مەملەكەتتىك قور وزەكتى ماسەلەلەردى شەشەدى
ەلىمىزدە ەكونوميكا تۇراقتى ءوسۋ قارقىنىن كورسەتىپ وتىر. بيىلعى قاڭتار–قاراشانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ ءوسۋى 6,4%-دى قۇرادى. ناقتى سەكتورداعى ءوسۋ 8,3%-دى قۇرادى ءارى قىزمەت كورسەتۋ ءوندىرىسىنىڭ 5,3%-عا وسۋىنەن جوعارى بولىپ قالىپتاستى. نەگىزگى درايۆەرلەر كولىك قىزمەتتەرى, قۇرىلىس پەن تاۋ-كەن ونەركاسىبى. ساۋدا 8,8%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعى 6,1%-عا, وڭدەۋ ونەركاسىبى 5,9%-عا ءوستى.
«ينۆەستيتسيالار ءوسۋدىڭ فاكتورى بولىپ قالا بەرەدى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 13,3%-عا ارتىپ, 18,5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ قاتارىندا جەكە ينۆەستيتسيالار 9,8%-عا ءوستى. ينۆەستيتسيالاردىڭ ەڭ جوعارى ءوسۋى بولاشاق ساپالى ءوسۋ بازاسىن قالىپتاستىراتىن سالالاردا بايقالىپ وتىر», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين.
ونىڭ ايتۋىنشا قارجى قىزمەتىندە – 82,8%-عا, ەلەكتر ەنەرگياسىمەن, گازبەن, بۋمەن, ىستىق سۋمەن جابدىقتاۋدا – 57,9%-عا, ءبىلىم بەرۋدە – 31,6%-عا, اقپارات پەن بايلانىستا – 24,5%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 24,1%-عا, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە – 20,7%-عا, كولىك قىزمەتتەرىندە – 13,3%-عا ءوسۋ تىركەلگەن. ينۆەستيتسيالاردىڭ ەڭ كوپ ءوسۋى اقمولا, پاۆلودار, جامبىل, الماتى مەن اقتوبە وبلىستارىندا بايقالدى. ال ينۆەستيتسيالاردىڭ تومەندەۋى اتىراۋ مەن قاراعاندى وبلىستارىندا تىركەلدى.
«بيىلعى قاڭتار–قازاندا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 116,3 ملرد دوللاردى قۇرادى. تاۋارلار ەكسپورتى 64,6 ملرد دوللاردى, ونىڭ قاتارىندا وڭدەلگەن تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى 23,3 ملرد دوللارعا جەتكەن. تاۋارلاردىڭ يمپورتى 51,7 ملرد دوللار. 12,9 ملرد دوللاردان اسا كولەمدە وڭ ساۋدا بالانسى ساقتالادى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءوندىرىس 5,9%-عا ءوستى. ءوسۋ 17 وڭىردە تىركەلدى. ەڭ جوعارى ءوسۋ سولتۇستىك قازاقستان, باتىس قازاقستان, تۇركىستان وبلىستارىندا, سونداي-اق الماتى مەن شىمكەنت قالالارىندا بايقالدى. ءوندىرىستىڭ تومەندەۋى شىعىس قازاقستان, اقمولا, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا تىركەلدى», دەدى س.جۇمانعارين.
پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن ورىنداۋ بارىسىندا وڭىرلەردە 465 الەۋمەتتىك نىسان سالۋعا 480 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. ارناۋلى مەملەكەتتىك قوردىڭ قاراجاتى وڭىرلەردە وتكىر تۇرعان ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان. قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ وتىرىستا الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ايتتى.
«بۇگىندە قور قاراجاتى ەسەبىنەن جالپى قۇنى 482,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 465 جوبا قارجىلاندىرىلىپ وتىر. نەگىزگى نازار ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق مەديتسينانىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا اۋدارىلادى. اتاپ ايتقاندا, 205 ملرد تەڭگەگە سۋمەن جابدىقتاۋعا قاتىستى 258 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر ءارى 151 ملرد تەڭگەگە 183 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى بوي كوتەردى», دەدى قارجى ءمينيسترى.
بۇعان قوسا, ونىڭ ايتۋىنشا, سپورت ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋعا 66 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل جۇمىس شالعايداعى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىنا الەۋمەتتىك سالانى جاقسارتا تۇسۋگە ءارى اۋىلدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ارنالعان.
«قور قاراجاتىن جۇمساۋ ىسىندە وڭىرلەردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. ءبىز حالىق اراسىندا سۇرانىسقا يە باعىتتارعا نازار اۋدارامىز. ولار – سۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدار», دەدى م.تاكيەۆ.
ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 6,4%-دى قۇرادى
پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت وتىرىسى بارىسىندا بيىل ەكونوميكامىز ورنىقتى ءوسىم كورسەتىپ وتىرعانىن ايتتى. 11 ايدىڭ قورىتىندىسىنا قاراعاندا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 6,4%-دى قۇراعان. جالپى ەكونوميكاداعى وڭ كورسەتكىشتەرگە قاراماستان, ساۋدا مەن قۇرىلىس سالالارىندا, سونداي-اق كولىك قىزمەتتەرىندە ءوسىمنىڭ ءبىرشاما باياۋلاپ قالعانى بايقالادى.
«مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىندەگى ءوسۋ قارقىنى دا تومەندەپ كەتكەنىن باسا ايتقىم كەلەدى. بۇل سالا – ەكونوميكانىڭ نەگىزگى تىرەگى. سوندىقتان ونىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتىپ, وندىرىستىك الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلداۋ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىن ساقتاپ قالۋ قاجەت», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى بىرقاتار ماسەلەگە نازار اۋداردى.
ءبىرىنشى, كەيىنگى ەكى ايدا ينفلياتسيا دەڭگەيى 12,4%-عا دەيىن تومەندەدى. الايدا كەيبىر وڭىرلەردە, اتاپ ايتقاندا ۇلىتاۋ, اقمولا مەن اتىراۋ وبلىستارىندا, كەرىسىنشە, وسكەنى اڭعارىلادى. باستى سەبەپ – ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى. ءوڭىر اكىمدەرىندە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا جەتكىلىكتى قۇرالدار بار.
«وسى باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتۋ كەرەك. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ تىزبەسىن ۋاقىتشا كەڭەيتۋ جۇمىسىن جەدەلدەتۋدى تاپسىرامىن. بۇل قوسىمشا ءونىم تۇرلەرىنىڭ باعاسىن رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ وسۋىنە ەت پەن ەت ونىمدەرى باعاسىنىڭ ۇلەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرى مەن اكىمدىكتەر اتالعان ونىمدەردىڭ باعاسىن تەجەۋگە ەرەكشە نازار اۋدارۋى قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.
بۇعان قوسا, استانا قالاسىنداعىداي, ارزانداتىلعان ءىرى قارا مال ەتىن ساۋدا جەلىلەرى ارقىلى ساتۋ تاجىريبەسىن بۇكىل ەل اۋماعىندا كەڭىنەن قولدانعان ءجون. جالپى, ينفلياتسيالىق پروتسەستەردى تومەندەتۋ ءۇشىن 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان ماكروەكونوميكالىق تۇراقتاندىرۋ مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جونىندەگى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىن باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت.
ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
ەكىنشى, مەملەكەت باسشىسى «التىن ساپا» مەن «پارىز» سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتتارىن ماراپاتتاۋ راسىمىندە شاعىن بيزنەستى قولداۋدىڭ بىرىڭعاي باعدارلامالىق قۇجاتىن قابىلداۋدى تاپسىردى. ول ىسكەرلىك بەلسەندىلىك پەن شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرۋگە ءتيىس.
«ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, سونداي-اق «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, قۇجاتتىڭ ساپالى ازىرلەنۋىن قامتاماسىز ەتسىن. جەرگىلىكتى ءوندىرىس پەن شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋدى ىنتالاندىرۋ, قولونەر, بىلعارى, ءسۇت ونىمدەرى مەن باسقا دا سالالاردى كەڭەيتۋ شارالارىن قامتىعان ءجون. ول ءۇشىن اكىمدىكتەر ءوڭىردىڭ الەۋەتى مەن قاجەتتىلىكتەرىن نەگىزگە الا وتىرىپ, باسىم باعىتتاردىڭ تىزبەسىن ايقىنداۋى قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءۇشىنشى, كاسىپكەرلىك باستامانى كەڭەيتۋ مەن تەڭ مۇمكىندىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ شارتتارىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن تومەندەتۋ. بۇگىندە بۇل كورسەتكىش ىشكى جالپى ونىمگە شاققاندا 13,7%-دى قۇراپ وتىر.
«بيىل جەكەشەلەندىرۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارىن ىسكە اسىرۋ اياقتالادى. وڭتايلاندىرۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى جاڭا جوسپارى بەكىتىلدى. وندا وتىن-ەنەرگەتيكا, ونەركاسىپ, كولىك پەن بايلانىس سالالارىنداعى, سونداي-اق اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى مەملەكەتتىك كومپانيالار قامتىلعان», دەپ ءسوزىن جالعادى پرەمەر-مينيستر.
