– مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. جوعارى دارەجەدە قايتا وڭدەۋ وندىرىستەرىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ناقتى قانداي جۇمىستار اتقارىپ وتىر؟
– مۇناي-گاز حيمياسى – ەلىمىز ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالا. ول شيكىزاتتى تەرەڭ وڭدەۋدى, جوعارى قوسىلعان قۇنى بار ءونىم شىعارۋدى جانە ەكونوميكانىڭ جاڭا ءوسىم نۇكتەلەرىن قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. وتكەن جىلى 2030 جىلعا دەيىنگى مۇناي-گاز حيمياسى ونەركاسىبىن دامىتۋ تۋرالى جول كارتاسى بەكىتىلدى. 15 ملرد دوللار تارتۋمەن جانە شامامەن 20 مىڭ جۇمىس ورنىن (ونىڭ 4 مىڭنان استامى تۇراقتى) قۇرۋمەن 6 ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان.
باسىم باعىتتاردىڭ قاتارىندا – بۋتاديەن, پوليەتيلەن, كارباميد وندىرەتىن زاۋىتتاردى سالۋ. اسىرەسە پوليەتيلەن ءوندىرۋ جوباسى ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبى تاريحىنداعى ەڭ ءىرى يندۋستريالىق باستامالاردىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار قۋاتتىلىعى جىلىنا 500 مىڭ توننالىق پوليپروپيلەن زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. جوسپارلانعان مۇناي-گاز حيمياسى جوبالارىنىڭ جۇزەگە اسۋى ەلىمىزگە كومىرسۋتەكتەردى تەرەڭ وڭدەۋ كولەمىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋعا, سونداي-اق الەمدىك مۇناي حيميا نارىعىنداعى ورنىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– جولداۋدا گاز وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ تاپسىرىلدى. وسى جوبالاردىڭ قازىرگى جاي-كۇيى قانداي, ولار قاشان ىسكە قوسىلادى؟
– ىشكى نارىقتى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ – گاز سالاسىنىڭ باسىم باعىتى. ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ءوز گازىمىزدى قايتا وڭدەۋ. بۇگىندە تاريحي اۋقىمداعى جوبالار ىسكە اسىپ وتىر. ايتالىق قاشاعاندا گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر گازدى قۇرايدى. سونداي-اق ەكىنشى كەزەڭ اياسىندا قۋاتتىلىعى 2,5 ملرد تەكشە مەتر /جىل گوز سالۋ جوباسى پىسىقتالىپ جاتىر. قاراشىعاناقتا گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جوباسى پىسىقتالۋدا. جاڭاوزەن قالاسىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 900 ملن تەكشە مەتر بولاتىن جاڭا گوز قۇرىلىسى باستالدى.
سونىمەن قاتار گازدىڭ رەسۋرستىق بازاسىن كەڭەيتۋ جونىندەگى جول كارتاسى ىسكە اسىپ جاتىر, ونىڭ ناتيجەسىندە روجكوۆسكوە, ورىكتاۋ شىعىس جانە اناباي كەن ورىندارى ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا ەنگىزىلدى.
بۇعان قوسا قاتارلىق سەرىكتەستەرمەن بىرگە «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ ەكىنشى جەلىسى سالىنىپ جاتىر. بيىل ۇزىندىعى 300 شاقىرىم بولاتىن «تالدىقورعان – ءۇشارال» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرى پايدالانۋعا بەرىلدى.
– ەلىمىزدەگى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ توزۋى – مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءمان بەرىلىپ وتىرعان ماسەلە. وتكەن جىلدارى بولعان اپاتتاردىڭ الدىن الۋ جانە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ ءۇشىن قانداي شارالار قابىلدانىپ وتىر؟
– ينفراقۇرىلىمنىڭ توزۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋ ماقساتىندا اۋقىمدى جوندەۋ ناۋقانى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بيىل 10 ەنەرگيا بلوگىنە, 63 قازاندىققا جانە 39 تۋربيناعا كۇردەلى جوندەۋ جوسپارلانعان. بۇل جۇمىس ناقتى ناتيجە بەرۋدە: 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا جەو-نىڭ ورتاشا توزۋ دەڭگەيى 64%-دان 61%-عا دەيىن تومەندەدى. بۇل – ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ شەڭبەرىندەگى جاڭعىرتۋ مەن جابدىقتى جاڭارتۋ ناتيجەسى.
