ءوندىرىس 10 ايدا 5,8%-عا ۇلعايدى
بيىل وڭدەۋ ونەركاسىبىندە وڭ ديناميكا ساقتالىپ وتىر. ون ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءوندىرىس كولەمى 24 ترلن تەڭگەدەن اسىپ, 5,8%-عا ارتقان. ءوسىم ەڭ الدىمەن, مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ, حيميا سالاسى, سونداي-اق قۇرىلىس ماتەريالدارى سىندى نەگىزگى سەگمەنتتەردە ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ ەسەبىنەن قالىپتاسقان.
– بيىل وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 1,5 ترلن تەڭگەگە 190 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىندە ونىڭ 147-ءسى جۇزەگە استى. ناتيجەسىندە, 18 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا قىتايلىق Chery, Changan, Haval, Tank برەندتەرىنىڭ جەڭىل اۆتوموبيلدەرىن, تاماق ونەركاسىبىنە, تۇرمىستىق تەحنيكاعا ارنالعان اليۋميني قاپتامالارىن, سونداي-اق ءجۇندى قايتا وڭدەۋ مەن توقىما ماتەريالدارىن ءوندىرۋ جونىندەگى جوبالار بار. اتالعان جوبالار تولىق وندىرىستىك قۋاتىنا شىققان كەزدە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كولەمى جىلىنا 2,3 ترلن تەڭگەگە ۇلعايادى, – دەدى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆ.
بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسىندا مۇناي وڭدەۋ كولەمى 17,9 ملن توننانى قۇراعان ەدى, بيىلعى جوسپارى دا وسى دەڭگەيدە. ول تۋرالى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ ايتتى. ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇگىندە مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى امەريكالىق, جاپوندىق تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى باسقارۋدىڭ ەڭ جاقسى Honeywell, Yokogawa اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرىن پايدالانا وتىرىپ, تسيفرلاندىرۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن ەرەكشەلەنىپ وتىر.
وڭدەۋ قۋاتىن كەڭەيتۋ جوبالارى بويىنشا, مۇناي وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس 2025–2032 جىلدار ارالىعىندا مۇناي وڭدەۋ كولەمىن جىلىنا 18-دەن 30 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ جۇمىستارى باستالعان.
– 2040 جىلعا قاراي زاماناۋي وتىن-مۇناي-حيميالىق كونفيگۋراتسيادا قۋاتى 10 ملن توننا مۇناي وڭدەيتىن جاڭا ۇلكەن سىيىمدىلىقتاعى ءىرى زاۋىتتى ىسكە قوسۋ مەن وڭدەۋ قۋاتىن 30-دان 40 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ جاتىر. جاڭا زاۋىتتىڭ وڭدەۋ تەرەڭدىگى 95%-دى قۇرايدى. بۇل جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ىشكى نارىقتىڭ جانار-جاعارماي ماتەريالدارىنا ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىسىن 100% قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق مۇناي ونىمدەرىن كورشىلەس ەلدەرگە ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ە.اقكەنجەنوۆ.
تەحنولوگيالىق ەگەمەندىكتىڭ نەگىزى
وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ەكونوميكانىڭ ورنىقتى ءوسۋىنىڭ نەگىزگى شارتى ەكەنى ءمالىم. مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋ مەن ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن نىعايتۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى.
– ءدال وسى وڭدەۋ سەكتورىندا قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمدەر جاسالادى. بىلىكتىلىگى جوعارى جۇمىس ورىندارى اشىلادى. وڭدەۋ سالاسى ەلىمىزدىڭ تەحنولوگيالىق ەگەمەندىگىن قالىپتاستىرادى. بۇگىندە ىشكى جالپى ءونىم قۇرىلىمىنداعى وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ۇلەسى شامامەن 13%-دى قۇرايدى. ەكونوميكانى بەلسەندى تۇردە ءارتاراپتاندىرۋ ءىسىن جالعاستىرۋ ماڭىزدى. وتكەن جىلى وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتى 23 ملرد دوللاردان استى. بۇل رەتتە مەتالل بۇيىمدارى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ماشينا جاساۋ, حيميا, تاماق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى دا ارتىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ىشكى جالپى ونىمدەگى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسىن 2030 جىلعا قاراي 15%-عا دەيىن, 2035 جىلعا قاراي 18-20%-عا دەيىن جەتكىزۋ. بۇل ناقتى ورىندالاتىن مىندەت ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتەمىن, – دەدى و.بەكتەنوۆ.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
بۇل تۇرعىدا بىزدە شيكىزات, ەنەرگيا, قولايلى گەوگرافيالىق جاعداي, جاس ءارى ءبىلىمدى ادام كاپيتالى, تاعى باسقا دا نە قاجەتتىنىڭ ءبارى بار. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە جۇيەلى قولداۋ كورسەتۋ – العا قويىلعان ماقساتقا قول جەتكىزۋدىڭ ماڭىزدى شارتى. ماسەلەن, بىرقاتار سالادا قابىلدانعان وڭدەۋ كاسىپورىندارىن شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ تەتىگى قازىردىڭ وزىندە ءوز ناتيجەسىن بەرىپ وتىر.