بۇعان قوسا, ۇكىمەت باسشىسى اكىمدىكتەرگە, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كومپانيالارعا جاڭا جوسپارعا ەنگىزىلگەن اكتيۆتەردىڭ كەم دەگەندە جارتىسىن كەلەسى جىلى ساتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستاردى قازىردەن باستاۋدى تاپسىردى. ءسويتىپ, جەكەشەلەندىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق وفيس ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, وڭتايلاندىرۋمەن قامتىلماي قالعان سالالارعا تالداۋ جۇرگىزۋدى جالعاستىرعانى ءجون بولاتىنىن ايتتى.
ءتورتىنشى, مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تىڭ سەرپىن بەرۋ ءىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەنى ءمالىم. بۇل باعىتتا قازىردىڭ وزىندە وڭ ناتيجەلەر بار, ولار جۋىردا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا جان-جاقتى قارالعان بولاتىن.
«بيىل جاڭا وندىرىستەر ىسكە قوسىلىپ, بۇعان دەيىن ەل اۋماعىندا وندىرىلمەگەن تاۋارلار شىعارىلا باستادى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, قارجى مينيسترلىكتەرىنە «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن جانە مونوپولياعا قارسى ۆەدومستۆومەن بىرلەسىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ اياسىندا ۇقساس يمپورتتىق تاۋارلاردى الىپ تاستاۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.
بۇل شارا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە قوسىمشا قولداۋ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە ءوڭىر اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كەلەسى جىلعا ارنالعان جوبالاردىڭ جاڭا ءتىزىمىن قالىپتاستىرۋدى اياقتاۋ جۇكتەلدى.
«جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ينۆەستورلاردىڭ ءوزارا مىندەتتەمەلەرى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس. ينۆەستيتسيا كولەمى, جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ءوسۋى, لوكاليزاتسيانى تەرەڭدەتۋ, تەحنولوگيالار ترانسفەرى, سونداي-اق ەكسپورتتىق الەۋەت پەن سالىق تۇسىمدەرىن ۇلعايتۋ كورسەتكىشتەرىن نازاردا ۇستاۋ قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
بەسىنشى, بيۋدجەت قاراجاتىن ۋاقتىلى يگەرۋ ماسەلەسىندە بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ اكىمشىلەرى قارجىلىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋلەرى كەرەك. بارلىق جوسپارلانعان بيۋدجەت قاراجاتى قاتاڭ تۇردە بەكىتىلگەن باعىتتار بويىنشا ءبولىنىپ, يگەرىلۋگە ءتيىس. بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنە ءوز مىندەتتەمەلەرىنىڭ ورىندالۋىنا تالداۋ جاساپ, بيۋدجەت قاراجاتى ۇنەمدەلگەن جاعدايدا, ولاردى نەعۇرلىم باسىم مىندەتتەرگە نەمەسە ۇكىمەت رەزەرۆىنە قايتا باعىتتاعانى ءلازىم.
ولجاس بەكتەنوۆ نەگىزگى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا ەلىمىزدىڭ 12 وڭىرىندە وڭ ديناميكا قالىپتاسىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ قاتارىندا اقتوبە, الماتى, باتىس قازاقستان, جامبىل, قوستاناي, قىزىلوردا, پاۆلودار, تۇركىستان, جەتىسۋ, ۇلىتاۋ وبلىستارى, سونداي-اق استانا مەن الماتى قالالارى بار. الايدا اتىراۋ, اباي, ۇلىتاۋ وبلىستارى جوسپارلانعان كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزبەگەن.
«جەرگىلىكتى ءوندىرىس پەن شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋدى ىنتالاندىرۋ, قولونەر, بىلعارى, ءسۇت ونىمدەرى مەن باسقا دا سالالاردى كەڭەيتۋ شارالارىن قامتىعان ءجون. ول ءۇشىن اكىمدىكتەر ءوڭىردىڭ الەۋەتى مەن قاجەتتىلىكتەرىن نەگىزگە الا وتىرىپ, باسىم باعىتتاردىڭ تىزبەسىن ايقىنداۋى قاجەت. اتالعان شارالاردى ىسكە اسىرۋ كاسىپكەرلەرگە تىكەلەي قولداۋ كورسەتۋگە, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا ءارى شاعىن بيزنەستىڭ تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ورايدا, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەر مەن شاعىن قالالارداعى جوبالارعا باسا كوڭىل ءبولۋ كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.
