قازىنا قارجىسى ماقساتسىز جۇمسالماۋعا ءتيىس

مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنشە, جەكە­مەنشىك مەكتەپتەر سانى 2020 جىلعى 203-تەن وتكەن جىلى 878-گە دەيىن ءوسىپ, وقۋشىلار سانى 53 مىڭنان 322 مىڭ بالاعا دەيىن ارتقان. ءدال وسى كەزەڭدە بيۋدجەت شىعىستارى 13,3 ملرد تەڭگە­د­ەن 248 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇل­عايىپ, جيىرما ەسەدەن استام ارت­قان. وتكەن جىلدىڭ اياعىنا دەيىن قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ بىتى­راڭقى ءارى باقىلاۋسىز بولعا­نى بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ تەرىس جۇم­سالۋىنا ءارى دەرەكتەردىڭ بۇرما­لا­نۋىنا مۇمكىندىك بەرگەنى ايتىلدى.

بۇل جاعدايدى ەڭسەرۋ ماقساتىن­دا 2024 جىلدىڭ سوڭىنان باس­تاپ قارجىلاندىرۋ تولىقتاي اشىقتىق پەن اۆتوماتتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن «Orta-bilim.e-qazyna» تسيفرلىق پلاتفورماسىنا كوشىرىلگەن. جاڭا ءتاسىل قازىر تيىمدىلىگىن كورسەتىپ, بيۋد­جەت قاراجاتىن جوسىقسىز پاي­دا­لانۋ تاۋەكەلدەرىن ەداۋىر تومەن­دەتىپ وتىر.

اۋديت بارىسىندا جەكەمەنشىك مەكتەپتەر تاراپىنان وقۋشىلار سانىن بىرنەشە رەت تىركەۋ ارقىلى كو­بەيتۋ, عيمارات سىيىمدىلىعىن ەس­كەر­­مەي ورىن سانىن نەگىزسىز ارتتى­رۋ, سا­لىقتىق ەسەپتىلىكتە كىرىستى تو­مەن­دەتۋ ارقىلى ارتىق پايدا الۋ, جو­بالىق-سمەتالىق قۇجاتسىز كۇر­دە­لى جوندەۋ قاراجاتىن يگەرۋ سياق­تى زاڭبۇزۋشىلىقتار انىق­تالدى.

اۋديت قورىتىندىسى جەكەمەن­شىك مەكتەپتەردىڭ ەلەۋلى بولىگى مەم­لەكەتتىك قولداۋدى ءبىلىمنىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ تەتىگى ەمەس, بيۋدجەت ەسەبىنەن تابىس تابۋ كوزى رەتىندە قاراستىرعانىن كورسەتتى. بۇل رەتتە باقىلاۋ فۋنكتسيالارى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان جەتكىلىكتى دەڭگەيدە جۇزەگە اسپاعان, كەي جاعدايدا زاڭ­بۇ­­زۋ­شىلىققا لاۋازىمدى تۇلعا­لار­دىڭ قاتىسى بولعانى بايقالعان.

قارجى مينيسترلىگى تەكسەرۋ­دى جالعاستىرىپ جاتىر, ال ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارجى­لاندىرۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋگە باعىت­تالعان ۇسىنىمدار ازىرلەنەتىن بولادى.

اگروونەركاسىپ كەشەنىن 2023–2024 جىلدارى قارجىلان­دىرۋعا جۇرگىزىلگەن اۋديت جالپى كولەمى شامامەن 300 ملرد تەڭگەنى قۇراي­تىن زاڭبۇزۋشىلىقتاردى انىق­تادى, ونىڭ قاتارىندا بيۋدجەتتىڭ تىكەلەي شىعىندارى 32 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. وسى ارالىقتا اوك-ءتى قولداۋعا شامامەن 1,2 ترلن تەڭگە بولىنگەنىنە قاراماستان, قارجىنىڭ ناقتى ەكونوميكالىق ناتيجە مەن حالىققا پايدا اكەلمەي يگەرىلگەنى بەلگىلى بولدى.

قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, تەكسەرۋ ناتيجەسىندە سۋبسيديالاۋ باعىتىندا 5,5 ملرد تەڭگەگە دەيىنگى سومادا كولەڭكەلى سحەمالار تىركەلىپ, 11 وڭىردە ءبىر ءىرى قارا مالدى بىرنەشە رەت جال­عان ساتۋ فاكتىلەرى انىقتالعان. ينۆەس­تيتسيالىق جوبالار بويىنشا دا بۇزۋشىلىقتار اسا اۋقىمدى بولىپ شىقتى. بيۋدجەتتىك كرەديتتەر ەسەبىنەن جۇزەگە اساتىن جوبالاردا 13,3 ملرد تەڭگە كولەمىندە مال مەن جابدىقتىڭ جەتكىزىلمەۋى, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ تولەنىپ, بىراق ورىن­دالماۋى سەكىلدى جاعدايلار بولعان.

ميكرونەسيە بەرۋ تەتىگى دە ماسەلە تۋعىزعان. قولدانىستاعى تىيىم سالۋلارى مەن مەرزىمى وتكەن بەرەشەگى بار 25 قارىز الۋشىعا 177,7 ملن تەڭگە كولەمىندە نەسيە بەرىلگەن, ولاردىڭ جالپى بەرەشەگى 45,8 ملن تەڭگەنى قۇراعان. دالا جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ باعدارلامالارى جىل سايىن شامامەن 140 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 3,2 مىڭ قارىز الۋشىنى قامتيتىنىنا قاراماستان, جۇمىس ءتيىمسىز جۇرگەن. «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق فەرمەرلەر شىعىندارىن 70 پايىزعا دەيىن جابۋ كورسەتكىشىن قامتاماسىز ەتە الماي كەلەدى, ال قاراجاتتىڭ شاعىن كولەمدەرگە ءبولىنۋى اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىستارىنىڭ تولىق تسيكلىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى.

انىقتالعان زاڭبۇزۋشىلىق­تارعا بايلانىستى پرەمەر-مي­­نيستر اوك-ءتى مەملەكەتتىك قول­داۋ­دىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا با­عىت­تالعان تاپسىرما بەردى. ەندى قارجى مينيسترلىگى, اۋىل شارۋا­­شىلىعى مينيسترلىگى مەن جەرگى­لىك­تى اتقارۋشى ورگانداردىڭ اقپا­راتتىق جۇيەلەرى ينتەگراتسيالانادى جانە بىرىڭعاي تسيفرلىق موني­تورينگ ەنگىزىلەدى. سۋبسيديالاۋ قاعاز جۇزىندەگى كورسەتكىشتەرگە ەمەس, ناقتى وندىرىلگەن ونىمگە باع­دارلانادى, ال مەملەكەتتىك قول­داۋ تالاپتارى تولىق ورىندال­ماي تۇرىپ سۋبسيديالانعان مالدى ساتۋعا جول بەرىلمەيدى. مەملەكەتتىك كرەديتتەر ەسەبىنەن جۇرگىزىلەتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالار بويىنشا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنا مىندەتتى مەملەكەتتىك ساراپتاما ەنگىزىلەدى. انىقتالعان ناقتى زاڭبۇزۋشىلىقتار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جولدانادى.