– كاسىپورىندار قۋاتتىلىقتى جۇكتەۋ مەن جاڭعىرتۋدى جوسپارلاۋدىڭ بولجامداۋعا بولاتىن شارتتارىن الدى. كەلەسى جىلدان باستاپ رەتتەلەتىن ساتىپ الۋلار نارىعىندا شىن مانىندە جۇمىس ىستەپ تۇرعان وتاندىق كاسىپورىندارعا باسىمدىق بەرەتىن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءتىزىلىمى ىسكە قوسىلادى. مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنە ينۆەستيتسيا سالۋدى باسىم باعىت رەتىندە ايقىنداپ بەردى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
بيىل 10 ايدا وسى سەكتورعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 1,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 30%-عا جوعارى. مۇنداي ءوسىم, ەڭ الدىمەن, بىرىڭعاي يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا جاڭا وندىرىستەردىڭ ىسكە قوسىلۋىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. بيىل كارتاعا سايكەس 190 جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. قازىردىڭ وزىندە 147 جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى.
– ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كارتانىڭ قالعان جوبالارىن ىسكە قوسۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. ەلدەگى يندۋستريالىق جوبالاردىڭ باسىم بولىگى ارنايى ەكونوميكالىق, يندۋستريالىق ايماقتار اۋماعىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل ولاردىڭ يندۋستريالاندىرۋدىڭ تىرەك الاڭدارى رەتىندەگى ماڭىزدى ءرولىن ايقىن كورسەتەدى, – دەگەن و.بەكتەنوۆ, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى مينيسترلىكتەرى, ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, باسىمدىق بەرىلگەن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار مەن يندۋستريالىق ايماقتاردى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ناقتى مەرزىمدەرى مەن قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن كورسەتە وتىرىپ, ەگجەي-تەگجەيلى جوسپار ازىرلەۋدى تاپسىردى.
اگروونەركاسىپ كەشەنىندە ءونىمدى قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ جونىندە 2028 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ول كاسىپورىنداردى قولجەتىمدى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ, جەڭىلدىكتى نەسيەلەر بەرۋ مەن ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ شارالارىن قامتيدى. كەلەسى جىلى سەكتوردا بىرقاتار ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ونىڭ قاتارىندا جامبىل وبلىسىندا قانت زاۋىتىن, الماتى وبلىسىندا جەمىس-جيدەكتى قايتا وڭدەۋ زاۋىتىن, شىمكەنت قالاسىندا قۇس فابريكاسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلىپ وتىر.
– اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جوسپارلانعان بارلىق جوبانىڭ ۋاقتىلى پايدالانۋعا بەرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. بۇگىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن قولدانۋدى قوسا العاندا, تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ ماسەلەلەرى باستى مانگە يە بولىپ وتىر. بىزدە وسىنداي تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ وڭ مىسالدارى از ەمەس, – دەدى پرەمەر-مينيستر.
ماسەلەن, «التىنالماس» التىن ءوندىرۋ كاسىپورنىندا اشىق كارەرلەردەگى لوگيستيكانى وڭتايلاندىرىپ, تەحنيكا جۇمىسىن باقىلايتىن تسيفرلىق جۇيەلەر قولدانىلادى. KAZ Minerals كەنىشتەرىندە جاساندى ينتەللەكت كولەمدى دەرەكتەردى تالداپ, جابدىقتار جۇمىسىن وڭتايلاندىرادى ءارى ءارتۇرلى تاۋەكەلدەردى انىقتاپ-تىركەيدى. ERG كومپانياسىندا ونداعان تسيفرلىق اسسيستەنت جۇمىس ىستەيدى.