قازىر قىزىل ايماقتا 10 جەو, سارى ايماقتا – 17, جاسىل ايماقتا – 10 نىسان بار. جەو-لاردى جۇيەلى تۇردە جاڭعىرتۋ جالعاسا بەرەدى. ماقسات – توزۋدى جىل سايىن تومەندەتۋ جانە نىسانداردى قاۋىپسىز پايدالانۋ ايماعىنا كوشىرۋ. تۇركىستان وبلىسىندا جالپى قۋاتتىلىعى 1000 مۆت-عا دەيىنگى مانەۆرلىك بۋگازدى ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر. سونداي-اق قىزىلوردادا قۋاتتىلىعى 240 مۆت بولاتىن جاڭا جەو-نىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى. الماتىداعى جىلۋ ورتالىقتارى گازعا اۋىستىرىلۋعا ءتيىس.
– ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا قالاي ىسكە اسىرىلادى, ونىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى قانداي؟
– ەلىمىز بارلىق ءوڭىردى قامتيتىن اۋقىمدى ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. 2029 جىلعا قاراي جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋ دەڭگەيىن 52%-دان 42%-عا, ال ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ توزۋىن 74%-دان 45%-عا دەيىن تومەندەتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ماقسات – ينفراقۇرىلىمدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭارتۋ جانە جىلۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن جابدىقتاۋدىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋ. جالپى قۋاتتىلىعى 7,3 گۆت بولاتىن گەنەراتسيا وبەكتىلەرىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋدىڭ 29 جوباسى قاراستىرىلعان.
– ەلىمىز 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قالاي قول جەتكىزبەك؟
– پرەزيدەنت جولداۋىندا بەرىلگەن تاپسىرمالارعا سايكەس, سونىمەن قاتار ەلدىڭ كومىرتەگى ءىزىن تومەندەتۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق باعىتىن ەسكەرە وتىرىپ, ەنەرگەتيكالىق جۇيەنى قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزگى شەشىمى – تازا كومىر تەحنولوگيالارى نەگىزىندەگى كومىر گەنەراتسياسىن ءارى قاراي دامىتۋ, سونداي-اق بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن (جەك) ەنگىزۋ. ەنەرگەتيكالىق كومىر قورى شامامەن 34 ملرد توننانى قۇرايتىنىن ەسكەرسەك, قازبا وتىندارىن تولىقتاي توقتاتۋ قيسىنسىز.
سوندىقتان جاڭا كومىر ستانسالارى قورشاعان ورتاعا اسەرى مينيمالدى, ەكولوگيالىق تالاپتارعا ساي «تازا كومىر» تەحنولوگيالارى نەگىزىندە سالىنادى. بۇل باعىتتاعى جارقىن مىسالدار – كوكشەتاۋ, سەمەي, وسكەمەن قالالارىندا سالىناتىن جاڭا جەو-لار, سونداي-اق كۋرچاتوۆ پەن ەكىباستۇزداعى جوبالار. مۇندا ءتۇتىن گازدارىن تازارتۋ جۇيەلەرى جانە كومىرقىشقىل گازىن ۇستاۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلادى. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى كومىر ستانسالارىن جاڭعىرتۋ كەزىندە دە تازا كومىر تەحنولوگيالارى ەنگىزىلەتىن بولادى.
– الداعى جىلدارى قانداي جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جوبالارى ىسكە اسىرىلادى؟
– جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سەكتورىن دامىتۋ بەلسەندى جالعاسىپ جاتىر. بۇل – ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق ترانسفورماتسياداعى ماڭىزدى باعىتى. بۇگىندە قازاقستاندا قۋاتتىلىعى 3122 مۆت بولاتىن 156 جەك نىسانى جۇمىس ىستەيدى. بيىل جالپى قۋاتى 455 مۆت بولاتىن 9 جاڭا نىسان ىسكە قوسىلادى. ەلىمىز ستراتەگيالىق حالىقارالىق ينۆەستورلارمەن بەلسەندى ىنتىماقتاسىپ كەلەدى. ولاردىڭ جوبالىق پورتفەلى شامامەن 5 گۆت-نى قۇرايدى.
2035 جىلعا دەيىن 8 گۆت-دان استام جاڭا جەك قۋاتتارى ىسكە اسىرىلادى. مىسالى, جامبىل وبلىسىندا قۋاتتىلىعى 1 گۆت بولاتىن ءىرى جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىز Masdar كومپانياسىمەن ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. ۇكىمەتارالىق كەلىسىمنىڭ جاسالۋى مەن راتيفيكاتسيالانۋى بۇل جوبانى جەدەل باستاۋعا ءارى تۇراقتى ىسكە اسىرۋعا تولىق دايىن ەكەنىمىزدى كورسەتەدى.
اڭگىمەلەسكەن –
قۋات اۋەسباي,
«Egemen Qazaqstan»
