتەرىنىڭ تاۋلىك بويى بىردەي قولجەتىمدى بولماۋى سالاعا كەرى اسەر ەتەدى. قوناقۇي مەن تاماقتانۋ ورىندارىنداعى باعانىڭ نەگىزسىز ءوسۋى, تۇرمىستىق قالدىقتى جيناۋ مادەنيەتىنىڭ تومەندىگى, تۇراق ورىندارىنىڭ ازدىعى دا شاعىمدار تۋدىرىپ وتىر», دەدى پرەمەر-مينيستر.
پرەمەر-مينيستر سالاعا ءۇش ستراتەگيالىق باعىتتى ايقىندادى. ءبىرىنشى – اقپاراتتىق قولجەتىمدىلىك. شەتەلدىك تۋريست ءۇشىن شەشۋشى فاكتور – ساپار تۋرالى اقپارات. ەلىمىزدە كەيىنگى ءتورت جىلدا تۋريست تارتۋعا باعىتتالعان كونتەنت جاڭارتىلماعان, مادەني, ەتنوگرافيالىق مازمۇن جەتكىلىكسىز. وسىعان وراي تۋريزم جانە سپورت, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىكتەرى, «Kazakh Tourism» مەن اكىمدىكتەر ءبىر ايدا بيىلعا ارنالعان جوسپار ازىرلەۋگە مىندەتتەلدى.
ەكىنشى ماسەلە – ۇلتتىق پاركتەرگە قولجەتىمدىلىك. كوپ كاسىپكەر ۇلتتىق پاركتەر اۋماعىنا ينفراقۇرىلىم سالۋعا رۇقسات الا المايدى. پرەمەر-مينيستر حالىقارالىق تاجىريبەنى نەگىزگە الا وتىرىپ, تابيعاتقا زيان كەلتىرمەيتىن رەتتەلگەن قولجەتىمدىلىك رەجىمىن ەنگىزۋدى تاپسىردى. بۇل ءۇشىن زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر دايىندالادى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – سۋ ايدىندارى ماڭىنداعى شەكتەۋلەر. سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگىنە حالىقارالىق تاجىريبەنى تالداپ, يكەمدى قۇقىقتىق نورمالار ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.
بىرىڭعاي تۇجىرىمداما بەكىتىلدى
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر ەلىمىزدەگى بالالار ماسەلەسىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىزدە شامامەن 7 ميلليون بالا بار. بۇل – حالىقتىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامى, ناقتى ايتقاندا – 34 پايىزى. «ەلىمىزدىڭ بولاشاعى وتانشىل جانە جاسامپاز ۇرپاق تاربيەسىنە تىكەلەي بايلانىستى», دەدى و.بەكتەنوۆ. وسىعان وراي, ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدا بەرگەن تاپسىرمالارىن ەسكە سالىپ, «قازاقستان بالالارى» بىرىڭعاي تۇجىرىمداماسى ازىرلەنگەنىن مالىمدەدى. تۇجىرىمدامادا ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قاۋىپسىزدىك, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ مەن وتباسى ءال-اۋقاتى باعىتى بويىنشا ناقتى مىندەت ايقىندالعان.
ولجاس بەكتەنوۆ كەيىنگى جىلدارى بالالارعا قاتىستى زاڭنامالىق نەگىزدىڭ ايتارلىقتاي كەڭەيگەنىن ايتتى. «اسىرەسە بالالارعا قاتىستى قىلمىستىق ارەكەتتەر ءۇشىن جازانىڭ بۇلتارتپاس قاعيداتى قاتاڭ ساقتالاتىن بولادى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
پرەمەر-مينيستر سونداي-اق ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان 111 بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىنىڭ جۇمىسىن مىسالعا كەلتىرىپ, بۇل ورتالىققا جۇگىنگەندەر مىندەتتى تۇردە ءتيىستى كومەك الاتىنىن ايتتى. بالا قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە وڭىرلىك دەڭگەيدىڭ رولىنە توقتالعان ولجاس بەكتەنوۆ بۇگىندە بارلىق وبلىستا بالا قۇقىقتارى جونىندەگى وڭىرلىك ۋاكىلدەر جۇمىس ىستەپ جاتقانىن جەتكىزدى.
ۇكىمەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى قاۋىپسىزدىك پەن باقىلاۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 1 اقپاننان باستاپ بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ەرەكشە باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى. بۇل شارا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, تاماقتانۋى مەن ساۋىقتىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى جۇرگىزىلەدى. وسىعان بايلانىستى ول دەنساۋلىق ساقتاۋ, وقۋ-اعارتۋ, مادەنيەت جانە اقپارات, ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ, تۋريزم جانە سپورت, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, 30 قاڭتارعا دەيىن ايرىقشا قاداعالاۋعا جاتاتىن نىسانداردىڭ ءتىزىمىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
پرەمەر-مينيستر قامقورشىلىق ورگاندارىنىڭ شتاتتىق ءنورماتيۆىن جاڭارتۋ ارقاسىندا ءبىر جىلدا مامان سانى ءۇش ەسە ارتقانىنا نازار اۋداردى. وسى مامانداردىڭ بازاسىندا بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ باسقارمالارى قۇرىلىپ جاتقانى ايتىلدى. الايدا ول وڭىرلەردىڭ كوپشىلىگى بۇل ىسكە ەنجار قاراپ وتىرعانى سىنعا الىندى. «تەك اقمولا مەن اقتوبە وبلىستارى مەن استانا قالاسىندا عانا ناقتى ناتيجەلەر بار. قالعان ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە ەكى ايدا بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ باسقارمالارىن قۇرۋدى اياقتاۋدى تاپسىرامىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.
بىلتىرعى 1 شىلدەدەن باستاپ بالانى وتباسىنا ورنالاستىرۋدىڭ جاڭا نىسانى – كاسىبي قابىلدايتىن وتباسى ەنگىزىلگەنىمەن, بىردە-ءبىر وبلىستا بۇل باعىتتا جۇمىس باستالماعانى دا ايتىلدى. ۇكىمەت باسشىسى وڭىرلەرگە وسى باعىتتى جانداندىرۋ مىندەتىن قويدى. ول سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى پروبلەمالاردى دا نازاردان تىس قالدىرمادى. «كەيىنگى جىلدارى بالالاردىڭ ساپالى مەديتسينالىق كومەك الۋ مۇمكىندىگى جاقساردى. دەگەنمەن مامانداردىڭ, ءدارى-دارمەكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مەن بالالاردى وڭالتۋ ماسەلەسى بويىنشا شاعىمدار از ەمەس», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ەرەكشە ءبىلىم قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى قولداۋدا جاڭا تەتىكتەر ەنگىزىلگەنىمەن, دەفەكتولوگ, لوگوپەد, سۋردولوگ سياقتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى وزەكتى بولىپ وتىر.
«بالالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە ولاردىڭ تسيفرلىق كەڭىستىكتەگى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى ءالى دە وزەكتى», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى اۋىل بالالارىنىڭ ۇيىرمەلەر مەن زاماناۋي ءبىلىم تەحنولوگيالارىنان تىس قالىپ وتىرعانىن دا اشىق ايتتى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى ايتسا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا ەلىمىزدەگى مەكتەپ مەديتسيناسىن جاڭارتۋ باعىتىنداعى ءىس-شارا جايىنان حاباردار ەتتى. سونىمەن قاتار وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا بالا قۇقىن قورعاۋعا قاتىستى اتقارىلىپ جاتقان ىرگەلى ىستەر جونىندە باياندادى.
جيىن سوڭىندا ۇكىمەت باسشىسى «قازاقستان بالالارى» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرما بەردى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, تۇجىرىمداماداعى بارلىق ءىس-شارانىڭ ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلدى.