ءدارى-دارمەك باعاسىنىڭ تسيفرلىق ەرەجەسى
وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىنا قارجى تارتۋدى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيالار تۋرالى كەلىسىمدەر جاسالىپ جاتىر. دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى وندىرۋگە قاتىستى 9 ينۆەستيتسيالىق جوبا قولعا الىندى. پرەمەر-مينيستر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە ءۇش اي ىشىندە بارلىق ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن اياقتاپ, ينۆەستورلارمەن كەلىسىمدەردىڭ جاسالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى جۇكتەدى.
– ءدارى-دارمەككە باعا بەلگىلەۋدىڭ جاڭا تسيفرلىق جۇيەسى فارماتسەۆتيكالىق نارىقتاعى بارلىق قاتىسۋشى ءۇشىن بىرىڭعاي ەرەجەلەردى بەكىتتى. بيىل پرەپاراتتارعا باعانى تومەندەتۋدىڭ ارقاسىندا مەملەكەت دارىلەردى ساتىپ الۋدا 36 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ۇنەمدەدى. بۇل قاراجات حالىقتى قوسىمشا ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالادى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ساتىپ الۋ باعالارىنىڭ تومەندەۋى وندىرۋشىلەر مەن جەتكىزۋشىلەرگە ۇناي بەرمەيتىنى تۇسىنىكتى. بىراق ەل ازاماتتارىنىڭ مۇددەسىن باسشىلىققا الۋ كەرەك. سوندا عانا دارىلەر ءادىل باعامەن ساتىپ الىناتىن بولادى.
– وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق وندىرۋشىلەردى ءارى قاراي دا قولدايمىز. بىراق مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ساپالى مەديتسينالىق ءونىمدى جەتكىزەتىن, باعانى جاساندى تۇردە وسىرمەيتىن نارىقتىڭ ادال قاتىسۋشىلارىنا عانا كورسەتىلەدى, – دەدى و.بەكتەنوۆ.
وقۋ ورىندارى ونەركاسىپپەن ينتەگراتسيالانادى
وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرى ونەركاسىپ كاسىپورىندارىمەن مىندەتتى تۇردە سەرىكتەستىك ورناتا وتىرىپ, تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى مودۋلدەردى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجدەردىڭ وقۋ باعدارلامالارىنا ينتەگراتسيالاۋى قاجەت. ۇكىمەت باسشىسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە ونلاين-پلاتفورمالاردى پايدالانا وتىرىپ, ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسكەرلەرىن بازالىق تسيفرلىق قۇزىرەتتەرگە وقىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋدى جۇكتەدى. ءسويتىپ, جالپى ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, بىرقاتار نەگىزگى مىندەتتەردى اتاپ كورسەتتى.
ءبىرىنشى, ۇزاقمەرزىمدى شارتتار مەن وففتەيك-كەلىسىمشارتتار تەتىگى – وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى. بيىل وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن كاسىپورىندارعا ءوز وندىرىستەرى مەن دامۋىن سەنىمدى تۇردە جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وسىنداي 879 كەلىسىم جاسالدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, جاسالعان ۇزاقمەرزىمدى شارتتار مەن وففتەيك-كەلىسىمشارتتاردىڭ جالپى سانىن كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كەمىندە 1 مىڭعا جەتكىزۋ جۇكتەلدى.
ەكىنشى, ەلىمىزدە زاماناۋي تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى, سونىڭ قاتارىندا جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانىپ وتىرعان وڭدەۋ كاسىپورىندارى 20%-عا دا جەتپەيدى. گەرمانيا, اقش سياقتى دامىعان ەلدەردە پرواكتيۆتى مونيتورينگ جۇيەلەرى جابدىققا قىزمەت كورسەتۋ شىعىندارىن 15%-عا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس پەن جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىكتەرىنە وڭدەۋ ونەركاسىبى كاسىپورىندارىندا جابدىقتارعا پرەديكتيۆتى قىزمەت كورسەتۋ, ساپانى اۆتوماتتى باقىلاۋ مەن ءوندىرىستى وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋگە ارنالعان جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ شاراسى مىندەتتەلدى.
ءۇشىنشى, وڭدەۋ ونەركاسىبىنە ارنالعان عىلىمي زەرتتەۋلەر الەۋەتىن كەڭەيتۋ قاجەت. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, وڭدەۋ سالاسىنداعى عىلىمي زەرتتەۋلەردى قولداۋدىڭ كەشەندى شارالار پاكەتىن ازىرلەۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى.
